#arı pətəyi
Arı pətəyi
Arı pətəyi arı ailəsinin yaşaması, çoxalması, bala yetişdirməsi və bal ehtiyatı toplaması üçün istifadə etdiyi yuvadır. Arıçılıqda pətək dedikdə çox vaxt arıların yerləşdirildiyi xüsusi hazırlanmış yeşik nəzərdə tutulur. FAO arı yuvasını arı ailəsinin şanlar üzərində yaşadığı məkan, süni arı pətəyini isə insanların bal arılarının yuva qurması üçün hazırladığı konstruksiya kimi izah edir.
Pətəyin daxilində arılar mumdan çoxsaylı altıbucaqlı gözlərdən ibarət arı şanları qururlar. Bu gözlərin bir hissəsində bal və çiçək tozu saxlanılır, digər hissələrində isə yumurta, sürfə və pupalardan ibarət bala inkişaf edir.
Arı pətəyində kimlər yaşayır?
Normal bal arısı ailəsində üç əsas fərd qrupu olur: ana arı, işçi arılar və erkək arılar. Onların hər biri koloniyanın həyatında fərqli funksiyaya malikdir.
Ana arının əsas bioloji funksiyası yumurta qoymaq və koloniyanın davamlılığını təmin etməkdir. İşçi arılar pətək daxilində və xaricində çoxsaylı işləri yerinə yetirirlər: bala qulluq edir, şan qurur, yuvanı qoruyur, nektar və çiçək tozu toplayırlar. Erkək arıların əsas funksiyası isə ana arının mayalanmasında iştirak etməkdir. FAO arıçılıq üzrə materiallarında arı ailəsinin təşkilini ana arı, erkək və işçi arılar üzrə ayrıca təsvir edir.
Arı şanı necə qurulur?
Arılar şanları özlərinin ifraz etdiyi mumdan hazırlayırlar. Şan çoxsaylı gözlərdən ibarət vahid strukturdur. FAO-nun arıçılıq terminologiyasında şan mumdan yaradılan, yüzlərlə birləşmiş gözdən ibarət struktur kimi müəyyən edilir; bu gözlərdə bala, çiçək tozu, nektar və bal yerləşə bilər.
Müasir çərçivəli pətəklərdə arıçılar arılara şanı daha nizamlı qurmağa kömək etmək üçün çərçivəyə nazik mum təməl yerləşdirə bilərlər. Mum təməlin üzərində əvvəlcədən altıbucaqlı gözlərin forması olur və arılar onun üzərində şanı inkişaf etdirirlər.
Arı pətəyinin əsas hissələri
Müasir çərçivəli pətəklər adətən bir neçə hissədən ibarət olur. Aşağı hissədə döşəmə və giriş yerləşir. Əsas gövdədə çərçivələr saxlanılır və arı ailəsinin bala yetişdirdiyi hissə burada formalaşır. Pətəyin yuxarı hissəsinə balın saxlandığı əlavə korpuslar yerləşdirilə bilər. Ən üstdə isə pətəyi yağışdan və digər xarici təsirlərdən qoruyan örtük olur.
Çərçivəli sistemin üstünlüyü ondan ibarətdir ki, arıçı ayrı-ayrı şanları pətəkdən çıxararaq yoxlaya bilir. Bu zaman koloniyanın vəziyyətini, bala sahəsini, bal ehtiyatını və müəyyən xəstəlik əlamətlərini müşahidə etmək mümkündür.
Arı pətəyinin növləri
Arıçılıq tarixində müxtəlif pətək formalarından istifadə olunub. FAO onları əsasən ənənəvi pətəklər, üst çubuqlu pətəklər və hərəkətli çərçivəli pətəklər kimi qruplaşdırır.
Ənənəvi pətəklər ağac kötüyü, gil, qabıq, toxunmuş bitki materialları və yerli şəraitdə mövcud olan başqa materiallardan hazırlana bilər. Belə pətəklərdə arılar şanları birbaşa konstruksiyanın daxilına bərkidirlər və onların yoxlanılması çətin ola bilər.
Müasir arıçılıqda hərəkətli çərçivəli pətəklər geniş yayılıb. Burada şanlar ayrı-ayrı çərçivələrdə qurulduğundan arıçı onları çıxara, yoxlaya və yenidən pətəyə yerləşdirə bilir. Bu sistem bal yığımını da asanlaşdırır.
Langstroth pətəyi
Ən məşhur çərçivəli pətək sistemlərindən biri Langstroth pətəyidir. Bu sistem arıların şanlar arasında müəyyən məsafə saxlaması prinsipindən istifadə edir. Çərçivələrin düzgün məsafədə yerləşdirilməsi onların bir-birindən ayrı çıxarılmasına və koloniyanın daha rahat yoxlanmasına imkan verir.
FAO Langstroth tipli çərçivəli pətəklərin Amerika, Avropa, Asiya, Avstraliya və Afrikanın müxtəlif bölgələrində geniş istifadə edildiyini bildirir. Bununla belə, pətəyin ölçüləri saxlanılan arı növü və yerli şərait nəzərə alınmaqla seçilməlidir.
Arılar balı pətəkdə necə saxlayır?
İşçi arılar çiçəklərdən nektar toplayaraq onu pətəyə gətirirlər. Nektar arılar tərəfindən emal edilir, tərkibindəki suyun miqdarı azalır və nəticədə bal formalaşır. Hazır bal şan gözlərində saxlanılır. FAO balı arılar tərəfindən toplanıb qatılaşdırılan və şanlarda saxlanılan məhsul kimi müəyyən edir.
Çərçivəli pətəklərdə bal olan şanlar çıxarıla və bal xüsusi avadanlıq vasitəsilə əldə edilə bilər. Şan zədələnmədən saxlanıldıqda onu yenidən pətəyə qaytarmaq mümkündür. Arılar bu halda hər dəfə tamamilə yeni şan qurmağa ehtiyac duymurlar.
Pətəyə qulluq
Arı pətəyinin düzgün idarə olunması yalnız bal yığmaqdan ibarət deyil. Arıçı koloniyanın ümumi vəziyyətini, bala sahəsini, qida ehtiyatını, ana arının fəaliyyətini, xəstəlik və zərərverici əlamətlərini mütəmadi izləməlidir. Hərəkətli çərçivəli pətəklər belə yoxlamaları şanları dağıtmadan aparmağa imkan verir.
Pətəyin yerləşdirildiyi ərazi də əhəmiyyətlidir. Arılar üçün yaxınlıqda uyğun nektar və çiçək tozu mənbələrinin olması, pətəyin isə hava şəraiti və zərərvericilərdən mümkün qədər qorunması vacibdir.
