Avtobus salonu

Avtobus salonu sərnişinlərin nəqliyyat vasitəsində yerləşməsi, oturması, ayaq üstə dayanması, minib-düşməsi və səfər zamanı təhlükəsiz hərəkəti üçün nəzərdə tutulmuş daxili hissədir. Texniki baxımdan sərnişin salonu sürücünün ayrıca idarəetmə bölməsindən fərqləndirilir. Burada oturacaqlar, keçidlər, tutacaqlar, qapılar, informasiya vasitələri, işıqlandırma, havalandırma və təhlükəsizlik avadanlıqları yerləşdirilir. Azərbaycan standartlarında da “sərnişin salonu” sərnişinlər üçün nəzərdə tutulmuş məkan kimi ayrıca anlayış şəklində müəyyən edilir.

Avtobus salonunun quruluşu nəqliyyat vasitəsinin təyinatından asılıdır. Şəhər avtobuslarında çoxsaylı sərnişinin tez minib-düşməsi və ayaq üstə daşınması nəzərə alınır. Şəhərlərarası avtobuslarda isə uzunmüddətli səfər və sərnişinin oturaq vəziyyətdə rahatlığı əsas götürülür.

Şəhər avtobusunun salonu necə olur?

Şəhərdaxili avtobuslarda salonun mühüm xüsusiyyətlərindən biri geniş keçidlərin və ayaq üstə dayanma sahələrinin olmasıdır. Pik saatlarda sərnişinlərin bir hissəsi ayaq üstə hərəkət etdiyinə görə oturacaqların sayı salonun bütün sahəsini tutmur.

Qapıların yaxınlığında sərnişinlərin avtobusa daxil olması və çıxması üçün kifayət qədər boş sahə saxlanılır. Bu, dayanacaqlarda sərnişin mübadiləsinin daha sürətli həyata keçirilməsinə imkan verir.

Şəhər avtobuslarında ayaq üstə dayanan sərnişinlər üçün üfüqi və şaquli əl tutacaqları xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Avtobus sürətləndikdə, tormozladıqda və ya döngəyə daxil olduqda sərnişinin tarazlığını qoruması üçün bu tutacaqlar möhkəm və rahat əlçatan olmalıdır.

Azərbaycanın sərnişindaşıma tələblərində də ayaq üstə dayanan sərnişinlərin sayına uyğun dayanıqlı əl tutacaqlarının olması nəzərdə tutulur.

Oturacaqlar və sərnişin yerləri

Avtobus salonundakı oturacaqlar nəqliyyat vasitəsinin istifadə məqsədinə uyğun yerləşdirilir. Şəhər avtobuslarında oturacaqların bir hissəsi hərəkət istiqamətinə paralel və ya qarşı-qarşıya yerləşdirilə bilər. Bu yanaşma salonun müəyyən hissəsini ayaq üstə dayanan sərnişinlər üçün boş saxlamağa kömək edir.

Şəhərlərarası avtobuslarda isə salonun böyük hissəsi oturacaqlarla təmin olunur. Belə avtobuslarda oturacaqlar adətən hərəkət istiqamətinə doğru yerləşdirilir və uzun səfərlər nəzərə alınaraq daha rahat söykənəcəklərə malik ola bilər. Tədris materiallarında şəhər və şəhərlərarası avtobus salonlarının planlarının bu baxımdan fərqləndiyi göstərilir.

Salon daxilində uşaqlar, hamilə qadınlar, yaşlı şəxslər və hərəkət imkanları məhdud sərnişinlər üçün prioritet yerlər ayrıca işarələnə bilər. Müvafiq nişanlar sərnişinin həmin oturacağın təyinatını asanlıqla başa düşməsinə imkan verməlidir. Bakı şəhərində sərnişin daşımalarına dair tələblərdə belə yerlərin müvafiq lövhələrlə göstərilməsi nəzərdə tutulub.

