Badminton

Badminton raketka və volanla oynanılan sürətli idman növüdür. Oyun torla iki hissəyə bölünmüş meydançada təkbətək və ya cütlüklər arasında keçirilir. Əsas məqsəd volanı torun üzərindən rəqib tərəfə göndərərək onun meydançaya düşməsinə nail olmaq və rəqibin eyni hərəkəti uğurla yerinə yetirməsinə mane olmaqdır. Sürət, çeviklik, koordinasiya, reaksiya və taktiki düşüncə badmintonun əsas xüsusiyyətlərindəndir.

Badminton nədir?

Badminton raketkalı idman növləri qrupuna daxildir. Tennisdən fərqli olaraq burada top əvəzinə volandan istifadə edilir. Volanın aerodinamik quruluşu onun havada hərəkətini fərqləndirir və oyun zamanı sürətli istiqamət dəyişikliklərinə imkan yaradır.

Badminton həm istirahət və fiziki aktivlik məqsədilə, həm də peşəkar səviyyədə oynanılır. Rəsmi yarışlarda qaydalar Dünya Badminton Federasiyası tərəfindən müəyyən edilir.

Oyun kişi və qadınların fərdi yarışları, kişi və qadın cütlükləri, eləcə də qarışıq cütlüklər formatında keçirilə bilər.

Badmintonun tarixi

Badmintonun müasir forması XIX əsrdə inkişaf edib. Oyunun formalaşmasında Britaniya Hindistanında oynanılan və “Poona” adı ilə tanınan raketkalı oyun mühüm rol oynayıb.

1873-cü ildə oyun İngiltərədə Qlosterşirdə yerləşən Badminton House malikanəsində oynanıldıqdan sonra “badminton” adı ilə tanınmağa başlayıb.

Sonrakı dövrdə qaydalar standartlaşdırılıb, milli və beynəlxalq yarışlar formalaşıb. Beynəlxalq Badminton Federasiyası 1934-cü ildə yaradılıb. Təşkilat daha sonra Dünya Badminton Federasiyası – BWF adını qəbul edib.

Badminton 1992-ci il Barselona Yay Olimpiya Oyunlarından etibarən tam medal proqramına daxil edilib.

Badminton necə oynanılır?

Oyunun əvvəlində püşkatma keçirilir. Püşkatmanı qazanan tərəf ilk servis və ya meydançanın tərəfini seçmək hüququ əldə edir.

Ralli servislə başlayır. Oyunçular volanı raketka ilə torun üzərindən qarşı tərəfə göndərirlər. Volan meydançaya düşənə, meydançadan kənara çıxana və ya qayda pozuntusu baş verənə qədər oyun davam edir.

Rallini qazanan tərəf bir xal əldə edir. Rəsmi qaydalara əsasən matç adətən üç geymdən ikisini qazanan tərəfin qələbəsi ilə başa çatır.

Badmintonda xal sistemi

Bir geym 21 xal üzərindən oynanılır. 20:20 hesabı yarandıqda tərəflərdən biri iki xal fərqi əldə edənədək oyun davam edir.

Lakin hesab 29:29 olarsa, növbəti – 30-cu xalı qazanan tərəf geymin qalibi olur. Buna görə bir geymdə mümkün maksimal nəticə 30:29-dur.

Birinci və ikinci geymlərdən sonra oyunçular meydançanın tərəflərini dəyişirlər. Üçüncü geym keçirilirsə, tərəflərdən biri 11 xala çatdıqda yenidən tərəflər dəyişdirilir.

Tək və cüt badminton

Tək badminton matçında meydançanın hər tərəfində bir oyunçu iştirak edir. Bu formatda oyunçu meydançanın böyük hissəsini özü nəzarətdə saxlamalı olduğundan hərəkətlilik və dözümlülük mühüm rol oynayır.

Cüt badminton oyununda isə hər komandada iki oyunçu olur. Burada tərəfdaşların mövqelərinin uyğunlaşdırılması, hücum və müdafiə zamanı düzgün yerləşmə və sürətli qarşılıqlı anlaşma xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Qarışıq cütlüklərdə komandanı bir qadın və bir kişi badmintonçu təmsil edir.

Tək və cüt oyunlarında meydançanın istifadə edilən sərhədləri və servis zonaları arasında müəyyən fərqlər mövcuddur.

Badminton meydançası

Standart badminton meydançası düzbucaqlı formadadır və xətlərlə müxtəlif oyun və servis zonalarına bölünür.

