#ali mələk mikayıl kilsəsi
Ali Mələk Mikayıl kilsəsi
Ali Mələk Mikayıl kilsəsi Bakının ən qədim qorunub saxlanmış pravoslav ibadət məkanlarından biridir. Kilsə Bakının Yasamal rayonunda, Zərgərpalan küçəsində yerləşir və Bakı və Azərbaycan Yeparxiyasının tabeliyində fəaliyyət göstərir. Məbəd Ali Mələk Mikayıla həsr olunub və uzun tarixi ərzində həm hərbi-dəniz kilsəsi, həm də şəhərin pravoslav icmasının mühüm dini mərkəzlərindən biri kimi tanınıb.
XIX əsrdə yaranması
Ali Mələk Mikayıl kilsəsinin tarixi XIX əsrin ortalarına gedib çıxır. Bakı və Azərbaycan Yeparxiyasının məlumatına görə, məbəd 1845-ci ildə inşa olunub və ilk dövrlərdə Xəzər donanmasının sərəncamında fəaliyyət göstərib.
Kilsə donanma ekipajının hərbi xəstəxanasının yaxınlığında yerləşdiyinə görə xalq arasında “Donanma kilsəsi” adı ilə də tanınıb. Bu ad sonrakı dövrlərdə də istifadə olunmağa davam edib.
XIX əsrin ikinci yarısında donanma bölmələrinin başqa əraziyə köçürülməsindən sonra kilsənin funksiyası dəyişib. Daha sonra bina hərbi idarənin sərəncamına verilib və burada 206-cı Səlyan piyada alayı ilə bağlı dini fəaliyyət təşkil olunub.
Ali Mələk Mikayılın adının verilməsi
Kilsənin ilk dövrdəki dini təyinatı sonrakı mərhələdə dəyişib. XIX əsrin sonlarında burada geniş təmir və abadlıq işləri aparılıb.
1892-ci ildə yenilənmiş məbədə Ali Mələk Mikayılın adı verilib. Bundan sonra kilsə pravoslav ənənəsində Arxangel Mixail kilsəsi kimi tanınmağa başlayıb.
Ali Mələk Mikayıl xristian dini ənənəsində ən mühüm mələk obrazlarından biridir və müxtəlif pravoslav kilsələri onun adına həsr olunub.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Ali Mələk Mikayıl kilsəsinin memarlığında Pskov dini memarlıq məktəbinə aid elementlər müşahidə olunur. Tikili digər iri pravoslav kafedralları ilə müqayisədə daha yığcam quruluşa malik olsa da, memarlıq kompozisiyası və daxili dini dekorasiyası ilə seçilir.
Kilsənin interyerində ikonalar, ikonostas və pravoslav ibadətinə aid digər dini elementlər yerləşir. XIX və XX əsrlərdə aparılan müxtəlif dəyişiklik və bərpa işləri onun daxili görünüşünə təsir edib.
Məbəd Bakının tarixi şəhər mühitində qorunub saxlanılmış nadir pravoslav memarlıq nümunələrindən biridir.
Sovet dövründə bağlanması
Sovet hakimiyyəti illərində Azərbaycanda bir çox dini ibadət məkanları kimi Ali Mələk Mikayıl kilsəsinin fəaliyyəti də dayandırılıb.
1936-cı ildə kilsə bağlanıb və bina dini məqsədlərdən kənar istifadə olunmağa başlayıb. Burada bir müddət yataqxana yerləşdirilib.
1946-cı ildə bina yenidən Rus Pravoslav Kilsəsinə qaytarılıb və dini ibadətlər bərpa olunub. Bu mərhələdən sonra Ali Mələk Mikayıl kilsəsi yenidən Bakı pravoslav icmasının fəaliyyət göstərən dini məkanlarından birinə çevrilib.
1966-cı il yanğını
Kilsənin tarixində ən ciddi hadisələrdən biri 1966-cı ildə baş vermiş yanğındır. Yanğın nəticəsində bina ciddi zərər görüb və onun bir sıra daxili hissələri məhv olub.
Sonrakı bərpa işləri zamanı məbədin dini interyeri yenidən formalaşdırılıb. Moskvadan kilsəyə Palex sənətkarlarının hazırladığı üçyaruslu oyma ikonostas və müxtəlif müqəddəsləri təsvir edən ikonalar təqdim edilib.
Bu ikonostas kilsənin müasir interyerinin ən diqqətçəkən dini-bədii elementlərindən birinə çevrilib.
Patriarx II Aleksiyin səfəri
2001-ci il mayın 25-də Moskva və bütün Rusiyanın patriarxı II Aleksiy Azərbaycana səfəri zamanı Ali Mələk Mikayıl kilsəsini ziyarət edib.
Patriarx burada dini ibadət həyata keçirib. Bu səfər Azərbaycan ilə Rus Pravoslav Kilsəsi arasında dini əlaqələrin tarixində mühüm hadisələrdən biri hesab olunur.
Kilsənin uzun tarixə malik olması onun Bakı pravoslav icması üçün xüsusi simvolik əhəmiyyətini artırır.
2020–2021-ci illərdə bərpa
Ali Mələk Mikayıl kilsəsi 2020–2021-ci illərdə əsaslı şəkildə yenidən qurulub və bərpa olunub. İşlər zamanı kompleksin fasadı, günbəzi, daxili dini dekorasiyası və digər elementləri yenilənib.
Bərpa prosesində kilsənin tarixi memarlıq xüsusiyyətlərinin qorunmasına diqqət yetirilib. İnteryerin dini təsvirləri və müxtəlif dekorativ elementləri də yenilənib.
Bərpadan sonra məbəd dini fəaliyyətini davam etdirib və Bakı pravoslav icmasının əsas ibadət məkanlarından biri olaraq qalır.
Apostol Varfolomey kilsəsi
Ali Mələk Mikayıl kilsəsi kompleksinin aşağı hissəsində Apostol Varfolomeyin adına həsr edilmiş ayrıca ibadət məkanı da mövcuddur.
Apostol Varfolomey xristian ənənəsində Bakı ilə əlaqələndirilən dini şəxsiyyətlərdən biridir. Pravoslav ənənəsinə görə, onun Qafqaz və Xəzər regionunda missionerlik fəaliyyəti ilə bağlı rəvayətlər mövcuddur.
Bu səbəbdən onun adına ibadət məkanının yaradılması Bakı pravoslav dini ənənəsi baxımından xüsusi simvolik məna daşıyır.
Müasir fəaliyyəti
Ali Mələk Mikayıl kilsəsi hazırda fəaliyyət göstərən pravoslav məbədidir. Burada müntəzəm səhər və axşam ibadətləri, dini bayram mərasimləri və digər pravoslav ayinləri keçirilir.
Kilsə dini funksiyası ilə yanaşı Bakının tarixi və memarlıq irsinin bir hissəsi kimi də əhəmiyyətlidir. XIX əsrdən bu günə qədər müxtəlif siyasi və sosial dövrlərdən keçərək qorunub saxlanması onu şəhərin maraqlı tarixi dini abidələrindən birinə çevirir.
