Aleksandr Puşkin

Aleksandr Sergeyeviç Puşkin rus şairi, yazıçısı və dramaturqudur. 1799–1837-ci illərdə yaşamış Puşkin poeziya, nəsr və dramaturgiya sahəsində yaratdığı əsərlərlə XIX əsr rus ədəbiyyatının inkişafına böyük təsir göstərib. “Yevgeni Onegin”, “Kapitan qızı”, “Boris Qodunov”, “Pikovaya dama”, “Belkinin povestləri” və məşhur nağılları onun yaradıcılığının əsas nümunələri sırasındadır.

Aleksandr Puşkin kimdir?

Aleksandr Puşkin 6 iyun 1799-cu ildə Moskvada anadan olub. O, zadəgan ailəsində böyüyüb və uşaqlıq illərindən ədəbiyyatla maraqlanıb.

Puşkinin yaradıcılığı poeziya ilə məhdudlaşmır. O, poemalar, mənzum roman, povest və hekayələr, dram əsərləri, tarixi mövzuda mətnlər və nağıllar yazıb.

Onun əsərlərində sevgi, azadlıq, insan ləyaqəti, hakimiyyət, tarixi hadisələr, cəmiyyət və fərdin münasibətləri kimi müxtəlif mövzular əks olunur.

Puşkinin təhsili

1811-ci ildə Aleksandr Puşkin Tsarskoye Selo Liseyində təhsil almağa başlayıb. Lisey onun ədəbi dünyagörüşünün formalaşmasında mühüm rol oynayıb.

Puşkin burada şeir yazmağa davam edib və hələ gənc yaşlarında ədəbi mühitdə diqqət çəkməyə başlayıb.

1817-ci ildə liseyi bitirdikdən sonra Sankt-Peterburqda dövlət xidmətinə başlayıb. Bununla yanaşı, ədəbi fəaliyyətini davam etdirib.

Puşkinin ilk yaradıcılıq dövrü

Puşkinin ilk şeirləri onun lisey illərində yaranıb. Gənc şairin yaradıcılığında dövrün Avropa və rus ədəbi ənənələrinin təsiri hiss olunurdu.

1820-ci ildə “Ruslan və Lyudmila” poemasının nəşri Puşkinin ədəbi nüfuzunun artmasına səbəb oldu. Əsərdə folklor motivləri, fantastika, yumor və romantik elementlər bir araya gətirilmişdi.

Puşkin sonrakı illərdə romantik poeziyadan daha realist təsvir üsullarına doğru inkişaf edən fərqli yaradıcılıq mərhələlərindən keçdi.

“Yevgeni Onegin”

“Yevgeni Onegin” Aleksandr Puşkinin ən mühüm əsərlərindən biridir. Mənzum roman üzərində iş 1820-ci illərdə başlayıb və uzun müddət davam edib.

Əsərin mərkəzində Yevgeni Onegin, Tatyana Larina, Vladimir Lenski və Olqa Larina kimi obrazlar dayanır.

Roman yalnız qəhrəmanların şəxsi münasibətlərindən bəhs etmir. Burada XIX əsrin ilk onilliklərində rus zadəgan cəmiyyəti, gündəlik həyat, davranış normaları və insan münasibətləri də təsvir edilir.

Tatyana obrazı isə Puşkin yaradıcılığının ən tanınmış ədəbi obrazlarından birinə çevrilib.

“Kapitan qızı”

“Kapitan qızı” Puşkinin tarixi mövzuda yazdığı məşhur nəsr əsərlərindən biridir. Əsər 1836-cı ildə nəşr olunub.

Hadisələr XVIII əsrdə baş vermiş Yemelyan Puqaçov üsyanı fonunda inkişaf edir. Əsas qəhrəman Pyotr Qrinyovun taleyi vasitəsilə sevgi, şərəf, sədaqət və mənəvi seçim məsələləri göstərilir.

Puşkin bu əsər üzərində işləyərkən Puqaçov üsyanı ilə bağlı tarixi sənədləri və arxiv materiallarını da araşdırmışdı.

“Boris Qodunov”

“Boris Qodunov” Aleksandr Puşkinin tarixi dramaturgiyasının əsas nümunələrindəndir. Əsərdə XVI əsrin sonu və XVII əsrin əvvəllərində Rusiyada baş verən siyasi proseslər bədii şəkildə təqdim edilir.

Dramın mərkəzində hakimiyyət, legitimlik, siyasi məsuliyyət və xalqla hakimiyyət arasındakı münasibət kimi məsələlər dayanır.

Puşkin tarixi şəxsiyyətləri sadəcə hadisələrin iştirakçısı kimi deyil, mürəkkəb psixoloji və siyasi seçimlərlə üzləşən obrazlar kimi təqdim edir.

Puşkinin nəsr əsərləri

Aleksandr Puşkin rus nəsrinin inkişafına da mühüm təsir göstərib. Onun nəsrində yığcam dil, hadisələrin dinamik inkişafı və obrazların dəqiq təsviri diqqət çəkir.

“Belkinin povestləri” Puşkinin tanınmış nəsr toplularındandır. Buraya “Atəş”, “Çovğun”, “Tabutçu”, “Stansiya nəzarətçisi” və “Kəndli qız” kimi əsərlər daxildir.

