ASCO

ASCO — “Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin istifadə etdiyi korporativ brenddir. Şirkət Azərbaycanın əsas dəniz nəqliyyatı operatorlarından biridir və həm Xəzər dənizində, həm də Xəzərdən kənar beynəlxalq sularda fəaliyyət göstərir. ASCO-nun missiyası Azərbaycan üzərindən tranzit yükdaşımalarında və ölkənin strateji neft-qaz layihələrində gəmiçilik xidmətlərinə olan tələbatı təmin etmək, eyni zamanda Azərbaycanın regional nəqliyyat-logistika qovşağı kimi mövqeyinin güclənməsinə töhfə verməkdir.

ASCO-nun fəaliyyəti yalnız yük gəmilərinin istismarı ilə məhdudlaşmır. Şirkətin strukturunda nəqliyyat donanması, ixtisaslaşmış ofşor gəmilər, gəmi təmiri, dənizçilik təhsili, logistika və müxtəlif yardımçı xidmətlər bir-biri ilə əlaqəli şəkildə fəaliyyət göstərir. Şirkətin donanmasında tanker, quru yük gəmisi, gəmi-bərə, Ro-Pax tipli gəmi, təchizat gəmisi, yedəkçi və digər ixtisaslaşmış gəmilər mövcuddur. ASCO-nun rəsmi materiallarında şirkətin müxtəlif tipli 200-dən çox gəmidən ibarət donanmaya malik olduğu göstərilir.

ASCO nə vaxt yaradılıb?

Müasir “Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi” QSC 22 oktyabr 2013-cü ildə yaradılıb. Həmin tarixdə Azərbaycan Dövlət Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi ilə SOCAR-ın Xəzər Dəniz Neft Donanması birləşdirilərək vahid şirkət şəklində yenidən təşkil edildi. Məqsəd Azərbaycanın dəniz nəqliyyatı və neft-qaz sektoruna xidmət edən donanmalarını vahid idarəetmə sistemində birləşdirmək idi.

Bununla belə, Azərbaycanda gəmiçiliyin tarixi 2013-cü ildən başlamır. ASCO öz tarixi başlanğıcını 21 may 1858-ci ildə “Qafqaz və Merkuri” Səhmdar Cəmiyyətinin yaradılması ilə əlaqələndirir. XIX əsrin ikinci yarısından etibarən Bakı və Xəzər dənizi regionda yük, sərnişin və neft daşımalarının əsas mərkəzlərindən birinə çevrilib.

1881-ci ildə artan donanmanın dənizçi kadrlarına ehtiyacını ödəmək üçün Bakı dənizçilik sinifləri yaradılıb. Sonrakı onilliklərdə gəmiçilik yeni tanker, quru yük və sərnişin gəmiləri ilə genişlənib, 1960-cı ildən isə Azərbaycan Dəniz Gəmiçiliyinə məxsus gəmilər Volqa-Balt kanalı vasitəsilə dünya sularına çıxmağa başlayıb.

ASCO hansı işləri görür?

ASCO-nun əsas fəaliyyət istiqamətlərindən biri dəniz yolu ilə yük daşımalarıdır. Şirkət neft və neft məhsulları, nəqliyyat vasitələri, dəmir yolu vaqonları, konteynerlər və müxtəlif quru yüklərin daşınmasını həyata keçirir. Xəzər dənizində Azərbaycanı Qazaxıstan və Türkmənistan istiqamətləri ilə birləşdirən bərə və digər gəmi marşrutları regionun logistika sistemində mühüm rol oynayır.

Bununla yanaşı, ASCO Azərbaycanın dənizdəki neft-qaz layihələrinə ixtisaslaşmış gəmi xidmətləri göstərir. Bu fəaliyyətə dəniz platformalarının və digər obyektlərin təchizatı, yedəkləmə, xüsusi texniki əməliyyatlar və müxtəlif yardımçı dəniz xidmətləri daxil ola bilər.

