Axund

Azərbaycan ədəbiyyatı və ictimai fikri dedikdə ilk yada düşən simalardan biri, şübhəsiz ki, Mirzə Fətəli Axundzadədir. O, təkcə dramaturq deyil, həm də filosof, ictimai xadim və böyük maarifçi kimi tariximizdə dərin iz qoyub. Dramaturgiyanın Əsası və Komediyalar Axundzadəni dünyada tanıdan onun məşhur altı komediyasıdır. "Hekayəti-Molla İbrahimxəlil Kimyagər", "Lənkəran xanının vəziri" kimi əsərləri ilə o, Yaxın Şərqdə dramaturgiyanın əsasını qoymuşdur. Bu əsərlər sadə, xalqın başa düşdüyü dildə yazıldığı üçün həm o dövrdə, həm də indi oxucular tərəfindən sevilir. Müəllif öz qəhrəmanları vasitəsilə cəmiyyətdəki geriliyi, mövhumatı və ədalətsizliyi yumoristik bir dillə tənqid edirdi. Əlifba İslahatı və Maarifçilik Axundzadənin ən böyük arzularından biri xalqın savadlanması idi. O, insanların daha asan oxuyub-yazması üçün əlifba islahatı üzərində illərlə çalışmışdır. Onun fikrincə, tərəqqinin yolu elmdən və təhsildən keçir. O, Şərq dünyasında yeni tipli təfəkkürün formalaşması üçün böyük fədakarlıq göstərmişdir. İrsi və Bu Günkü Əhəmiyyəti Bu gün Bakıda onun adını daşıyan Azərbaycan Milli Kitabxanası və heykəli, bu dahi şəxsiyyətə olan ehtiramın bir göstəricisidir. Axundzadənin əsərləri bu gün də teatr səhnələrində nümayiş olunur və müasirliyini itirmir. Onun yaratdığı ədəbi məktəb Cəlil Məmmədquluzadə kimi onlarla böyük yazıçının yetişməsinə təkan vermişdir.