Balıqçı

Balıqçı balıq və digər su bioresurslarının ovlanması ilə məşğul olan şəxsdir. Balıqçılıq həm peşəkar fəaliyyət, həm də idman və həvəskar məşğuliyyət formasında həyata keçirilə bilər. Peşəkar balıqçı dənizdə, göldə, çayda və digər balıqçılıq su obyektlərində müxtəlif ov vasitələrindən istifadə edərək balıq tutur, ovun təhlükəsiz şəkildə saxlanmasını və daşınmasını təmin edir. Müasir balıqçılıq yalnız balığın tutulmasından ibarət deyil: bu fəaliyyət su bioresurslarının qorunması, ov qaydalarına riayət edilməsi və ehtiyatlardan dayanıqlı istifadə ilə də bağlıdır. Azərbaycanda bu sahənin hüquqi əsasları “Balıqçılıq haqqında” Qanunla müəyyən edilir.

Balıqçı nə iş görür?
Balıqçının işi fəaliyyət göstərdiyi əraziyə və balıqçılığın növünə görə dəyişir. Sənaye balıqçılığında çalışan şəxslər balıqçı gəmiləri və qayıqlarla suya çıxır, uyğun ov sahələrini müəyyənləşdirir, tor və digər qanuni ov vasitələrini hazırlayır, onları suya buraxır və ov başa çatdıqdan sonra yığırlar. Tutulan balıq çeşidlənə, çəkilə, soyudula və sonrakı daşınma üçün hazırlanaraq müvafiq qaydada saxlanıla bilər.

Balıqçı istifadə etdiyi avadanlığın sazlığını da yoxlamalıdır. Qayıq və ya gəmidə işləyirsə, hava şəraiti, küləyin sürəti, dalğalanma, naviqasiya şəraiti və fövqəladə vəziyyətlərə hazırlıq xüsusilə vacibdir. Peşəkar balıqçılıqda iş rejimi mövsümə, balıq növünə və müəyyən edilmiş ov qaydalarına bağlı ola bilər.

Balıqçılığın əsas növləri
Azərbaycan qanunvericiliyində balıq ovu müxtəlif məqsədlərə görə fərqləndirilir. Buraya sənaye ovu, idman və həvəskar ov, akvakultura üçün ov, elmi tədqiqat, təhsil, maarifləndirmə və nəzarət məqsədli ov, eləcə də iqlimləşdirilmə üçün ov daxildir.

Sənaye balıqçılığı kommersiya məqsədilə daha böyük həcmdə həyata keçirilən fəaliyyətdir. Həvəskar balıqçı isə əsasən şəxsi maraq, istirahət və idman məqsədilə balıq tutur. Akvakultura bundan fərqli istiqamətdir: burada əsas məqsəd təbii mühitdən balıq tutmaq deyil, müəyyən su obyektlərində balıq və digər su bioresurslarını yetişdirmək və saxlamaqdır.

Balıqçı hansı alətlərdən istifadə edir?
İstifadə edilən avadanlıq ov üsulundan asılıdır. Tilov, qarmaq, müxtəlif növ torlar və sənaye balıqçılığında istifadə olunan xüsusi avadanlıqlar bunlara nümunədir. Azərbaycan qanunvericiliyində balıq ovu alətlərinə torlar, nevodlar, venterlər, domca, tral və digər ov vasitələri aid edilir.

Lakin hər bir vasitədən istifadə etmək qanuni deyil. Qüvvədə olan qanun qadağan edilmiş ov alətlərindən, həmçinin partlayıcı, öldürücü və uyuşdurucu maddələrdən, elektrikli və elektroşok cihazlarından balıq ovunda istifadəni qadağan edir. Buna görə balıqçı istifadə etdiyi ov üsulunun və vasitənin qanunvericiliyə uyğunluğunu bilməlidir.

Balıqçı üçün hansı bacarıqlar vacibdir?
Peşəkar balıqçı su hövzəsini, balıqların davranışını və mövsümi xüsusiyyətləri yaxşı bilməlidir. Ov alətlərinin düzgün qurulması, gəmi və qayıqda təhlükəsiz davranış, hava şəraitinin qiymətləndirilməsi, tutulan məhsulun düzgün saxlanılması və ilkin emalı da praktik bacarıqlar sırasındadır.

Fiziki dözümlülük bu peşədə əhəmiyyətlidir. Torların və digər avadanlığın idarə olunması ağır fiziki iş tələb edə bilər. Dənizdə işləyən balıqçı üçün üzmə bacarığı, xilasetmə vasitələrindən istifadə və fövqəladə vəziyyət zamanı düzgün davranış xüsusilə vacibdir.

Balıqçı peşəsinin təhlükələri
Balıqçılıq müəyyən peşə riskləri ilə müşayiət olunur. Əsas təhlükələr arasında suya düşmə və boğulma, sürüşmə və yıxılma, əl və barmaqların ov avadanlığına ilişməsi, kəsiklər, ağır yükün əl ilə daşınması, soyuq və isti hava şəraiti, güclü külək, dalğalanma və uzun müddət açıq havada işləmək var.

Gəmidə və ya qayıqda işləyən şəxslər üçün xilasedici jilet əsas fərdi mühafizə vasitələrindən biridir. Bundan başqa, sürüşməyə davamlı ayaqqabı, uyğun iş geyimi və görülən işdən asılı olaraq əlcəklər istifadə oluna bilər. Dənizə çıxmazdan əvvəl hava proqnozunun və gəminin texniki vəziyyətinin yoxlanılması da təhlükəsizliyin vacib hissəsidir.

Azərbaycanda balıqçılıq qaydaları
2026-cı ildə qəbul edilmiş yeni “Balıqçılıq haqqında” Qanun Azərbaycanda balıqçılığın, balıq və digər su bioresurslarının ovunun, akvakulturanın, ehtiyatların artırılması və mühafizəsinin hüquqi əsaslarını müəyyən edir. Qanun Xəzər dənizinin Azərbaycana mənsub bölməsində həyata keçirilən balıqçılığa da şamil olunur.

Qanuna əsasən, balıq ovu müəyyən edilmiş qaydalarla həyata keçirilməlidir. Balıqovlama bileti sistemi, ov üçün kvotalar, icazə verilən növlər və digər tələblər də qanunvericiliklə tənzimlənir. Qırmızı Kitaba daxil edilmiş balıq və digər su bioresurslarının ovuna isə yalnız qanunda nəzərdə tutulan qaydada icazə verilə bilər.

Balıqçı ilə balıq yetişdiricisinin fərqi
Bu anlayışları qarışdırmaq düzgün deyil. Balıqçı əsasən balıq və digər su bioresurslarının ovu ilə məşğul olur. Balıq yetişdiricisi isə akvakultura təsərrüfatında balıqların yetişdirilməsi, bəslənməsi və saxlanılması ilə məşğul ola bilər. Akvakultura qanunda balıqçılıq su obyektlərində balıq və digər su bioresurslarının yetişdirilməsi və saxlanılması fəaliyyəti kimi müəyyən edilir.

Beləliklə, balıqçı ənənəvi peşələrdən biri olmaqla yanaşı, müasir dövrdə konkret hüquqi, ekoloji və təhlükəsizlik tələblərinə əməl etməli olan fəaliyyət sahibidir. Balıq ehtiyatlarının qorunması üçün balıqçının icazə verilən ov üsullarına, kvotalara, mövsümi məhdudiyyətlərə və mühafizə tələblərinə riayət etməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.