Əlilliyi olan şəxslər üçün salonun uyğunlaşdırılması

Müasir avtobus salonlarının əsas tələblərindən biri müyəssərlikdir. Hərəkət imkanları məhdud şəxslər üçün avtobusa girişin və salon daxilində yerləşmənin mümkün olması nəqliyyat xidmətinin əlçatanlığı baxımından vacibdir.

Bir çox aşağıdöşəməli şəhər avtobuslarında əlil arabasının yerləşdirilməsi üçün ayrıca sahə olur. Bu sahədə arabanın hərəkət zamanı sürüşməsinin və ya aşmasının qarşısını almağa kömək edən təhlükəsizlik sistemi nəzərdə tutula bilər.

Azərbaycan Yerüstü Nəqliyyat Agentliyinin məlumatına görə, Bakı şəhərində müntəzəm marşrutlarda istifadə olunan avtobus parkının böyük hissəsində pandus mövcuddur.

Bakı üzrə sərnişindaşıma tələblərində sağlamlıq imkanları məhdud şəxslərin və uşaq arabalarının yerləşdirilməsi üçün xüsusi işarələnmiş yerlərin və uyğun təhlükəsizlik sisteminin olması da göstərilib.

Avtobus salonunda döşəmə və keçidlər

Salonun döşəməsi sərnişinin təhlükəsiz hərəkətinə birbaşa təsir göstərir. Xüsusilə yağışlı və qarlı havada sərnişin ayaqqabıları ilə salona su daxil ola bildiyindən sürüşmə riski artır.

Bu səbəbdən şəhər avtobuslarında sürüşməni azaltmağa imkan verən döşəmə materiallarından istifadə edilir. Bakı şəhərində sərnişindaşıma üçün müəyyən edilmiş tələblərdə də avtobuslarda sürüşməyən döşəmə örtüyünün tətbiq olunması nəzərdə tutulur.

Keçidlər sərnişinlərin qapılara sərbəst çatmasına imkan verməlidir. Çantaların, əşyaların və digər maneələrin keçiddə yerləşdirilməsi sərnişinlərin hərəkətini çətinləşdirə və fövqəladə vəziyyətdə təxliyəyə mane ola bilər.

Havalandırma və temperaturun tənzimlənməsi

Avtobus salonunda komfortun əsas elementlərindən biri havalandırmadır. Xüsusilə çoxsaylı sərnişinin olduğu şəhər avtobuslarında havasızlıq qısa müddətdə narahatlıq yarada bilər.

Müasir avtobuslarda salonun havalandırılması mexaniki sistemlə həyata keçirilə bilər. İqlim sistemləri yayda salonun sərinləşdirilməsi, soyuq aylarda isə isitmə üçün istifadə olunur.

Bakı şəhərində sərnişindaşıma üçün avtobuslara dair texniki tələblərdə salonu həm isitmək, həm də sərinləşdirmək funksiyasına malik tam havalandırma sisteminin olması nəzərdə tutulur.

Havalandırmanın düzgün işləməsi yalnız rahatlıq deyil, salon daxilində hava keyfiyyəti baxımından da əhəmiyyətlidir.

Salonun işıqlandırılması

Avtobus salonunun gecə və zəif işıqlı şəraitdə kifayət qədər işıqlandırılması sərnişinlərin oturacaqları, keçidləri və çıxışları rahat görməsi üçün lazımdır.

Bununla yanaşı işıqlandırma sürücünün görmə qabiliyyətinə mane olmamalıdır. Ön şüşədə güclü əks yaratmaq sürücünün yolu görməsini çətinləşdirə bilər.

Müvafiq tələblərdə avtobus salonunda sürücünün görməsinə maneə yaratmadan salonu işıqlandıran ağ və ya ağ-sarımtıl işıqların olması və qaranlıq vaxtda sərnişin daşınarkən onların yandırılması nəzərdə tutulur.

Sərnişinlər üçün informasiya sistemləri

Avtobus salonu yalnız oturacaq və keçidlərdən ibarət deyil. Sərnişinin marşrut barədə məlumat əldə etməsi üçün müxtəlif informasiya vasitələrindən də istifadə olunur.