ASCO həmçinin gəmi təmiri, texniki xidmət, dənizçi hazırlığı və peşəkar təlim istiqamətlərində fəaliyyət göstərir. Şirkətin vakansiya və kadr siyasəti materiallarında həm Xəzərdə, həm də Xəzərdən kənar gəmilər üçün kapitan heyəti, böyük mexaniklər, matroslar və digər dənizçi peşələri üzrə işə qəbul aparıldığı görünür.

ASCO-nun donanması

ASCO Xəzər dənizinin ən böyük gəmiçilik donanmalarından birinə malikdir. Şirkətin rəsmi hesabatlarında müxtəlif tipli 200-dən artıq gəminin istismar edildiyi qeyd olunur.

Donanmaya tanker, bərə, Ro-Pax, universal quru yük gəmisi və dəniz neft-qaz layihələri üçün ixtisaslaşmış ofşor gəmilər daxildir. Son illərdə donanmanın yenilənməsi ASCO-nun əsas strateji istiqamətlərindən biridir.

Bakı Gəmiqayırma Zavodunda inşa olunmuş “Laçın” tankeri müstəqil Azərbaycanın ilk milli tanker layihələrindən biri kimi istismara verilib. Sonrakı mərhələdə “Azərbaycan” və “Zərifə Əliyeva” Ro-Pax gəmi-bərələri, “Akademik Xoşbəxt Yusifzadə” və “Zəngilan” tankerləri kimi yeni gəmilər donanmaya daxil edilib.

Xəzərdən kənarda fəaliyyəti

ASCO-nun strateji məqsədlərindən biri fəaliyyətin yalnız Xəzər dənizi ilə məhdudlaşmamasıdır. Şirkət 2022–2030-cu illər strategiyasında Xəzərdən kənar beynəlxalq gəmiçilik fəaliyyətinin genişləndirilməsini ayrıca hədəf kimi müəyyən edib.

“Üzeyir Hacıbəyli” və “Natəvan” gəmilərinin alınması ilə ASCO-nun uzun fasilədən sonra xarici sulardakı fəaliyyəti bərpa olunub. Daha sonra şirkət daha iri tonnajlı gəmilərlə beynəlxalq bazarda iştirakını genişləndirib.

ASCO-nun “Xocalı” adlı Handysize tipli quru yük gəmisi isə şirkətin beynəlxalq fəaliyyətində xüsusi hadisələrdən biri olub. ASCO-nun məlumatına görə, “Xocalı” müstəqil Azərbaycan bayrağı altında Amerika sularına daxil olan ilk gəmi olub.

2026-cı ilin sentyabrında “Murovdağ” gəmisinin uzunmüddətli okean səfərini davam etdirməsi də ASCO-nun artıq beynəlxalq sularda aktiv fəaliyyət göstərdiyini göstərən aktual nümunələrdən biridir.

ASCO və Orta Dəhliz

ASCO Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun — Orta Dəhlizin əsas dəniz iştirakçılarından biridir. Bu marşrut Çin və Mərkəzi Asiyanı Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə vasitəsilə Avropa ilə birləşdirir.

Xəzər dənizi marşrutun əsas dəniz hissəsidir və burada yükün Qazaxıstan və ya Türkmənistan limanlarından Azərbaycan limanlarına daşınması üçün bərə və digər yük gəmilərindən istifadə olunur.

2026-cı ilin aprelində ASCO nümayəndə heyəti Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu Beynəlxalq Assosiasiyasının Astana şəhərində keçirilən toplantısında iştirak edib. İclasda 2025-ci ilin daşımaları, 2026-cı il tarifləri, multimodal logistikanın rəqəmsallaşdırılması, konteyner daşımaları və elektron sənəd dövriyyəsi müzakirə olunub.

Bu fəaliyyət ASCO-nun yalnız gəmi operatoru deyil, Avropa ilə Asiya arasında multimodal logistika zəncirinin bir hissəsi olduğunu göstərir.

ASCO-nun əsas strateji hədəfləri

ASCO-nun 2022–2030-cu illər üçün strategiyasında altı əsas istiqamət müəyyən edilib. Bunlardan birincisi nəqliyyat-ticarət donanmasının yenilənməsi və Azərbaycanın tranzit strategiyasına töhfə verilməsidir. İkinci istiqamət ixtisaslaşmış ofşor donanmasının yenilənməsi və Xəzərin Azərbaycan sektorunda mövcud mövqenin qorunmasıdır.

