Audiokaset

Audiokaset səsin maqnit lentində analoq formada yazılması, saxlanılması və səsləndirilməsi üçün yaradılmış fiziki səs daşıyıcısıdır. Plastik korpusun daxilində iki çarx arasında hərəkət edən maqnit lentindən ibarət olan audiokaset XX əsrin ikinci yarısında musiqi albomlarının yayılması, radio verilişlərinin yazılması və şəxsi səsyazmalar üçün ən geniş istifadə edilən formatlardan biri olub. Kompakt ölçüsü və təkrar səsyazma imkanı audiokasetin uzun illər populyarlığını qorumasına şərait yaradıb.

Audiokaset nədir?

Audiokaset, başqa adı ilə kompakt kaset, maqnit lentinə əsaslanan səs yazma və oxutma formatıdır. Onun daxilində nazik maqnit lent iki kiçik çarx arasında yerləşir.

Kaset maqnitofona daxil edildikdə lent cihazın səs başlığının qarşısından müəyyən sürətlə keçir. Lentdə saxlanılmış maqnit dəyişiklikləri elektrik siqnalına çevrilir və nəticədə yazılmış musiqi, danışıq və ya digər səslər eşidilir.

Yazma funksiyasına malik cihazlarda isə yeni səs məlumatını həmin lentə yazmaq mümkündür.

Audiokasetin yaranması

Kompakt kaset formatı Philips şirkəti tərəfindən hazırlanıb və 1963-cü ildə təqdim edilib. Yeni format əvvəl istifadə olunan açıq çarxlı maqnit lent sistemlərini daha yığcam və rahat formada təqdim edirdi.

İstifadəçinin lenti ayrıca çarxlara yerləşdirməsinə ehtiyac qalmırdı. Maqnit lent və hər iki çarx vahid plastik korpusun daxilində qorunurdu.

Bu sadə konstruksiya audiokasetin məişətdə, avtomobillərdə və portativ musiqi cihazlarında geniş yayılmasının əsas səbəblərindən birinə çevrildi.

Audiokaset necə işləyir?

Audiokasetin işləmə prinsipi maqnit yazısına əsaslanır. Lent səthində maqnitləşə bilən xüsusi qat yerləşir.

Səs yazılarkən elektrik siqnalı maqnitofonun yazma başlığına ötürülür və lent üzərində həmin siqnala uyğun maqnit dəyişiklikləri yaranır.

Oxutma zamanı proses əks istiqamətdə baş verir. Səs başlığı lentdəki maqnit dəyişikliklərini qəbul edərək elektrik siqnalına çevirir. Gücləndirildikdən sonra bu siqnal dinamik və ya qulaqlıq vasitəsilə səs kimi eşidilir.

Audiokasetin A və B tərəfi

Klassik audiokaset iki tərəfə malikdir. Bunlar A və B tərəfi kimi işarələnir.

Bir tərəfdəki yazı başa çatdıqda istifadəçi kaseti çevirərək digər tərəfi səsləndirə bilər. Belə konstruksiya eyni fiziki daşıyıcıda daha çox səs materialının saxlanmasına imkan verir.

Sonrakı dövrdə “auto-reverse” funksiyasına malik cihazlar yaradıldı. Belə maqnitofonlar kaseti əl ilə çevirmədən lentin digər istiqamətdə səsləndirilməsini təmin edə bilirdi.

C60 və C90 audiokasetlər

Audiokasetlər müxtəlif səsyazma müddətlərində istehsal olunurdu. Ən tanınmış variantlar arasında C60 və C90 yer alır.

C60 təxminən 60 dəqiqəlik ümumi səsyazma müddətinə malikdir və adətən hər tərəfə təxminən 30 dəqiqə düşür.

C90 isə ümumilikdə təxminən 90 dəqiqə, yəni hər tərəfdə təxminən 45 dəqiqə səs yazmağa imkan verir.

C120 kimi daha uzunmüddətli audiokasetlər də istehsal edilib. Daha uzun müddət üçün lentin nazik hazırlanması onun mexaniki xüsusiyyətlərinə təsir göstərə bilərdi.

Musiqi albomları audiokasetdə

Audiokaset musiqi sənayesində yalnız boş səsyazma vasitəsi kimi istifadə edilmirdi. Musiqi şirkətləri albomları zavod şəraitində yazılmış audiokasetlər formasında da satışa çıxarırdı.

Belə kasetlərin üzlüyündə albomun adı, ifaçı, mahnı siyahısı, səsyazma şirkəti və buraxılışla bağlı digər məlumatlar yerləşdirilirdi.

Vinil plastinka ilə müqayisədə daha kiçik ölçü audiokasetin daşınmasını və avtomobildə istifadə edilməsini asanlaşdırırdı.

Audiokaset və maqnitofon

Audiokasetin oxudulması üçün kaset maqnitofonundan istifadə edilir. Bu cihazların həm stasionar, həm portativ, həm də avtomobillər üçün nəzərdə tutulmuş modelləri mövcud olub.