“Pikovaya dama” isə insanın ehtirası, qazanc istəyi və psixoloji gərginlik üzərində qurulan məşhur povestlərindəndir.

Puşkinin nağılları

Puşkin xalq yaradıcılığından və folklor motivlərindən istifadə edərək bir sıra mənzum nağıllar yaradıb.

“Çar Saltan haqqında nağıl”, “Balıqçı və balıq haqqında nağıl”, “Qızıl xoruz haqqında nağıl” və digər əsərlər onun bu istiqamətdəki yaradıcılığının tanınmış nümunələridir.

Bu əsərlərdə folklor elementləri müəllifin poetik dili, yumoru və ədəbi üslubu ilə birləşir.

Puşkinin nağılları sonradan teatr, opera, animasiya və təsviri sənətdə dəfələrlə işlənib.

Puşkin və rus ədəbi dili

Aleksandr Puşkinin adı müasir rus ədəbi dilinin inkişafı ilə sıx bağlıdır. Onun əsərlərində əvvəlki yüksək ədəbi üslubla canlı danışıq dilinin imkanları daha təbii şəkildə birləşdirilib.

Puşkin müxtəlif sosial təbəqələrin danışıq xüsusiyyətlərindən, xalq dilindən və Avropa ədəbi ənənələrindən istifadə edərək çevik bədii dil formalaşdırıb.

Bu səbəbdən onun yaradıcılığı yalnız ədəbiyyat tarixi deyil, rus ədəbi dilinin inkişafı baxımından da öyrənilir.

Puşkin və Qafqaz

Qafqaz Puşkinin həyatında və yaradıcılığında mühüm yer tutub. O, bölgəyə səfərlər edib və Qafqaz təəssüratları bir sıra əsərlərində öz əksini tapıb.

“Qafqaz əsiri” poemasında Qafqaz əsas bədii məkanlardan biridir. Şairin cənub səfərləri onun romantik yaradıcılıq dövrünə də təsir göstərib.

1829-cu ildə Puşkin yenidən Qafqaz istiqamətinə səfər edib. Bu səfərin təəssüratları sonradan “Ərzruma səyahət” əsərində əks olunub.

Puşkinin ailəsi

Aleksandr Puşkin 1831-ci ildə Natalya Qonçarova ilə evlənib. Nikahdan sonra cütlük bir müddət Moskvada, Arbatda yaşayıb.

Onların dörd övladı – Mariya, Aleksandr, Qriqori və Natalya dünyaya gəlib.

Puşkinin ailə həyatı onun son yaradıcılıq dövrü ilə eyni zamana təsadüf edir. Bu illərdə o, həm bədii, həm tarixi əsərlər üzərində işləyirdi.

Puşkin və “Sovremennik”

Ömrünün son dövründə Puşkin nəşriyyat və jurnal fəaliyyəti ilə də məşğul olub. 1836-cı ildə onun təşəbbüsü ilə “Sovremennik” ədəbi jurnalı nəşr olunmağa başladı.

Jurnalda ədəbiyyat, tarix və ictimai mövzularla bağlı materiallar dərc edilirdi.

“Sovremennik” Puşkinin son böyük ədəbi layihələrindən biri oldu və sonrakı dövrdə rus ədəbi həyatında mühüm nəşrlərdən birinə çevrildi.

Aleksandr Puşkinin ölümü

Puşkinin həyatının sonu Jorj Şarl Danteslə duellə bağlıdır. Duel 1837-ci ilin əvvəlində Sankt-Peterburqda baş verib.

Puşkin dueldə ağır yaralanıb və aldığı yaralar nəticəsində 10 fevral 1837-ci ildə vəfat edib. O, 37 yaşında idi.

Şairin son mənzili Sankt-Peterburqda Moyka çayı sahilində yerləşirdi. Bu ünvan sonradan Puşkinin xatirəsinə həsr olunmuş əsas memorial məkanlardan birinə çevrilib.

Puşkinin ədəbiyyatda irsi

Aleksandr Puşkinin əsərləri müxtəlif dillərə tərcümə olunub, onun süjetləri əsasında operalar, baletlər, teatr tamaşaları, filmlər və təsviri sənət nümunələri yaradılıb.

“Yevgeni Onegin”, “Boris Qodunov”, “Pikovaya dama” və Puşkinin digər əsərləri musiqi və teatr sənətində də geniş interpretasiya olunub.

Bu gün onun əlyazmaları, sağlığında nəşr edilmiş kitabları, portretləri və dövrünə aid əşyalar müxtəlif muzey və arxiv kolleksiyalarında qorunur. Moskvadakı Dövlət A.S. Puşkin Muzeyi və Sankt-Peterburqdakı memorial məkanlar şairin həyat və yaradıcılığının öyrənilməsində mühüm rol oynayır.

Aleksandr Puşkin poeziya, nəsr və dramaturgiyada yaratdığı əsərlərlə XIX əsr rus ədəbiyyatının əsas müəlliflərindən biri olaraq dünya ədəbiyyatı tarixində yer tutur.