Digər strateji hədəflər Xəzərdən kənar fəaliyyətin genişləndirilməsi, ESG sahəsində qabaqcıl təşəbbüslərin tətbiqi, rəqəmsal transformasiya və optimal təşkilati strukturun yaradılması, həmçinin maliyyə sabitliyinin təmin edilməsidir.

Bu strategiya ASCO-nun gələcək inkişafını sadəcə gəmi sayının artırılması ilə deyil, beynəlxalq bazar, rəqəmsallaşma, dayanıqlılıq və maliyyə səmərəliliyi ilə əlaqələndirdiyini göstərir.

ASCO-da təhlükəsizlik

Dənizçilik yüksək riskli fəaliyyət sahəsi olduğuna görə əməyin təhlükəsizliyi və əməliyyat təhlükəsizliyi ASCO-nun idarəetmə sistemində xüsusi yer tutur. Gəmilərdə yanğın, yükqaldırma əməliyyatları, maşın-mexanizm təhlükələri, qapalı sahələr, kimyəvi maddələr, dəniz şəraiti və müxtəlif texniki risklər mövcuddur.

ASCO bu istiqamətdə “Təhlükəsizlik Günü” kimi daxili tədbirlər keçirir, qəza və yan ötmüş hadisələri təhlil edir, müşahidə kartlarından və audit nəticələrindən istifadə edir. Təhlükəsizliyin yalnız prosedur kimi deyil, təşkilati mədəniyyətin bir hissəsi kimi formalaşdırılması şirkətin uzunmüddətli yanaşmalarından biridir.

2025-ci ilin ASCO materiallarında həmin ilin şirkətdə “Təhlükəsizlik ili” elan edildiyi və işçilərin şəxsi məsuliyyəti, davranışı və intizamına xüsusi diqqət yetirildiyi göstərilib.

ASCO və dayanıqlılıq

ASCO son illərdə dayanıqlılıq və emissiyaların idarə edilməsini ayrıca korporativ istiqamət kimi inkişaf etdirib. Şirkətin strategiyasında ESG təşəbbüsləri əsas hədəflərdən biri kimi müəyyən edilib.

Gəmiçilikdə əsas ekoloji məsələlərdən biri yanacaq istehlakı və istixana qazı emissiyalarıdır. Buna görə donanmanın yenilənməsi, daha səmərəli mühərriklər, alternativ yanacaq imkanları və əməliyyatların optimallaşdırılması uzunmüddətli dekarbonizasiya üçün vacibdir.

ASCO həmçinin metanol, hidrogen və ammonyak kimi alternativ dəniz yanacaqlarının perspektivlərini araşdırıb. Şirkətdə ESG və dekarbonizasiya üzrə keçirilən tədbirlər göstərir ki, iqlim və emissiya məsələləri artıq ayrıca ekoloji mövzu deyil, donanmanın gələcək inkişaf strategiyasının bir hissəsidir.

ASCO və Xəzərin səviyyəsinin dəyişməsi

Xəzər dənizinin səviyyəsinin dəyişməsi ASCO üçün birbaşa əməliyyat məsələsidir. Dəniz səviyyəsinin azalması limanlara yanaşma dərinliyini və gəmilərin təhlükəsiz daşıya biləcəyi yük miqdarını məhdudlaşdıra bilər.

2026-cı ildə ASCO-nun Dayanıqlılıq və emissiyaların idarəedilməsi üzrə direktoru Ələkbər Əzizli Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsində bildirib ki, Xəzərdə su səviyyəsinin dəyişməsi artıq gəmiçiliyə təsir edir və müəyyən bərələr mövcud şəraitdə tam yüklə deyil, daha aşağı yük faizi ilə hərəkət etməli olur.

