Alim

Alim müəyyən elm sahəsində sistemli araşdırmalar aparan, yeni biliklərin əldə olunmasına və mövcud nəzəriyyələrin inkişafına töhfə verən mütəxəssisdir. Alimlər universitetlərdə, elmi-tədqiqat institutlarında, laboratoriyalarda, dövlət qurumlarında, texnologiya şirkətlərində və müxtəlif beynəlxalq təşkilatlarda fəaliyyət göstərə bilərlər.

Alimin əsas fəaliyyəti
Alimin işi sual formalaşdırmaq, mövcud məlumatları öyrənmək, fərziyyə irəli sürmək, müşahidə və ya eksperiment aparmaq, nəticələri təhlil etmək və əldə olunan bilikləri elmi ictimaiyyətə təqdim etməkdən ibarətdir.

Elmi fəaliyyət yalnız yeni kəşf etmək deyil, əvvəlki nəticələri yoxlamaq və daha dəqiq izahlar hazırlamaq prosesini də əhatə edir.

Elmi tədqiqat
Elmi tədqiqat müəyyən problemin sistemli üsullarla öyrənilməsidir. Tədqiqat nəzəri, eksperimental və ya tətbiqi xarakter daşıya bilər.

Mövzudan asılı olaraq alim laboratoriya təcrübəsi, sahə müşahidəsi, statistika, modelləşdirmə və müxtəlif analitik üsullardan istifadə edə bilər.

Elmi metod
Elmi metod müşahidə, sual, fərziyyə, sınaq, nəticələrin təhlili və yoxlama mərhələlərindən ibarət yanaşmadır.

Bu prosesin əsas məqsədi nəticələrin şəxsi fikirdən deyil, müşahidə və sübutlardan irəli gəlməsini təmin etməkdir.

Alimlərin fəaliyyət sahələri
Alimlər fizika, kimya, biologiya, astronomiya, riyaziyyat, tibb, geologiya, ekologiya, iqtisadiyyat, tarix, dilçilik, sosiologiya və digər çoxsaylı sahələrdə çalışırlar.

Hər elm sahəsinin öz tədqiqat metodları və terminologiyası mövcuddur.

Təbiət elmləri üzrə alimlər
Fiziklər, kimyaçılar, bioloqlar və geoloqlar təbiətdə baş verən prosesləri araşdırırlar.

Onların tədqiqatları maddənin quruluşundan canlı orqanizmlərin fəaliyyətinə və Yer kürəsinin geoloji tarixindən kosmik hadisələrə qədər geniş mövzuları əhatə edə bilər.

Riyaziyyatçı alim
Riyaziyyatçı ədədlər, strukturlar, məkan və məntiqi əlaqələr üzərində işləyir. Riyazi araşdırmalar həm nəzəri, həm də tətbiqi ola bilər.

Riyaziyyat müasir fizika, mühəndislik, iqtisadiyyat və informasiya texnologiyalarının inkişafında əsas vasitələrdən biridir.

Tibb alimi
Tibb və biotibb sahəsində çalışan alimlər insan orqanizmini, xəstəliklərin yaranmasını, diaqnostika və müalicə üsullarını araşdırırlar.

Yeni dərmanların və tibbi texnologiyaların yaradılmasında fundamental və klinik tədqiqatların rolu böyükdür.

Sosial elmlər üzrə alimlər
Sosioloq, iqtisadçı, politoloq və antropoloq kimi mütəxəssislər insan cəmiyyətini və sosial prosesləri araşdırırlar.

Bu tədqiqatlarda sorğular, statistik məlumatlar, müsahibələr, arxiv sənədləri və digər mənbələrdən istifadə oluna bilər.

Humanitar elmlər
Tarix, fəlsəfə, dilçilik, ədəbiyyatşünaslıq və mədəniyyətşünaslıq sahəsində çalışan tədqiqatçılar da alim hesab olunur.

Onların işi mətnlər, arxiv materialları, dillər, ideyalar və mədəni proseslərin sistemli öyrənilməsinə əsaslanır.

Laboratoriyada çalışan alim
Bir çox elm sahəsində laboratoriya əsas tədqiqat məkanıdır. Burada xüsusi cihazlar və nəzarət olunan şərait vasitəsilə eksperimentlər aparılır.

