AK Parti

AK Parti (Adalet ve Kalkınma Partisi — Ədalət və İnkişaf Partiyası) Türkiyənin siyasi həyatında mühüm yer tutan siyasi partiyadır. Partiya 14 avqust 2001-ci ildə Rəcəb Tayyib Ərdoğan və onun siyasi həmfikirləri tərəfindən yaradılıb. Rəcəb Tayyib Ərdoğan partiyanın qurucu sədri seçilib. 2002-ci ildə keçirilən parlament seçkilərindən sonra AK Parti Türkiyədə hökuməti formalaşdıran əsas siyasi qüvvəyə çevrilib. 2026-cı ilin sentyabrına olan məlumata görə, partiyanın sədri Rəcəb Tayyib Ərdoğandır.

AK Partinin yaradılması

AK Parti 14 avqust 2001-ci ildə Türkiyədə rəsmi olaraq siyasi fəaliyyətə başlayıb. Partiyanın tam adı “Adalet ve Kalkınma Partisi”dir. Azərbaycan dilində bu ad “Ədalət və İnkişaf Partiyası” kimi işlədilir. Partiyanın yaradılmasında Rəcəb Tayyib Ərdoğan aparıcı rol oynayıb və Qurucular Şurası tərəfindən partiyanın qurucu sədri seçilib.

AK Partinin rəsmi simvolu işıq saçan lampadır. Partiya siyasi kommunikasiya və rəsmi fəaliyyətində əsasən “AK Parti” qısa adından istifadə edir. 14 avqust 2026-cı ildə partiyanın yaradılmasının 25-ci ildönümü qeyd olunub.

2002-ci il seçkiləri və AK Partinin hakimiyyətə gəlməsi

AK Parti yaradıldıqdan təxminən 15 ay sonra, 3 noyabr 2002-ci ildə keçirilən parlament seçkilərində ilk dəfə iştirak edib. Partiya seçicilərin 34,3 faizinin səsini toplayaraq Türkiyə Böyük Millət Məclisində 550 yerdən 363-nü əldə edib. Bu nəticə AK Partiyə təkbaşına hökumət formalaşdırmaq imkanı verib.

Sonrakı parlament seçkilərində də AK Parti Türkiyənin əsas siyasi qüvvələrindən biri olaraq qalıb. Partiya 2007-ci il parlament seçkilərində 46,6 faiz, 2011-ci ildə isə 49,8 faiz səs əldə edib. 2015-ci ildə Türkiyədə iki dəfə parlament seçkiləri keçirilib və AK Parti hər iki seçkidə ən çox səs toplayan partiya olub.

Rəcəb Tayyib Ərdoğan və AK Parti

Rəcəb Tayyib Ərdoğan AK Partinin qurucusu və partiyanın siyasi tarixinin əsas simalarından biridir. O, 2003-cü ildə Türkiyənin baş naziri vəzifəsini tutub və 2014-cü ilə qədər hökumətə rəhbərlik edib. 2014-cü ildə Türkiyə Prezidenti seçilib.

2017-ci ildə Türkiyə Konstitusiyasına edilən dəyişikliklərdən sonra prezidentin siyasi partiyaya üzv olmasına qoyulan məhdudiyyət aradan qaldırılıb. Həmin ilin mayında Ərdoğan yenidən AK Partinin sədri seçilib. 2026-cı ilin sentyabrında Rəcəb Tayyib Ərdoğan həm Türkiyə Prezidenti, həm də AK Partinin sədri vəzifəsini davam etdirir.

AK Partinin Türkiyə siyasətində fəaliyyəti

AK Parti 2002-ci ildən Türkiyənin siyasi idarəçiliyində aparıcı rol oynayır. Partiyanın hakimiyyətdə olduğu dövrdə iqtisadiyyat, nəqliyyat infrastrukturu, səhiyyə, təhsil, sosial təminat, enerji, müdafiə sənayesi və dövlət idarəçiliyi sahələrində müxtəlif proqramlar, islahatlar və iri layihələr həyata keçirilib. Bu siyasətlərin nəticələri və təsirləri Türkiyədə hakimiyyət, müxalifət, akademik dairələr və ictimai qruplar tərəfindən fərqli qiymətləndirilir.

AK Parti dövründə Türkiyənin idarəetmə sistemində də əsaslı dəyişiklik baş verib. 2017-ci ildə keçirilən konstitusiya referendumunda qəbul edilən dəyişikliklərdən sonra ölkədə prezident idarəetmə sisteminə keçid həyata keçirilib. Yeni sistem 2018-ci ildə keçirilən prezident və parlament seçkilərindən sonra tam tətbiq olunmağa başlayıb.

AK Partinin siyasi xətti

AK Parti siyasi fəaliyyətində uzun müddət “mühafizəkar demokratiya” anlayışından istifadə edib. Partiyanın proqramında iqtisadi inkişaf, sosial siyasət, investisiyalar, infrastruktur, milli təhlükəsizlik, müdafiə sənayesi, dövlət idarəçiliyi və Türkiyənin beynəlxalq münasibətlərdə mövqeyi kimi istiqamətlər mühüm yer tutur.

AK Parti Türkiyənin müxtəlif vilayət və rayonlarında geniş təşkilati struktura malikdir. Partiyanın mərkəzi rəhbərliyi ilə yanaşı, vilayət və rayon təşkilatları, qadın və gənclər qolları fəaliyyət göstərir. Partiya Türkiyə Böyük Millət Məclisində də təmsil olunur.

AK Parti adının mənası və simvolu

“AK Parti” adı partiyanın rəsmi qısa formasıdır. Türkiyə türkcəsində “ak” sözü “ağ”, “təmiz” və “aydın” kimi mənalar daşıyır. Partiyanın tam rəsmi adı isə “Adalet ve Kalkınma Partisi”dir.

AK Partinin emblemi işıq saçan lampadan ibarətdir. Bu emblem partiyanın yaradıldığı dövrdən etibarən onun əsas siyasi və vizual simvolu kimi istifadə olunur.