Bakı Dağ Yəhudiləri İcması

Bakı Dağ Yəhudiləri İcması Azərbaycanda yaşayan dağ yəhudilərinin dini, mədəni və ictimai həyatını təmsil edən əsas icmalardan biridir. İcma yəhudi dini ənənələrinin qorunması, dini mərasimlərin təşkili, sinaqoqların fəaliyyəti, mədəni irsin yaşadılması və müxtəlif dini konfessiyalar arasında dialoqun inkişaf etdirilməsi istiqamətində fəaliyyət göstərir. Bakı ilə yanaşı Quba rayonunun Qırmızı Qəsəbəsi də Azərbaycanda dağ yəhudilərinin ən mühüm tarixi və dini mərkəzlərindən biri hesab olunur.

Dağ yəhudilərinin Azərbaycandakı tarixi

Dağ yəhudiləri Qafqazda əsrlər boyu yaşayan qədim yəhudi icmalarından biridir. Azərbaycanda onların tarixi əsasən Quba, Bakı və digər yaşayış məntəqələri ilə bağlıdır.

Dağ yəhudilərinin ənənəvi dili Juhuri və ya cühuri dili kimi tanınır. Bu dil İran dilləri qrupuna daxildir və uzun müddət icmanın gündəlik ünsiyyət, folklor və mədəniyyət dili olub.

Azərbaycanda dağ yəhudiləri dini ənənələrini, ailə adətlərini, mətbəxini və digər mədəni xüsusiyyətlərini qoruyub saxlayıblar.

Bakıda dini həyat

Bakı Dağ Yəhudiləri İcmasının fəaliyyətində sinaqoqlar mühüm yer tutur. Sinaqoq yalnız dini ibadət məkanı deyil, həm də icma üzvlərinin bir araya gəldiyi sosial və mədəni mərkəzdir.

Burada Şabbat mərasimləri, yəhudi dini bayramları, dualar və müxtəlif dini mərasimlər keçirilir. Roş Haşana, Yom Kippur, Pesax, Sukkot, Hanuka və Purim kimi bayramlar icmanın dini təqvimində xüsusi yer tutur.

Dini mərasimlərlə yanaşı, gənc nəslin yəhudi dini və mədəni ənənələri ilə tanış olması da icma həyatının mühüm istiqamətlərindəndir.

Bakıdakı Dağ Yəhudiləri sinaqoqu

Bakıda dağ yəhudiləri üçün fəaliyyət göstərən sinaqoq şəhərin tanınmış dini məkanlarından biridir. Burada dini ayinlər və icma tədbirləri təşkil olunur.

Sinaqoq müasir Bakı şəhərinin çoxkonfessiyalı dini mühitinin elementlərindən biridir. Şəhərdə dağ yəhudilərindən əlavə Avropa yəhudiləri və digər yəhudi dini icmaları da fəaliyyət göstərirlər.

Bu müxtəliflik Azərbaycandakı yəhudi dini həyatının vahid deyil, müxtəlif tarixi icmalardan ibarət olduğunu göstərir.

Milix Yevdayev

Bakı Dağ Yəhudiləri Dini İcmasının uzun illərdir tanınmış rəhbərlərindən biri Milix Yevdayevdir. O, Azərbaycan dağ yəhudilərini müxtəlif dini, ictimai və beynəlxalq tədbirlərdə təmsil edən şəxslərdən biridir.

Milix Yevdayev ölkədə dini konfessiyalar arasında keçirilən görüşlərdə və dialoq platformalarında da iştirak edir. Onun fəaliyyəti dağ yəhudilərinin dini-mədəni irsinin qorunması və Azərbaycan yəhudi icmasının ictimai həyatının təqdim olunması ilə əlaqələndirilir.

2026-cı ildə rəsmi materiallarda Milix Yevdayev Azərbaycandakı Dağ Yəhudiləri İcmasının rəhbəri kimi göstərilir.

Qırmızı Qəsəbə ilə əlaqələr

Bakıdakı dağ yəhudi icmasının tarixi və mədəni kimliyi Quba rayonunda yerləşən Qırmızı Qəsəbə ilə sıx bağlıdır. Qırmızı Qəsəbə dünyada dağ yəhudilərinin ən məşhur tarixi yaşayış məkanlarından biridir.

Burada sinaqoqlar, yəhudi qəbiristanlıqları, tarixi yaşayış evləri və icmanın mədəniyyətini əks etdirən digər obyektlər yerləşir.

Bakıya köçmüş bir çox dağ yəhudi ailəsinin tarixi kökləri Quba və ətraf bölgələrlə bağlıdır. Bu səbəbdən Bakı və Qırmızı Qəsəbə dağ yəhudilərinin müasir Azərbaycan həyatında bir-birini tamamlayan iki mühüm mərkəz kimi çıxış edir.

Dini tolerantlıq və konfessiyalararası dialoq

Bakı Dağ Yəhudiləri İcması Azərbaycanda fəaliyyət göstərən digər dini konfessiyalarla əməkdaşlıq edir. Müsəlman, pravoslav, katolik, alban-udi və digər dini icmaların nümayəndələri ilə birgə görüş və tədbirlər keçirilir.

Bu əməkdaşlıq dinlərarası dialoq, dini tolerantlıq və qarşılıqlı hörmətin inkişafına yönəlib.

Dağ yəhudilərinin Azərbaycanda uzunmüddətli yaşayışı ölkənin çoxkonfessiyalı və çoxmədəniyyətli tarixinin mühüm hissələrindən biri kimi təqdim olunur.

Mədəni irsin qorunması

İcmanın fəaliyyəti yalnız dini ayinlərlə məhdudlaşmır. Dağ yəhudilərinin dili, musiqisi, mətbəxi, ailə adətləri və folklorunun qorunması da mühüm istiqamətlərdəndir.

Juhuri dilinin gələcək nəsillərə ötürülməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müasir dövrdə dilin gündəlik istifadə dairəsinin azalması onun mədəni irs elementi kimi qorunmasını daha vacib edir.

Mədəni tədbirlər, dini bayramlar və icma görüşləri gənclərin öz tarixi və mənşəyi ilə əlaqəsini qorumağa kömək edir.

Diaspor və beynəlxalq əlaqələr

Dağ yəhudilərinin böyük icmaları İsrail, ABŞ, Rusiya və digər ölkələrdə də yaşayır. Azərbaycandakı icma ilə xaricdə yaşayan dağ yəhudiləri arasında ailə, dini və mədəni əlaqələr mövcuddur.

Bu münasibətlər müxtəlif beynəlxalq tədbirlər, dini görüşlər və mədəni layihələr vasitəsilə davam etdirilir.

Azərbaycan mənşəli dağ yəhudiləri xaricdə də ölkənin tarixi və mədəni irsi haqqında məlumatların yayılmasında iştirak edirlər.

Azərbaycanın yəhudi icmasında rolu

Bakı Dağ Yəhudiləri İcması Azərbaycanın yəhudi dini həyatının əsas komponentlərindən biridir. Dağ yəhudiləri ilə yanaşı ölkədə Avropa yəhudiləri və digər yəhudi dini icmaları da fəaliyyət göstərir.

Bu icmaların hər biri öz tarixi, dini və mədəni ənənələrini qoruyaraq ümumi Azərbaycan yəhudi icmasının formalaşmasında iştirak edir.

Bakı Dağ Yəhudiləri İcması bu baxımdan həm dini təşkilat, həm də Azərbaycandakı qədim dağ yəhudi mədəniyyətinin müasir daşıyıcılarından biri kimi əhəmiyyət daşıyır.