Bu məsələ ASCO üçün iqlim dayanıqlılığının yalnız emissiyaların azaldılması olmadığını göstərir. Şirkət həm də fiziki iqlim və ekoloji dəyişikliklərə uyğunlaşmalı, logistika imkanlarını və donanmanın texniki xüsusiyyətlərini dəyişən Xəzər şəraitinə uyğun qiymətləndirməlidir.

ASCO-nun gəmi-bərələri

ASCO-nun Xəzər dənizindəki yükdaşımalarında gəmi-bərələr xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Onlar dəmir yolu vaqonlarının, TIR-ların və digər nəqliyyat vasitələrinin birbaşa dəniz vasitəsilə daşınmasına imkan verir.

Ro-Pax tipli “Azərbaycan” və “Zərifə Əliyeva” gəmi-bərələri donanmanın yenilənməsi çərçivəsində istismara verilib. Bu gəmilər yük və müəyyən sərnişin imkanlarını bir konstruksiyada birləşdirir.

ASCO-nun 2026-cı ilin avqust məlumatlarında həm bərələrlə sərnişin daşımalarında, həm də TIR və avtotexnika daşımalarının həcmində artım qeydə alındığı bildirilir.

Gəmi təmiri və texniki xidmət

Gəminin təhlükəsiz istismarı üçün planlı texniki xidmət və təmir vacibdir. ASCO donanmasındakı gəmilər periodik olaraq əsaslı və cari təmirdən keçirilir. Gövdə, mühərrik, köməkçi mexanizmlər, elektrik və digər sistemlər yoxlanılır və zəruri işlər yerinə yetirilir.

2026-cı ilin avqustunda ASCO “Babək” tankerinin əsaslı təmirdən sonra istismara qaytarıldığını, “Üzeyir Hacıbəyli” gəmisində də əsaslı təmir aparıldığını açıqlayıb.

Belə işlər donanmanın xidmət müddətinin uzadılması, texniki etibarlılığın və təhlükəsizliyin qorunması üçün vacibdir.

ASCO və dənizçilik təhsili

Azərbaycanda dənizçi kadrlarının hazırlanması gəmiçiliyin inkişafı ilə paralel tarixə malikdir. ASCO-nun tarixi məlumatlarında Bakı dənizçilik siniflərinin hələ 1881-ci ildə yaradıldığı qeyd edilir.

Müasir dövrdə Azərbaycan Dövlət Dəniz Akademiyası və Azərbaycan Dənizçilik Kolleci dəniz nəqliyyatı üçün müxtəlif ixtisaslar üzrə kadr hazırlayır. ASCO-nun işə qəbul elanlarında ADDA və ADK məzunlarına üstünlük verildiyi göstərilir.

Bu əlaqə şirkətin donanmasının böyüməsi ilə yerli dənizçi kadrlarının hazırlanması arasında birbaşa bağlılığın olduğunu göstərir.

ASCO-nun müasir rolu

2026-cı ildə ASCO həm Xəzər dənizində ən böyük gəmiçilik operatorlarından biri, həm də Azərbaycan bayrağı altında beynəlxalq sularda fəaliyyətini genişləndirən şirkət kimi çıxış edir. Onun fəaliyyəti ölkənin neft-qaz sektorunu, tranzit logistikasını, Orta Dəhlizi və dəniz nəqliyyatını birləşdirir.

Şirkətin qarşısında duran əsas məsələlər donanmanın yenilənməsi, beynəlxalq bazarda fəaliyyətin genişləndirilməsi, Xəzərin səviyyəsinin dəyişməsi kimi fiziki risklərə uyğunlaşma, təhlükəsizlik səviyyəsinin qorunması və gəmiçilikdə emissiyaların tədricən azaldılmasıdır.

Beləliklə, ASCO yalnız gəmilərə sahib olan nəqliyyat şirkəti deyil. O, Azərbaycanı Xəzər üzərindən Mərkəzi Asiya ilə birləşdirən, neft-qaz layihələrinə xidmət göstərən, beynəlxalq sularda fəaliyyət göstərən və ölkənin logistika strategiyasında mühüm rol oynayan kompleks dənizçilik qurumudur.