Aşura

Aşura İslam təqvimində Məhərrəm ayının onuncu gününün adıdır. “Aşura” sözü ərəb dilində “onuncu” mənası ilə əlaqələndirilir. Bu gün İslam tarixində müxtəlif hadisələrlə bağlı xatırlansa da, xüsusilə 680-ci ildə Kərbəla hadisəsi zamanı İmam Hüseyn ibn Əlinin və onun tərəfdarlarının öldürülməsi ilə bağlı dərin dini və tarixi məna daşıyır. Şiə müsəlmanları üçün Aşura İmam Hüseynin şəhadətinin anıldığı əsas matəm günlərindən biridir.

Aşura nədir?

Aşura hicri-qəməri təqvimin ilk ayı olan Məhərrəmin 10-cu günüdür. Hicri təqvim Ayın hərəkətinə əsaslandığı üçün Aşura gününün miladi təqvimdə tarixi hər il dəyişir.

Aşuranın mənası İslamın müxtəlif dini ənənələrində fərqli vurğularla izah olunur. Şiə ənənəsində bu gün əsasən Kərbəla faciəsi və İmam Hüseynin şəhadəti ilə əlaqələndirilir. Sünni ənənəsində isə Aşura günü oruc tutulması ilə bağlı dini rəvayət və ənənələr də mühüm yer tutur.

Kərbəla hadisəsi və Aşura

Aşuranın İslam tarixindəki ən mühüm hadisələrindən biri 10 Məhərrəm 61-ci hicri ilində, miladi 680-ci ildə Kərbəla yaxınlığında baş verib.

İmam Hüseyn ibn Əli İslam peyğəmbəri Məhəmmədin nəvəsi, Əli ibn Əbu Talib və Fatimənin oğlu idi. O, Əməvi xəlifəsi Yezid ibn Müaviyəyə beyət etmədi və ailə üzvləri ilə tərəfdarlarının bir hissəsi ilə Kufə istiqamətində hərəkət etdi.

Kərbəla yaxınlığında İmam Hüseynin dəstəsi Yezidin hakimiyyətini təmsil edən qüvvələr tərəfindən mühasirəyə alındı. Qarşıdurma Aşura günü İmam Hüseyn və onunla birlikdə olan kişilərin böyük hissəsinin öldürülməsi ilə nəticələndi.

İmam Hüseyn və Aşura

İmam Hüseynin şəhadəti Aşuranın dini yaddaşındakı mərkəzi hadisədir. Şiə İslam ənənəsində Kərbəla hadisəsi ədalət, mənəvi prinsipiallıq, zülmə qarşı müqavimət və fədakarlıq anlayışları ilə əlaqələndirilir.

Aşura mərasimlərində İmam Hüseyn, onun ailəsi və Kərbəlada həyatını itirən tərəfdarları yad edilir. Kərbəla hadisəsinin ayrı-ayrı epizodları dini məclislərdə danışılır və faciənin mənəvi məzmunu izah olunur.

Bu səbəbdən Aşura yalnız tarixi hadisənin ildönümü deyil, şiə dini mədəniyyətində güclü simvolik məna daşıyan anım günüdür.

Məhərrəm ayı və Aşura

Məhərrəm İslam təqviminin birinci ayıdır. Aşura isə bu ayın onuncu gününə təsadüf edir.

Şiə icmalarında Məhərrəm ayının ilk günlərindən etibarən Kərbəla şəhidlərinin xatirəsinə dini məclislər və anım mərasimləri keçirilir. Bu mərasimlər Aşura günü xüsusi intensivlik qazanır.

Aşuradan sonrakı anım ənənəsində Ərbəin də mühüm yer tutur. Ərbəin İmam Hüseynin şəhadətindən qırx gün sonra keçirilən anım günü kimi qeyd edilir.

Aşura mərasimləri

Aşura mərasimlərinin forması ölkə, region və dini ənənələrə görə dəyişə bilər. Məscid və digər dini məkanlarda Quran oxunması, dualar, moizələr və Kərbəla hadisəsinə həsr edilmiş məclislər təşkil olunur.

Bəzi cəmiyyətlərdə dini yürüşlər və kollektiv matəm mərasimləri keçirilir. Kərbəla hadisəsinin xatırlanmasına həsr olunan mərsiyə və dini mətnlər də Aşura ənənəsinin bir hissəsidir.

Mərasimlərin konkret formaları müxtəlif müsəlman cəmiyyətlərinin tarixi və mədəni xüsusiyyətlərindən asılı olaraq fərqlənir.

Aşura və oruc

Aşura günü sünni İslam ənənəsində könüllü orucla da əlaqələndirilir. İslam mənbələrində Məhəmməd peyğəmbərin Aşura günü oruc tutduğu və müsəlmanlara bu gündə oruc tutmağı tövsiyə etdiyi barədə hədislər mövcuddur.

Sünni ənənəsində Aşura orucu vacib deyil, könüllü ibadət hesab olunur. Şiə ənənəsində isə Aşuranın əsas dini məzmunu Kərbəla faciəsinin və İmam Hüseynin şəhadətinin yad edilməsidir.

Beləliklə, Aşuranın qeyd olunması İslam daxilində müxtəlif dini ənənələrə görə fərqli xüsusiyyətlər daşıya bilər.

Azərbaycanda Aşura

Azərbaycanda Aşura əsasən İmam Hüseyn və Kərbəla şəhidlərinin anılması ilə əlaqəli dini gün kimi tanınır. Məhərrəm ayında və xüsusilə Aşura günü məscidlərdə dini mərasimlər keçirilir, Kərbəla hadisəsi haqqında moizələr söylənilir və dualar edilir.

Azərbaycanda Aşura ilə bağlı diqqətçəkən sosial ənənələrdən biri könüllü qanvermə aksiyalarının keçirilməsidir. Dini icmalar və aidiyyəti qurumların iştirakı ilə təşkil olunan bu aksiyalarda insanlar qan verərək ehtiyacı olan şəxslərə yardım etməyə çalışırlar.

Bu yanaşma Aşuranın fədakarlıq və insanlara yardım ideyalarının sosial fəaliyyətlə ifadə olunmasının nümunələrindən biridir.

Aşuranın dini və tarixi əhəmiyyəti

Aşura əsrlər boyunca İslam tarixinin kollektiv yaddaşında xüsusi yer tutub. Kərbəla hadisəsi dini tarixlə yanaşı ədəbiyyat, poeziya, mərsiyə ənənəsi, təsviri sənət və müxtəlif xalqların mədəni yaddaşında da iz buraxıb.

Xüsusilə şiə ənənəsində İmam Hüseynin Kərbəladakı mövqeyi ədalətsizliyə qarşı dayanmaq, əqidəyə sadiqlik və fədakarlıq nümunəsi kimi şərh edilir.

Bu tarixi və dini məzmun Aşuranı Məhərrəm ayının sadəcə təqvim günü deyil, müxtəlif müsəlman icmalarında fərqli ənənələrlə yaşadılan mühüm anım gününə çevirib.