Avtokar

Avtokar, yəni forklift, əsasən anbar, istehsal sahəsi, logistika mərkəzi və yükləmə-boşaltma zonalarında materialların qaldırılması, endirilməsi və qısa məsafəyə daşınması üçün istifadə olunan sənaye nəqliyyat vasitəsidir. Onun ön hissəsində adətən iki metal çəngəl yerləşir və bu çəngəllər paletlərin altına daxil olaraq yükün qaldırılmasına imkan verir. OSHA forkliftləri materialların daşınması, iri əşyaların və ya palet, qutu və konteynerlərdə olan yüklərin qaldırılması və endirilməsi üçün istifadə olunan powered industrial truck kimi təsvir edir.

Avtokar adi avtomobildən fərqli olaraq əsasən müəssisə daxilində və məhdud iş sahələrində istifadə edilir. Onun konstruksiyası yük daşımağa və manevr etməyə uyğunlaşdırılıb.

Avtokarın əsas hissələri

Tipik avtokarın əsas hissələrinə gövdə, operator kabinəsi və ya oturacağı, mast, çəngəllər, hidravlik qaldırma sistemi, təkərlər və əksçəki daxildir.

Mast çəngəllərin yuxarı və aşağı hərəkət etdiyi şaquli konstruksiyadır. Hidravlik sistem yükün qaldırılmasını təmin edir. Əksçəki isə maşının arxa hissəsində yerləşir və ön tərəfdə qaldırılan yükün yaratdığı qüvvəni balanslaşdırmağa kömək edir.

Bəzi avtokarlarda çəngəl əvəzinə xüsusi əlavələrdən istifadə edilə bilər. Məsələn, rulon, çəllək və ya xüsusi formalı yüklərin daşınması üçün uyğun attachment quraşdırıla bilər.

Avtokarların hansı növləri var?

Avtokarlar iş şəraitinə görə müxtəlif növlərə bölünür. Elektrikli avtokarlar xüsusilə qapalı anbar və istehsal sahələrində geniş istifadə olunur. Onlar akkumulyatorla işləyir və daxiliyanma mühərrikli modellərlə müqayisədə iş zamanı birbaşa egzoz qazı yaratmır.

Dizel, benzin və LPG ilə işləyən avtokarlar da mövcuddur. Bu maşınlar açıq sahələrdə və daha ağır işlərdə istifadə edilə bilər.

Dar keçidli anbarlar üçün xüsusi narrow-aisle forkliftlər, qeyri-bərabər və çətin səthlər üçün isə rough-terrain forkliftlər hazırlanır. OSHA sənaye yük maşınlarını elektrikli, daxiliyanma mühərrikli, dar keçidli və çətin relyef üçün nəzərdə tutulmuş müxtəlif siniflərə ayırır.

Avtokarın yükqaldırma qabiliyyəti

Hər avtokarın müəyyən edilmiş maksimum yükqaldırma qabiliyyəti olur. Bu göstərici maşının məlumat lövhəsində və texniki sənədlərində göstərilir.

Lakin yalnız yükün ümumi çəkisinə baxmaq kifayət deyil. Yükün ağırlıq mərkəzinin çəngəllərdən nə qədər uzaqda olması da avtokarın stabilliyinə təsir edir. Uzun və ya düzgün yerləşdirilməmiş yük maşının təhlükəsiz qaldıra biləcəyi çəkini azalda bilər.

Buna görə operator yükü qaldırmazdan əvvəl onun çəkisini və yerləşməsini qiymətləndirməlidir. İstehsalçı tərəfindən göstərilən yük həddinin aşılması avtokarın aşmasına və ya yükün düşməsinə səbəb ola bilər.

Avtokarın əsas təhlükələri

Avtokarla bağlı əsas risklər maşının aşması, piyadanın vurulması, insanın maşınla divar arasında sıxılması və yükün düşməsidir.

OSHA qeyd edir ki, forkliftlə bağlı hadisələr iş yerinin quruluşundan və istifadə edilən maşının növündən asılı olaraq dəyişir. Yükləmə platformasından aşağı düşmə, təmin edilməmiş qoşquya daxil olma, piyadanın vurulması və qaldırılmış palet üzərindən yıxılma əsas təhlükələr sırasındadır.

