Azurit

Azurit mis karbonat-hidroksid tərkibli, kimyəvi formulu Cu₃(CO₃)₂(OH)₂ olan parlaq mavi rəngli mineralıdır. O, əsasən mis filizi yataqlarının oksidləşmə zonalarında yaranır və çox vaxt malaxitlə birlikdə rast gəlinir. Azurit dərin göy və lacivərd çalarları, şüşəvari parlaqlığı və xarakterik kristal formaları ilə mineral kolleksiyalarında və tarixi piqmentlər arasında xüsusi yer tutur.

Azurit nədir?
Azurit ikinci dərəcəli mis mineralıdır. O, ilkin mis minerallarının hava, su və karbon qazının təsiri altında dəyişməsi nəticəsində formalaşır. Azurit adətən mis yataqlarının səthə yaxın oksidləşmiş hissələrində yaranır.
Mineral şəffafdan yarımşəffafa qədər dəyişə bilər və rəngi açıq maviden çox tünd göyə qədər müxtəlif olur.

Kimyəvi tərkibi
Azuritin kimyəvi formulu Cu₃(CO₃)₂(OH)₂-dir. Onun tərkibində mis, karbon, oksigen və hidrogen var.
Yüksək mis tərkibi mineralın intensiv mavi rənginin əsas səbəblərindən biridir. Azurit karbonat mineralları qrupuna daxildir.

Rəngi
Azuritin ən xarakterik xüsusiyyəti dərin mavi və lacivərd rəngidir. Rəng açıq maviden demək olar ki, qara görünən tünd göyə qədər dəyişə bilər.
Kristalın qalınlığı və işığın keçməsi rəngin görünüşünə təsir edir. Nazik hissələrdə azurit daha açıq mavi görünə bilər.

Kristal quruluşu
Azurit monoklin kristal sistemində kristallaşır. Onun kristalları prizmatik, lövhəvari və müxtəlif mürəkkəb formalarda ola bilər.
Bundan əlavə, azurit sferik, rozetvari, qabıqlı və massiv aqreqatlar şəklində də rast gəlinir.

Sərtliyi
Azuritin Mohs sərtlik şkalası üzrə sərtliyi təxminən 3,5–4 arasındadır. Bu göstərici onun nisbətən yumşaq mineral olduğunu göstərir.
Azurit kövrəkdir və mükəmməl parçalanma xüsusiyyətinə malik olduğuna görə kristalları mexaniki təsir zamanı asanlıqla zədələnə bilər.

Sıxlığı
Azuritin nisbi sıxlığı təxminən 3,7–3,9 arasında dəyişir. Bu göstərici adi silikat mineralları ilə müqayisədə daha yüksəkdir.
Yüksək sıxlıq onun tərkibində misin çox olması ilə əlaqədardır.

Azurit necə yaranır?
Azurit əsasən mis filizi yataqlarının oksidləşmə zonasında formalaşır. Karbon qazı ilə zəngin su ilkin mis mineralları ilə reaksiyaya girdikdə karbonat tərkibli ikinci dərəcəli minerallar yarana bilər.
Bu şəraitdə azurit, malaxit və digər mis mineralları birlikdə əmələ gələ bilər.

Azurit və malaxit
Azurit və malaxit kimyəvi baxımdan bir-birinə yaxın mis karbonat minerallarıdır. Azurit mavi, malaxit isə əsasən yaşıl rəngdədir.
Bu iki mineral çox vaxt eyni yataqda birlikdə rast gəlinir. Müəyyən şəraitdə azurit zamanla malaxitə çevrilə bilər və bu proses nəticəsində azuritin formasını saxlayan malaxit pseudomorfları yarana bilər.

Mis yataqları ilə əlaqəsi
Azuritin mövcudluğu geoloqlar üçün oksidləşmiş mis filizləşməsinin göstəricilərindən biri ola bilər. O, xalkopirit, bornit və digər ilkin mis sulfidlərinin dəyişməsi nəticəsində yarana bilər.
Səthə yaxın zonalarda azurit, malaxit, kuprit və digər ikinci dərəcəli mis mineralları birlikdə müşahidə edilə bilər.

Adının mənşəyi
“Azurit” adı onun mavi rəngi ilə əlaqəlidir. Termin qədim fars dilində mavi rəngi ifadə edən “lazhward” sözü ilə əlaqələndirilir.
Mineral 1824-cü ildə fransız mineralog Fransua Sülpis Bödan tərəfindən “azurit” adı ilə sistemləşdirilib.

Tarixi piqment kimi istifadəsi
Azurit qədim və orta əsr sənətində mühüm mavi piqment mənbələrindən biri olub. Mineral üyüdülərək rəssamlıqda istifadə edilən mavi boya əldə edilirdi.
Xüsusilə Avropa və Asiya sənətində ultramarin kimi daha bahalı piqmentlərə alternativ olaraq azurit geniş istifadə olunub.

Azurit piqmentinin xüsusiyyətləri
Azuritdən hazırlanan piqment parlaq mavi rəng verirdi, lakin zamanla kimyəvi dəyişikliklər nəticəsində rəngin yaşıl tona keçməsi mümkündür.
Bu dəyişiklik çox vaxt azuritin malaxitə çevrilməsi ilə əlaqələndirilir. Buna görə bəzi qədim rəsmlərdə ilkin mavi sahələr sonradan yaşıl görünə bilər.

Zərgərlikdə istifadəsi
Azurit parlaq rənginə görə dekorativ daş kimi maraqlı olsa da, aşağı sərtliyi və kövrəkliyi səbəbindən zərgərlikdə geniş istifadə olunmur.
Nadir hallarda kabuşon və ya kolleksiya daşı kimi emal edilə bilər, lakin gündəlik istifadə olunan üzük və bilərziklər üçün uyğun material hesab edilmir.

Kolleksiya mineralı
Yaxşı formalaşmış azurit kristalları mineral kolleksiyalarında yüksək qiymətləndirilir. Xüsusilə dərin mavi rəngli, parlaq və yaxşı qorunmuş kristallar estetik baxımdan cəlbedici olur.
Malaxitlə birlikdə olan azurit nümunələri də rəng kontrastına görə kolleksiyaçılar arasında məşhurdur.

Əsas yataqları
Azurit dünyanın bir çox mis yataqlarında rast gəlinir. Namibiya, Mərakeş, ABŞ, Meksika, Fransa, Çin və Avstraliya yüksək keyfiyyətli azurit nümunələri ilə tanınan ölkələr sırasındadır.
Fransanın Chessy bölgəsi azuritin klassik geoloji məkanlarından biri hesab olunur.

Təhlükəsizlik
Azurit mis tərkibli mineral olduğuna görə onu üyütmək və tozunu nəfəsə çəkmək məqsədəuyğun deyil.
Kolleksiya nümunələri normal şəraitdə təhlükəsiz saxlanıla bilər, lakin mineralı kəsərkən və ya emal edərkən tozdan qorunmaq vacibdir.

Geologiyada əhəmiyyəti
Azurit mis yataqlarının oksidləşmə proseslərini öyrənmək üçün mühüm mineraldır. Onun malaxit və digər ikinci dərəcəli mis mineralları ilə birlikdə yerləşməsi filizin səthə yaxın dəyişmə tarixini göstərir.
Bu səbəbdən azurit həm mineralogiya, həm iqtisadi geologiya, həm də tarixi sənət materiallarının tədqiqi baxımından əhəmiyyət daşıyır.