Laboratoriya nəticələrinin düzgün qeydiyyatı və təkrar yoxlanması elmi etibarlılıq üçün vacibdir.

Sahə tədqiqatları
Bütün alimlər laboratoriyada işləmir. Arxeoloqlar, geoloqlar, ekoloqlar və bioloqlar tez-tez tədqiqatlarını təbii və ya tarixi mühitdə aparırlar.

Sahədə toplanan nümunələr və müşahidələr daha sonra laboratoriyada və ya analitik proqramlarla öyrənilə bilər.

Elmi məqalə
Alimlər tədqiqat nəticələrini elmi məqalələrdə dərc edirlər. Məqalədə tədqiqatın məqsədi, istifadə olunan metodlar, nəticələr və onların izahı təqdim olunur.

Elmi nəşrlər yeni biliklərin digər tədqiqatçılara çatdırılmasının əsas vasitələrindən biridir.

Resenziya prosesi
Bir çox elmi jurnalda məqalələr dərc edilməzdən əvvəl digər mütəxəssislər tərəfindən qiymətləndirilir. Bu proses peer review adlanır.

Resenziyanın məqsədi tədqiqatın metodologiyasını, əsaslandırmasını və nəticələrinin elmi standartlara uyğunluğunu yoxlamaqdır.

Elmi dərəcələr
Elmi fəaliyyətlə məşğul olan şəxslər çox vaxt magistr və doktorantura səviyyəsində təhsil alırlar. PhD beynəlxalq akademik sistemdə geniş yayılmış elmi dərəcələrdən biridir.

Lakin alim anlayışı yalnız konkret elmi dərəcə ilə məhdudlaşmır; əsas meyar sistemli elmi tədqiqat fəaliyyətidir.

Professor və alim fərqi
Professor akademik vəzifə və ya elmi-pedaqoji addır. Alim isə elmi tədqiqatla məşğul olan şəxsi bildirən daha geniş anlayışdır.

Professor alim ola bilər, lakin bütün alimlər professor vəzifəsində çalışmırlar.

Tədqiqatçı və alim fərqi
“Tədqiqatçı” və “alim” sözləri tez-tez yaxın mənada işlədilir. Tədqiqatçı müəyyən mövzu üzərində sistemli araşdırma aparan şəxsdir.

“Alim” anlayışı isə adətən uzunmüddətli elmi fəaliyyət və müəyyən sahədə formalaşmış peşəkar kompetensiya ilə əlaqələndirilir.

Alimin etikası
Elmi fəaliyyət dürüstlük, şəffaflıq və nəticələrin düzgün təqdim olunmasını tələb edir. Məlumatların saxtalaşdırılması, plagiat və nəticələrin qəsdən təhrif olunması elmi etikanın ciddi pozuntuları hesab edilir.

Tədqiqatçı istifadə etdiyi mənbələri düzgün göstərməli və metodlarını mümkün qədər aydın təsvir etməlidir.

Elmi əməkdaşlıq
Müasir elmdə böyük tədqiqatların əksəriyyəti komandalar tərəfindən aparılır. Müxtəlif ölkələrdən və ixtisaslardan olan alimlər eyni layihə üzərində birlikdə işləyə bilərlər.

Xüsusilə fizika, kosmos, genetika və iqlim tədqiqatlarında beynəlxalq əməkdaşlıq geniş yayılıb.

Alim və ixtiraçı fərqi
Alim əsasən yeni bilik və izahların əldə olunmasına çalışır. İxtiraçı isə yeni cihaz, texnologiya və ya praktik həll yaradır.

Bir şəxs eyni zamanda həm alim, həm də ixtiraçı ola bilər.

Alimin cəmiyyətdə rolu
Alimlərin fəaliyyəti tibbdən energetikaya, kənd təsərrüfatından informasiya texnologiyalarına qədər bir çox sahənin inkişafına təsir göstərir.

Elmi biliklər yeni texnologiyaların yaradılmasına, risklərin daha düzgün qiymətləndirilməsinə və mürəkkəb problemlərin daha əsaslandırılmış şəkildə həllinə imkan verir.