Forkliftin aşması isə xüsusilə ciddi riskdir. OSHA-nın məlumatına görə, forkliftlə bağlı ölüm hallarının əhəmiyyətli hissəsi maşının aşması ilə əlaqəlidir.

Piyadalarla avtokarın eyni sahədə hərəkəti

Anbarlarda ən vacib məsələlərdən biri avtokarlarla piyadaların hərəkətinin düzgün təşkilidir. Mümkün olduqda piyada yolları texnika marşrutlarından ayrılmalıdır.

Kəsişmə nöqtələrində nişanlama, güzgülər, baryerlər və xəbərdarlıq vasitələrindən istifadə edilə bilər. Operator döngələrdə, qapılarda və görünüşün məhdud olduğu sahələrdə xüsusilə diqqətli olmalıdır.

OSHA iş yerinin fiziki şəraitinin, piyada hərəkətinin, rampaların, yükləmə platformalarının və dar keçidlərin forklift təhlükəsizliyinə birbaşa təsir etdiyini qeyd edir.

Yük necə təhlükəsiz daşınmalıdır?

Yük çəngəllərin üzərində mümkün qədər sabit və mərkəzləşdirilmiş yerləşdirilməlidir. Palet zədəlidirsə və ya yük qeyri-sabit yığılıbsa, daşınma zamanı düşə bilər.

Hərəkət zamanı yük adətən yalnız təhlükəsiz hərəkət üçün lazım olan qədər aşağı vəziyyətdə saxlanılır. Çox yüksək qaldırılmış yüklə hərəkət maşının ağırlıq mərkəzini dəyişdirərək stabilliyini azalda bilər.

Yük operatorun qarşısını tam bağlayırsa, iş şəraitinə uyğun təhlükəsiz hərəkət üsulu seçilməlidir. Kor-koranə irəli hərəkət etmək düzgün deyil.

Avtokarın gündəlik yoxlanması

Avtokar işə başlamazdan əvvəl yoxlanmalıdır. Vizual yoxlamaya təkərlər, çəngəllər, mast, hidravlik sistem, əyləclər, sükan, siqnal, işıqlar və görünən sızmalar daxil edilə bilər.

OSHA forkliftlərin ən azı hər gün istifadədən əvvəl yoxlanmasını tələb edir. Gecə-gündüz növbəli işləyən texnika isə hər növbədən sonra yoxlanmalıdır.

Nasazlıq aşkar edilərsə, avtokar təhlükəsiz vəziyyətə gətirilərək istifadədən çıxarılmalı və uyğun texniki baxış aparılmalıdır.

Operatorun təlimi niyə vacibdir?

Avtokarı idarə etmək üçün yalnız avtomobil sürməyi bilmək kifayət deyil. Forkliftin idarəetməsi, dönmə davranışı, yükün ağırlıq mərkəzi və aşma riski adi avtomobildən fərqlənir.

OSHA-ya görə powered industrial truck operatorunun maşını təhlükəsiz idarə etmək bacarığı təlim və qiymətləndirmə ilə təsdiqlənməlidir.

Operator konkret avtokarın idarəetmə xüsusiyyətlərini, iş sahəsindəki təhlükələri, yükqaldırma qabiliyyətini və fövqəladə hallarda davranış qaydalarını bilməlidir.

Avtokar harada istifadə olunur?

Avtokarlar anbarlarda paletlərin rəflərə yerləşdirilməsi, yük maşınlarının yüklənməsi və boşaldılması, istehsal sahələrində materialların daşınması və logistika proseslərində geniş istifadə olunur.

Böyük ticarət və distribusiya mərkəzlərində də malların qəbulundan saxlanmasına və göndərilməsinə qədər müxtəlif mərhələlərdə forkliftlərdən istifadə edilir.

Avtokarın üstünlüyü ağır yükü az insan əməyi ilə sürətli şəkildə hərəkət etdirməsidir. Lakin bu üstünlük yalnız texnika düzgün seçildikdə, operator təlimli olduqda və iş sahəsində təhlükəsizlik qaydaları tətbiq edildikdə təmin olunur.