Albanya Respublikasının Prezidenti

Albaniya Respublikasının Prezidenti ölkənin dövlət başçısıdır və Albaniya xalqının birliyini təmsil edir. Albaniya Konstitusiyasına əsasən, prezident birbaşa ümumxalq səsverməsi ilə deyil, ölkə parlamenti — Albaniya Assambleyası tərəfindən seçilir. Prezidentin səlahiyyət müddəti beş ildir və eyni şəxs bu vəzifəyə yalnız bir dəfə yenidən seçilə bilər.

2026-cı ilin sentyabrına Albaniya Respublikasının Prezidenti Bayram Beqaydır (Bajram Begaj). O, 24 iyul 2022-ci ildən vəzifəsini icra edir və Albaniya Respublikasının səkkizinci prezidentidir. Beqay prezidentliyə qədər hərbi həkim və yüksək rütbəli zabit kimi fəaliyyət göstərib, 2020-ci ildə general-mayor rütbəsi alıb və Albaniya Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi olub.

Albaniya Prezidenti necə seçilir?

Albaniyada prezident seçkisinin qaydası ölkə Konstitusiyası ilə müəyyən edilir. Prezidentliyə namizəd ən azı 20 deputatdan ibarət qrup tərəfindən parlamentə təqdim edilməlidir. Bir deputat eyni vaxtda birdən artıq prezidentliyə namizəd irəli sürə bilməz.

Prezident parlament tərəfindən gizli səsvermə yolu ilə və debat keçirilmədən seçilir. Konstitusiya prezident seçilməsi üçün beşədək səsvermə turunun keçirilməsini nəzərdə tutur və müxtəlif turlarda tələb olunan səs çoxluğu ilə bağlı ayrıca prosedur müəyyən edir. Beşinci turdan sonra da prezident seçilməzsə, Konstitusiyada parlamentin buraxılması və yeni seçkilərin keçirilməsi mexanizmi nəzərdə tutulub.

Prezident seçilə bilmək üçün şəxs anadangəlmə Albaniya vətəndaşı olmalı, son azı 10 il ərzində Albaniyada yaşamış olmalı və 40 yaşını tamamlamalıdır.

Prezidentin səlahiyyət müddəti

Albaniya Respublikasının Prezidenti beş il müddətinə seçilir. Eyni şəxs prezident vəzifəsinə yalnız bir dəfə yenidən seçilə bilər. Prezident öz vəzifəsinin icrasına parlament qarşısında and içdikdən sonra başlayır.

Prezident başqa dövlət vəzifəsi tuta, siyasi partiyanın üzvü ola və digər özəl fəaliyyətlə məşğul ola bilməz. Bu məhdudiyyət prezident institutunun siyasi partiyalardan ayrı dövlət başçısı statusunu qorumağa yönəlib.

Albaniya Prezidentinin əsas səlahiyyətləri

Albaniya Prezidenti Konstitusiya və qanunlarla müəyyən edilmiş səlahiyyətlər çərçivəsində fəaliyyət göstərir. Prezident parlamentə müraciətlər ünvanlaya, qanuna uyğun olaraq əfv hüququndan istifadə edə, Albaniya vətəndaşlığı verə və vətəndaşlıqdan çıxmağa icazə verə bilər. Dövlət başçısı həmçinin orden və fəxri adlar, eləcə də qanunda nəzərdə tutulmuş ən yüksək hərbi rütbələri verir.

Prezident Baş nazirin təklifi əsasında Albaniyanın digər dövlətlərdə və beynəlxalq təşkilatlarda səlahiyyətli nümayəndələrini təyin və vəzifədən azad edir. Xarici dövlətlərin və beynəlxalq təşkilatların Albaniyada akkreditə olunan diplomatik nümayəndələrinin etimadnamələrini də prezident qəbul edir.

Dövlət başçısının digər mühüm funksiyalarından biri parlament, yerli hakimiyyət orqanları və referendumlar üçün seçki tarixlərini müəyyən etməkdir. Prezident həmçinin qanunla müəyyən edilən qaydada beynəlxalq müqavilələr bağlayır və dövlət qurumlarının rəhbərlərindən onların fəaliyyət sahələrinə aid məsələlər üzrə yazılı məlumat tələb edə bilər.

Prezidentin fərmanları

Albaniya Prezidenti öz konstitusion səlahiyyətlərini həyata keçirərkən fərmanlar verir. Prezidentin rəsmi səhifəsində 2026-cı ildə qanunların elan edilməsi, nazirlərin təyin və vəzifədən azad olunması kimi məsələlərlə bağlı Bayram Beqayın fərmanları dərc olunub.

Prezidentin səlahiyyətləri qeyri-məhdud deyil. Konstitusiyanın 94-cü maddəsinə əsasən, dövlət başçısı yalnız Konstitusiyada açıq şəkildə tanınmış və ona qanunlarla verilmiş səlahiyyətləri həyata keçirə bilər.

Prezident və Baş nazir arasında fərq

Albaniyanın siyasi sistemində Prezident və Baş nazir fərqli funksiyalara malikdir. Prezident dövlət başçısıdır və xalqın birliyini təmsil edir. Gündəlik hökumət siyasətinin həyata keçirilməsi isə prezident institutunun əsas funksiyası deyil.

Bu fərq prezidentin bəzi təyinatları yalnız Baş nazirin təklifi ilə həyata keçirməsində də görünür. Məsələn, Albaniyanın xaricdəki səlahiyyətli nümayəndələrinin və Dövlət Kəşfiyyat Xidmətinin direktorunun təyin edilməsi üçün Konstitusiya Baş nazirin təklifini nəzərdə tutur.

Hazırkı Albaniya Prezidenti Bayram Beqay

Bayram Beqay 20 mart 1967-ci ildə Roqojina şəhərində anadan olub. Tirana Universitetində tibb təhsili alıb və Albaniya Silahlı Qüvvələrində qastro-hepatologiya üzrə ixtisaslaşmış hərbi həkim kimi xidmət edib. Onun hərbi karyerası 32 il davam edib.

Beqay doktorantura təhsilini tamamlayıb və elmi nəşrlərin müəllifidir. 2016-cı ildən dosent elmi tituluna malikdir. 2020-ci ildə general-mayor rütbəsi aldıqdan sonra Albaniya Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi vəzifəsində çalışıb.

24 iyul 2022-ci ildə prezident vəzifəsinin icrasına başlayan Bayram Beqay 2026-cı ildə də Albaniyanın dövlət başçısıdır. Prezident Administrasiyasının 2026-cı ilin sentyabrında dərc etdiyi rəsmi məlumat və fərmanlarda o, Albaniya Respublikasının Prezidenti kimi göstərilir.

Albaniya Prezidentinin dövlət sistemində rolu

Albaniya Prezidenti ölkəni dövlət başçısı səviyyəsində təmsil edir, diplomatik nümayəndələrin etimadnamələrini qəbul edir, müəyyən dövlət təyinatlarında iştirak edir, seçkilərin tarixini müəyyənləşdirir, fəxri ad və yüksək hərbi rütbələr verir və qanunvericiliklə müəyyən edilmiş digər konstitusion funksiyaları yerinə yetirir.