Autizm

Autizm spektr pozuntusu (ASP) – baş beynin inkişafının xüsusiyyətləri ilə bağlı olan və insanın ətraf aləmi necə qavradığını, digər insanlarla necə ünsiyyət qurduğunu təsir edən nevroloji vəziyyətdir. Bu, bir "xəstəlik" deyil, inkişafın fərqli bir formasıdır. "Spektr" termini isə bu vəziyyətin hər bir fərddə müxtəlif dərəcədə və fərqli formalarda özünü büruzə verməsini ifadə edir. Autizmin Erkən Əlamətləri Valideynlər adətən uşaq 18-24 aylıq olduqda ilk əlamətləri müşahidə etməyə başlayırlar. Ən çox rast gəlinən simptomlar bunlardır: Sosial Ünsiyyətdə Çətinlik: Göz təmasından qaçmaq, adına reaksiya verməmək, yaşıdları ilə oynamamaq. Nitq İnkişafı: Nitqin gecikməsi və ya heç olmaması, bəzən isə eyni sözlərin təkrarı (exolaliya). Təkrarlanan Davranışlar: Əlləri yelləmək, öz ətrafında fırlanmaq, əşyaları ardıcıllıqla düzmək. Sensor Həssaslıq: Səsə, işığa və ya toxunuşa qarşı hədsiz həssaslıq və ya əksinə, reaksiyasızlıq. Diaqnostika və Müdaxilə Autizmin diaqnozu qan analizi və ya rentgenlə deyil, mütəxəssis (uşaq psixiatrı, nevroloq və ya psixoloq) tərəfindən uşağın davranışlarının müşahidəsi ilə qoyulur. Erkən Müdaxilə: Nə qədər tez diaqnoz qoyulsa, uşağın cəmiyyətə adaptasiyası bir o qədər uğurlu olur. Terapiya Üsulları: ABA terapiya (davranış analizi), nitq terapiyası (loqoped) və ergoterapiya ən effektiv üsullar hesab olunur. Autizm Haqqında Miflər və Həqiqətlər Cəmiyyətdə autizm haqqında çoxlu yanlış fikirlər mövcuddur: Mif: Autizm peyvəndlərdən yaranır. Həqiqət: Elmi araşdırmalar peyvəndlərlə autizm arasında heç bir əlaqə olmadığını sübut edib. Mif: Autizmli insanlar hiss etmirlər və sevgi göstərmirlər. Həqiqət: Onlar da sevir və hiss edirlər, sadəcə bu hissləri ifadə etmə üsulları fərqlidir. Mif: Autizm müalicə olunub tamamilə keçir. Həqiqət: Autizm bir vəziyyətdir və həyat boyu davam edir, lakin düzgün təlimlə fərd müstəqil həyata tam hazır ola bilər. Necə Dəstək Olmalı? Autizmli fərdlərin ən çox ehtiyacı olan şey anlayış və qəbuldur. Onlara qarşı səbirli olmaq, ünsiyyət zamanı sadə cümlələrdən istifadə etmək və inklüziv mühit yaratmaq hər birimizin vətəndaşlıq borcudur.