Akustik sistemi

Akustik sistem nədir və nə üçün istifadə olunur?

Akustik sistem səs siqnalını eşidilə bilən səs dalğalarına çevirən və onu müəyyən məkanda yaymaq üçün istifadə olunan qurğular toplusudur. Gündəlik istifadədə bu anlayış ən çox səsgücləndiricilər, yəni dinamik kolonlar üçün işlədilir. Akustik sistem evdə musiqi dinləmək, televizor və kinoteatr səsini gücləndirmək, konsert, konfrans, restoran, mağaza və digər ictimai məkanlarda səs yaymaq məqsədilə istifadə oluna bilər.

Akustik sistemin keyfiyyəti yalnız səsin nə qədər yüksək çıxması ilə ölçülmür. Səsin təmizliyi, tezlik diapazonu, təhrif səviyyəsi, basların dərinliyi, vokal və yüksək tezliklərin aydınlığı, həmçinin sistemin yerləşdiyi otağın akustikası da nəticəyə təsir edir.

Akustik sistem necə işləyir?

Akustik sistemə daxil olan səsgücləndirici elektrik siqnalını mexaniki hərəkətə, daha sonra isə hava təzyiqində dəyişikliklərə çevirir. Bu dəyişikliklər səs dalğaları şəklində yayılır və insan qulağı tərəfindən qəbul edilir.

Ən geniş yayılmış dinamiklərdə səs sarğısı maqnit sahəsində hərəkət edir. Bu hərəkət membranı irəli və geri hərəkət etdirir. Membran havanı hərəkətə gətirərək səs yaradır.

Musiqi və danışıq müxtəlif tezliklərdən ibarət olduğuna görə bir çox akustik sistemdə bütün səsləri yalnız bir dinamik vermir. Müxtəlif tezliklər üçün ayrıca dinamiklər istifadə oluna bilər.

Akustik sistemin əsas hissələri

Tipik akustik sistemdə bir və ya bir neçə dinamik, korpus və elektrik bağlantıları olur. Daha mürəkkəb sistemlərdə krossover adlanan filtr də istifadə edilir.

Woofer əsasən aşağı tezlikləri, yəni bas səsləri reproduksiya edir. Tweeter yüksək tezliklər üçün nəzərdə tutulur. Orta tezliklər üçün ayrıca midrange dinamik də ola bilər.

Krossover səs siqnalını tezliklərə görə ayıraraq uyğun dinamikə yönəldir. Məsələn, aşağı tezliklər woofer-ə, yüksək tezliklər isə tweeter-ə ötürülür.

Korpus da səs keyfiyyətində vacib rol oynayır. Onun ölçüsü, forması və konstruksiyası basların gücünə və ümumi səs balansına təsir edə bilər.

Aktiv və passiv akustik sistem arasında fərq

Akustik sistemlər əsasən aktiv və passiv olaraq iki qrupa bölünür.

Aktiv akustik sistemdə gücləndirici cihazın öz daxilində yerləşir. Belə sistem enerji mənbəyinə qoşulur və audio siqnalı qəbul etdikdən sonra səsi özü gücləndirir. Kompüter kolonları, studiya monitorları və bir çox portativ səsgücləndirici aktiv sistemlərə nümunədir.

Passiv akustik sistemdə isə daxili gücləndirici olmur. Onun işləməsi üçün ayrıca amplifier və ya AV receiver tələb olunur.

Aktiv sistem quraşdırma baxımından daha sadə ola bilər. Passiv sistem isə gücləndirici və kolonların ayrıca seçilməsinə imkan verdiyi üçün daha çevik konfiqurasiya yaradır.

2.0, 2.1 və 5.1 sistemləri nə deməkdir?

Akustik sistemlərin adında tez-tez 2.0, 2.1, 5.1 və 7.1 kimi rəqəmlər göstərilir.

2.0 sistemi iki əsas kolon deməkdir və ayrıca subwoofer yoxdur. 2.1 sistemində iki əsas kolonla yanaşı bir subwoofer da istifadə edilir.

5.1 sistemində adətən beş əsas səs kanalı və bir aşağı tezlik kanalı mövcuddur. Belə sistemlər ev kinoteatrlarında geniş istifadə edilir. Ön, mərkəzi və arxa kanallar səsin müxtəlif istiqamətlərdən gəlməsinə imkan verir.

7.1 sistemi isə əlavə arxa və ya yan kanallar hesabına daha geniş məkan effekti yarada bilər.

Subwoofer nədir?

Subwoofer çox aşağı tezlikli səsləri reproduksiya etmək üçün nəzərdə tutulan xüsusi səsgücləndiricidir. Partlayış, mühərrik səsi, elektron musiqidə güclü bas və digər aşağı tezlik effektləri subwoofer vasitəsilə daha aydın hiss oluna bilər.