Meydançanın uzunluğu 13,40 metrdir. Cüt oyunları üçün eni 6,10 metr, tək oyunları üçün isə 5,18 metrdir.

Tor meydançanın ortasında yerləşir. BWF qaydalarına əsasən torun yuxarı hissəsinin hündürlüyü meydançanın mərkəzində 1,524 metr, cüt oyunlarının yan xətləri üzərində isə 1,55 metr olmalıdır.

Meydançadakı xətlər oyun sahəsinin bir hissəsi hesab edilir. Buna görə volan xəttin üzərinə düşdükdə meydançanın daxilində hesab olunur.

Raketka və volan

Badmintonun əsas avadanlıqları raketka və volandır. Müasir raketkalar adətən yüngül materiallardan hazırlanır və yüksək sürətlə hərəkət etməyə uyğun konstruksiyaya malikdir.

Volan isə badmintonu digər raketkalı idman növlərindən fərqləndirən əsas elementdir. Peşəkar yarışlarda təbii lələkdən hazırlanmış volanlardan istifadə oluna bilər. Sintetik materialdan hazırlanmış modellər də mövcuddur.

Volanın forması onun raketka ilə vurulduqdan sonra havada sürətlə hərəkət etməsinə, eyni zamanda aerodinamik müqavimət nəticəsində sürətinin kəskin dəyişməsinə səbəb olur.

Badmintonda əsas zərbələr

Badmintonda müxtəlif texniki zərbələrdən istifadə edilir. Servis hər rallinin başlanğıcıdır və onun icrası xüsusi qaydalara tabedir.

Clear zərbəsi volanın rəqib meydançasının arxa hissəsinə göndərilməsinə xidmət edir. Drop shot volanın tora yaxın sahəyə düşürülməsinə yönəlmiş daha yumşaq zərbədir.

Smash isə hücum xarakterli, yüksək sürətli və aşağı istiqamətli zərbədir. Drive daha düz trayektoriya üzrə sürətli mübadilələrdə istifadə olunur.

Peşəkar badmintonçu yalnız güclü zərbə vurmağı deyil, zərbələrin sürətini, istiqamətini və ardıcıllığını taktiki şəkildə dəyişməyi də bacarmalıdır.

Badminton və fiziki hazırlıq

Badminton sürətli hərəkət və istiqamət dəyişiklikləri tələb edir. Oyunçu meydançada irəli, geri və yan istiqamətlərdə daim hərəkət edir, sıçrayışlar və ani sürətlənmələr həyata keçirir.

Bu səbəbdən badminton koordinasiya, çeviklik, balans, reaksiya sürəti və aerob fiziki hazırlığın inkişaf etdirilməsinə kömək edən aktiv idman növüdür.

Düzgün ayaq hərəkətləri də badminton texnikasının əsas hissəsidir. Oyunçunun volana vaxtında çatması və zərbədən sonra optimal mövqeyə qayıtması yüksək səviyyəli oyunda böyük əhəmiyyət daşıyır.

Badminton və parabadminton

Badmintonun əlilliyi olan idmançılar üçün uyğunlaşdırılmış forması parabadmintondur. Parabadmintonda idmançılar funksional imkanlarına uyğun idman siniflərinə bölünürlər.

Bəzi siniflərdə idmançılar əlil arabasında, digərlərində ayaqüstə yarışırlar. Meydançanın istifadə olunan hissəsi və müəyyən qaydalar idman sinfinə uyğunlaşdırıla bilər.

Parabadminton Tokio 2020 Paralimpiya Oyunlarında ilk dəfə Paralimpiya proqramında yer alıb və hazırda beynəlxalq paraidmanın yarış növlərindən biridir.

Badmintonun Olimpiya proqramındakı yeri

Badminton 1972-ci il Münhen Olimpiadasında nümayiş idman növü kimi təqdim edilmişdi. 1992-ci ildə Barselonada isə rəsmi Olimpiya medal idman növü kimi debüt etdi.

Hazırda Olimpiya badminton proqramında kişi və qadınların fərdi yarışları, kişi cütlükləri, qadın cütlükləri və qarışıq cütlüklər üzrə medal yarışları keçirilir.

Badminton xüsusilə Asiya ölkələrində yüksək səviyyədə inkişaf edib. Çin, İndoneziya, Yaponiya, Cənubi Koreya, Malayziya və digər ölkələrin badmintonçuları beynəlxalq yarışlarda uzunmüddətli ənənəyə malikdirlər.