Salon daxilində marşrutun nömrəsi, dayanacaqlar, gediş haqqı, davranış qaydaları və xüsusi sərnişin yerləri barədə məlumat yerləşdirilə bilər.

Bakı üzrə müəyyən olunmuş tələblərə görə, marşrut sxemi sərnişinlərin görə bildiyi yerdə yerləşdirilməli və növbəti dayanacağı göstərən elektron məlumat vasitəsi nəzərdə tutulmalıdır. Dayanacaqların audioqurğu vasitəsilə elan edilməsi də tələb edilir.

Səsli elanlar xüsusilə marşrutu yaxşı tanımayan sərnişinlər və görmə məhdudiyyəti olan şəxslər üçün faydalıdır.

Videomüşahidə və salon təhlükəsizliyi

Müasir ictimai nəqliyyatda salon daxilində videomüşahidə sistemlərindən geniş istifadə olunur. Kameralar sərnişin təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə, mübahisəli hadisələrin araşdırılmasına və nəqliyyat vasitəsinin istismarı zamanı baş verən vəziyyətlərin qeydə alınmasına imkan verir.

Bakı şəhərində sərnişin daşımaları üçün nəzərdə tutulan avtobusların bütün salonu əhatə edən daxili videokameralarla təchiz olunması tələbi mövcuddur. Müvafiq qaydalarda qeydə alınmış məlumatların müəyyən müddət saxlanılmasını təmin edən yaddaş qurğusunun olması da nəzərdə tutulub.

Salon təhlükəsizliyi həmçinin qapıların vəziyyəti, sərnişin tutacaqları və fövqəladə çıxışların istifadəyə yararlı olması ilə bağlıdır.

Avtobus salonunda fövqəladə hallar üçün vasitələr

Fövqəladə vəziyyət zamanı sərnişinlərin avtobusu tez tərk edə bilməsi üçün qəza çıxışlarının əlçatan olması vacibdir.

Avtobusun konstruksiyasından asılı olaraq bəzi pəncərələr qəza çıxışı kimi istifadə edilə bilər. Belə hallarda şüşəni sındırmaq üçün xüsusi çəkic salonun müəyyən edilmiş hissəsində yerləşdirilir.

Avtobuslarda odsöndürənlərin olması da ilkin yanğın təhlükəsizliyi üçün mühüm vasitədir. Bakı şəhərində sərnişindaşıma tələblərində avtobuslarda iki odsöndürənin olması, onlardan birinin sürücü hissəsində, digərinin isə salonda yerləşdirilməsi, həmçinin qəza çıxışı pəncərəsinin şüşəsini sındırmaq üçün çəkicin olması nəzərdə tutulur.

Bu vasitələrin sadəcə avtobusda olması deyil, maneəsiz əlçatan və saz vəziyyətdə saxlanılması da mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Avtobus salonunun təmizliyi və texniki vəziyyəti

Salon sərnişinin ictimai nəqliyyatla bağlı ilk gördüyü hissələrdən biridir. Oturacaqların, döşəmənin, şüşələrin və tutacaqların təmiz saxlanılması həm gigiyena, həm də xidmət keyfiyyəti baxımından vacibdir.

Qırılmış oturacaq, boşalmış tutacaq, iti metal hissə, zədələnmiş döşəmə və ya işləməyən qapı sərnişin üçün təhlükə yarada bilər. Buna görə salonun vəziyyəti avtobusun texniki baxış və gündəlik nəzarət proseslərində diqqətdə saxlanmalıdır.

Bakı şəhərində tətbiq olunan tələblərdə avtobus interyerinin, o cümlədən oturacaq və tavan elementlərinin qüsursuz və yanğın təhlükəsizliyi tələblərinə uyğun olması qeyd olunur.

Beləliklə, avtobus salonu sadəcə sərnişinlərin oturduğu yer deyil. Onun planlaşdırılması sərnişin tutumu, rahatlıq, müyəssərlik, məlumatlandırma və təhlükəsizlik prinsiplərinin birlikdə nəzərə alınmasını tələb edir.