Autizm Spektr Pozuntusu

Autizm Spektr Pozuntusu (ASP) – uşaqlığın erkən dövründən başlayan, sosial ünsiyyət, qarşılıqlı əlaqə və davranışlarda özünü büruzə verən mürəkkəb neyroinkişaf pozuntusudur. "Spektr" termini bu vəziyyətin hər bir şəxsdə fərqli simptomlar və ağırlıq dərəcəsi ilə (yüngüldən ağıra qədər) təzahür etdiyini vurğulayır. ASP-nin Əsas Sahələri və Əlamətləri Autizm spektrində olan fərdlər əsasən üç istiqamətdə çətinliklərlə qarşılaşırlar: 1. Sosial Ünsiyyət və Qarşılıqlı Əlaqə Göz təmasından qaçmaq və ya məhdud göz təması qurmaq. Adına reaksiya verməmək (sanki eşitmirmiş kimi davranmaq). Başqalarının emosiyalarını anlamaqda və ya öz hisslərini ifadə etməkdə çətinlik. Birgə oyun fəaliyyətinə marağın olmaması. 2. Nitq və Dil İnkişafı Nitqin gecikməsi və ya tamamilə olmaması. Eyni söz və ya cümlələrin mənasız təkrarı (exolaliya). Zamirlerin səhv istifadəsi (məsələn, özünə "mən" əvəzinə "o" deyə müraciət etmək). 3. Məhdud və Təkrarlanan Davranışlar Stereotipik hərəkətlər (əl yelləmək, barmaq ucunda gəzmək, öz ətrafında fırlanmaq). Gündəlik rutinlərin dəyişməsinə qarşı kəskin reaksiya (məsələn, yolun dəyişməsi zamanı isterika). Əşyaları ardıcıllıqla düzmək və ya onların yalnız bir hissəsinə (məsələn, maşının təkərinə) aşırı maraq göstərmək. Səbəblər: Elm Nə Deyir? Autizmin dəqiq səbəbi hələ də tam məlum deyil, lakin araşdırmalar iki əsas faktoru ön plana çıxarır: Genetik Faktorlar: Bir çox genin ASP ilə əlaqəli olduğu və ailədə bir uşaqda autizm varsa, digərində olma ehtimalının yüksək olduğu sübut edilib. Ekoloji Faktorlar: Hamiləlik zamanı keçirilən infeksiyalar, bəzi dərman preparatlarının qəbulu və ya mühit faktorlarının genetik meyilliliklə birləşməsi riskləri artıra bilər. Vacib qeyd: Müasir tibb peyvəndlərlə autizm arasında heç bir əlaqə olmadığını qəti şəkildə təsdiqləyir. Diaqnostika və Müasir Terapiya Metodları ASP-nin müalicəsi üçün bir "dərman" yoxdur, lakin erkən müdaxilə uşağın həyat keyfiyyətini kökündən dəyişdirə bilər. ABA Terapiyası (Applied Behavior Analysis): Davranışın analizi və müsbət stimullaşdırma vasitəsilə uşağa yeni bacarıqların öyrədilməsi. Loqopedik Dəstək: Nitq qüsurlarının aradan qaldırılması və alternativ ünsiyyət (məsələn, şəkillər vasitəsilə - PECS) üsullarının öyrədilməsi. Ergoterapiya: Sensor həssaslığın tənzimlənməsi və gündəlik özünəxidmət bacarıqlarının inkişafı. Cəmiyyətdə İnklüzivlik Autizmli fərdlər xəstə deyillər, onlar sadəcə dünyanı fərqli şəkildə "həzm" edirlər. Onların təhsilə, işə və sosial həyata inteqrasiyası üçün cəmiyyətin anlayışlı olması vacibdir. Çox vaxt bu fərdlər musiqi, rəsm, riyaziyyat və ya texnologiya sahəsində qeyri-adi istedada malik olurlar (Savant sindromu).