Bəzi maqnitofonlar yalnız musiqi dinləməyə, digərləri isə həm oxutmağa, həm də səs yazmağa imkan verirdi.

İki kaset bölməsi olan cihazlar bir audiokasetdəki yazının digər kasetə köçürülməsini də mümkün edirdi.

Walkman və audiokaset

Audiokasetin tarixində portativ musiqi pleyerlərinin xüsusi yeri var. Sony şirkətinin 1979-cu ildə Walkman modelini təqdim etməsi kasetlə musiqi dinləmə vərdişlərinə ciddi təsir göstərdi.

İstifadəçi kiçik pleyer və qulaqlıq vasitəsilə musiqisini özü ilə daşıya və müxtəlif məkanlarda dinləyə bilirdi.

Bu yanaşma müasir portativ rəqəmsal musiqi pleyerləri və smartfonlardan əvvəl şəxsi musiqi dinləmə mədəniyyətinin inkişafında mühüm mərhələ oldu.

Audiokasetə səs yazmaq

Audiokasetin əsas üstünlüklərindən biri istifadəçinin özü tərəfindən təkrar yazıla bilməsi idi.

Boş kasetlərə radiodan musiqi, mikrofon vasitəsilə danışıq, müsahibə, dərs və digər səs materialları yazmaq mümkün idi.

İnsanlar müxtəlif albom və radio proqramlarından seçdikləri mahnıları bir kasetdə toplayaraq şəxsi musiqi seçimləri də hazırlayırdılar. Sonradan “mixtape” adı ilə məşhurlaşan bu praktika kaset mədəniyyətinin xarakterik elementlərindən biri oldu.

Audiokaset və vinil plastinka

Audiokaset və vinil plastinka analoq səs daşıyıcılarıdır, lakin səsi fərqli üsullarla saxlayırlar.

Vinil plastinkada səs disk üzərində yerləşən spiral fiziki cığırda qeydə alınır və iynə vasitəsilə oxunur.

Audiokasetdə isə səs maqnit lentində saxlanılır və maqnitofonun səs başlığı vasitəsilə oxunur.

Kasetin kiçik və portativ olması onun əsas üstünlüklərindən idi. Vinil isə daha böyük disk formasında olduğundan başqa tip oxutma avadanlığı tələb edir.

Audiokaset və CD arasındakı fərq

Audiokaset analoq maqnit daşıyıcısı, CD isə rəqəmsal optik məlumat daşıyıcısıdır.

Audiokasetdə müəyyən mahnıya və ya hissəyə keçmək üçün lentin irəli və ya geri sarınması tələb olunur. CD-də isə treklər arasında birbaşa keçid mümkündür.

CD-lərin 1980-ci illərdən etibarən yayılması və sonrakı rəqəmsal texnologiyalar audiokasetin musiqi bazarındakı mövqeyini tədricən zəiflətdi.

Audiokasetlərin saxlanılması

Maqnit lentinin fiziki və maqnit xüsusiyyətlərinin qorunması audiokasetin uzunömürlülüyü üçün vacibdir.

Kasetləri yüksək temperaturdan, birbaşa günəş işığından, həddindən artıq rütubətdən və güclü maqnit sahələrindən uzaq saxlamaq məqsədəuyğundur.

Lentin dolaşması və ya mexaniki zədələnməsi səs yazısının itirilməsinə səbəb ola bilər. Köhnə və qiymətli səsyazmaların rəqəmsallaşdırılması onların məzmununun gələcək üçün qorunmasının üsullarından biridir.

Audiokaset kolleksiya obyekti kimi

Köhnə audiokasetlər bu gün musiqi kolleksiyaçılığı baxımından da maraq doğurur. Xüsusilə nadir albom buraxılışları, məhdud tirajlar, demo yazılar və orijinal qablaşdırmasını qoruyan kasetlər fərqlənə bilər.

Kasetin kolleksiya dəyərinə ifaçı, albom, buraxılış ili, ölkə, səsyazma şirkəti, tiraj, lentin vəziyyəti və orijinal üzlüyün mövcudluğu təsir edir.

Bununla belə, hər köhnə audiokaset avtomatik olaraq nadir və yüksək qiymətli kolleksiya nümunəsi hesab edilmir.

Audiokasetin səs tarixində yeri

Audiokaset səs yazısının daha əlçatan və portativ olmasına ciddi təsir göstərən formatlardan biridir. İnsanlar yalnız hazır albomları dinləmək deyil, öz səsyazmalarını yaratmaq imkanı da əldə etdilər.

Musiqi, radio proqramları, müsahibələr, şəxsi səs yazıları və digər materialların maqnit lentində qorunması audiokaseti XX əsrin mühüm səs daşıyıcılarından birinə çevirdi.

Rəqəmsal musiqi texnologiyaları onun gündəlik istifadəsini əhəmiyyətli dərəcədə azaltsa da, audiokaset bu gün musiqi və səsyazma tarixinin, arxivlərin və retro kolleksiyaların bir hissəsi kimi maraq doğurmağa davam edir.