Subwoofer ayrıca korpusda yerləşə və aktiv gücləndiriciyə malik ola bilər. Onun otaqda düzgün yerləşdirilməsi xüsusilə vacibdir, çünki aşağı tezliklər divar və künclərlə qarşılıqlı təsirə girərək bəzi nöqtələrdə həddindən artıq güclənə, başqa nöqtələrdə isə zəifləyə bilər.

Akustik sistemdə güc nəyi göstərir?

Kolonların texniki xüsusiyyətlərində watt ilə göstərilən güc rəqəmlərinə tez-tez rast gəlinir. Lakin yüksək watt göstəricisi avtomatik olaraq daha keyfiyyətli səs demək deyil.

RMS gücü sistemin davamlı şəkildə işləyə bildiyi güc səviyyəsi haqqında daha faydalı göstərici ola bilər. Peak və ya maksimum güc isə adətən sistemin qısa müddətli yüksək yükə dözə biləcəyi səviyyəni bildirir.

Səsin real yüksəkliyinə kolonun həssaslığı, gücləndiricinin gücü, otağın ölçüsü və dinləmə məsafəsi də təsir edir.

Tezlik diapazonu nədir?

İnsan qulağının eşitmə diapazonu nəzəri olaraq təxminən 20 Hz-dən 20 kHz-ə qədər göstərilir. Real eşitmə qabiliyyəti yaş və fərdi xüsusiyyətlərə görə dəyişir.

Akustik sistemin tezlik diapazonu onun hansı aşağı və yüksək tezlikləri reproduksiya edə bildiyini göstərir. Məsələn, bas səslər aşağı tezliklərdə, insan nitqinin əsas hissəsi orta tezliklərdə, bəzi incə musiqi detalları isə yüksək tezliklərdə yerləşir.

Təkcə geniş tezlik diapazonunun göstərilməsi sistemin mütləq yüksək keyfiyyətli olması demək deyil. Əsas məsələ həmin diapazonda səsin nə qədər balanslı və aşağı təhriflə reproduksiya edilməsidir.

Otağın akustikası niyə vacibdir?

Eyni akustik sistem iki müxtəlif otaqda fərqli səslənə bilər. Bunun səbəbi səs dalğalarının divar, döşəmə, tavan, şüşə və mebel kimi səthlərdən əks olunmasıdır.

Boş və sərt səthləri çox olan otaqda əks-səda daha güclü ola bilər. Xalça, pərdə, yumşaq mebel və xüsusi akustik panellər səsin müəyyən hissəsini udaraq əks-sədanı azalda bilər.

Kolonların divara həddindən artıq yaxın yerləşdirilməsi bəzi sistemlərdə basların süni şəkildə güclənməsinə səbəb ola bilər. Buna görə düzgün yerləşdirmə akustik sistemin öz texniki xüsusiyyətləri qədər əhəmiyyətlidir.

Akustik sistem harada istifadə olunur?

Akustik sistemlərin istifadə sahəsi çox genişdir. Evdə musiqi və film üçün stereo və surround sistemlər, studiyalarda studiya monitorları, konsertlərdə professional PA sistemləri, məktəb və konfrans zallarında nitq sistemləri tətbiq olunur.

Ticarət mərkəzləri, hotellər, hava limanları və böyük binalarda isə elan və fövqəladə xəbərdarlıq sistemlərinin bir hissəsi kimi səsgücləndiricilər istifadə edilə bilər.

Belə sistemlərdə məqsəd musiqi keyfiyyətindən daha çox nitqin aydın və bütün ərazi üzrə bərabər eşidilməsi ola bilər.

Akustik sistem seçərkən nələrə baxmaq lazımdır?

Seçim ilk növbədə istifadə məqsədindən asılıdır. Kiçik otaq üçün nəzərdə tutulan sistem böyük tədbir zalı üçün kifayət etməyə bilər.

Otağın ölçüsü, dinləmə məsafəsi, aktiv və ya passiv sistem seçimi, güc, həssaslıq, tezlik diapazonu və bağlantı imkanları nəzərə alınmalıdır. Bluetooth, Wi-Fi, kabel bağlantısı və HDMI kimi funksiyalar da istifadə məqsədinə görə əhəmiyyətli ola bilər.

Musiqi üçün alınan sistemdə stereo səhnə və ton balansı əsas ola bilər, film üçün isə surround effektləri və subwoofer daha vacib rol oynaya bilər.

Beləliklə, akustik sistem sadəcə yüksək səs verən kolon deyil. O, elektrik siqnalını səsə çevirən, müxtəlif tezlikləri reproduksiya edən və yerləşdiyi məkanın xüsusiyyətləri ilə birlikdə işləyən kompleks audio sistemdir.