Bambuk

Bambuk sürətli böyüməsi, hündür və möhkəm gövdələri ilə tanınan çoxillik bitkilər qrupudur. Görünüşünə görə ağaca bənzəsə də, botaniki baxımdan bambuk taxıllar fəsiləsinə (Poaceae) aid otdur. Bambukların 1600-dən çox növü məlumdur və onlar əsasən tropik, subtropik və mülayim iqlimli ərazilərdə yayılıb. Təbii halda bambuka xüsusilə Asiya, Afrika, Mərkəzi və Cənubi Amerikada rast gəlinir.

Bambuk növləri ölçülərinə görə ciddi şəkildə fərqlənir. Bəziləri alçaq kol formasında olduğu halda, nəhəng bambuk növlərinin hündürlüyü 20–30 metr və daha çox ola bilər. Məsələn, Kew Gardens-in məlumatına görə, Gigantochloa verticillata adlı nəhəng bambuk 25 metr hündürlüyə çata bilir.

Bambuk necə böyüyür?

Bambukun əsas xüsusiyyətlərindən biri çox sürətli inkişaf etməsidir. Bitkinin yeraltı hissəsində rizom adlanan gövdə sistemi yerləşir və yeni zoğlar buradan inkişaf edir. Gövdə hissələrə bölünür, düyünlərdən isə budaqlar və yarpaqlar əmələ gəlir.

Bütün bambuklar eyni sürətlə böyümür. Bununla belə, uyğun şəraitdə bəzi növlər son dərəcə sürətli inkişaf edə bilir. Kew Gardens bəzi bambuk növlərinin əlverişli şəraitdə 24 saat ərzində təxminən 1 metrə qədər böyüyə bildiyini bildirir.

Bu xüsusiyyət bambuku digər bir çox bitki mənşəli xammalla müqayisədə tez bərpa olunan resursa çevirir. Kəsildikdən sonra bəzi bambuk növlərinin yeraltı kök və rizom sistemi yeni gövdələrin yaranmasına imkan verir.

Bambuk harada bitir?

Bambuk əsasən isti və rütubətli iqlimlə əlaqələndirilsə də, yalnız tropik bitki deyil. FAO bambukun tropik, subtropik və mülayim iqlim qurşaqlarında təbii yayıldığını göstərir.

Bambuk növündən asılı olaraq günəş, temperatur və torpaq tələbləri dəyişir. Bir çox növ yaxşı drenaj olunan torpaqda daha yaxşı inkişaf edir. Torpağın uzun müddət həddindən artıq sulu qalması isə köklərin çürüməsinə səbəb ola bilər. Bəzi növlər tam günəşli sahələrə, digərləri isə yarımkölgəyə daha yaxşı uyğunlaşır.

Bambuk ağacdır, yoxsa ot?

Bambuk haqqında ən çox qarışdırılan məsələlərdən biri onun ağac hesab edilməsidir. Hündür gövdəsi və oduncağa bənzər quruluşuna görə bambuk ağac təsiri bağışlayır. Lakin botaniki təsnifatda o, Poaceae — taxıllar fəsiləsinə daxildir. Bu, buğda, düyü və digər ot bitkilərinin də daxil olduğu böyük fəsilədir.

Bambukun gövdəsi oduncaqlaşdığı üçün material kimi çoxsaylı məqsədlərlə istifadə oluna bilir. Məhz buna görə gündəlik istifadədə bambuk bəzən ağac materialı ilə eyni kateqoriyada qəbul edilir.

Bambukdan nə hazırlanır?

Bambuk dünyada çox geniş istifadə sahəsinə malik bitki xammalıdır. Ondan tikintidə, mebel istehsalında, kağız hazırlanmasında, toxuculuqda, sənətkarlıqda və müxtəlif məişət əşyalarının istehsalında istifadə edilir. FAO bambukun yaşayış evləri və tikinti, enerji, sellüloz-kağız sənayesi, lif, əl işləri, məişət əşyaları və qida istehsalında istifadə edildiyini göstərir.

Bambukdan masa və stullar, dekorativ əşyalar, səbətlər, döşəmə materialları, arakəsmələr, musiqi alətləri, mətbəx ləvazimatları və müxtəlif əl işləri hazırlamaq mümkündür. Emal olunmuş bambuk panelləri tikinti və interyer dizaynında da istifadə edilir.

Bambuk qida kimi

Bəzi bambuk növlərinin cavan zoğları qida kimi istifadə olunur. Bambuk zoğları xüsusilə Asiya mətbəxində geniş yayılıb və müxtəlif yeməklərə əlavə edilir. FAO bambuk zoğlarını beynəlxalq ticarətdə ayrıca bambuk məhsulu kateqoriyalarından biri kimi göstərir.

Lakin bütün bambuk növlərini və onların bütün hissələrini birbaşa yemək olmaz. Qida üçün nəzərdə tutulmuş bambuk zoğları uyğun növlərdən seçilməli və tələb olunan qaydada hazırlanmalıdır.

Bambukun təbiət üçün əhəmiyyəti

Bambuk yalnız xammal mənbəyi deyil. Onun sıx və lifli kök sistemi torpağın qorunmasına və eroziyanın azaldılmasına kömək edə bilər. FAO bambuku torpağı bir yerdə saxlayan bitkilərdən biri kimi xarakterizə edir və onun torpaq və su mühafizəsi, deqradasiyaya uğramış ərazilərin bərpası və eroziyaya nəzarətdə istifadə imkanlarını qeyd edir.

Bambuk həmçinin müxtəlif canlılar üçün yaşayış və qida mənbəyidir. Ən məşhur nümunə nəhəng pandadır. Kew Gardens-in məlumatına görə, bambuk nəhəng pandaların qidasının təxminən 99 faizini təşkil edir. Pandalar bambukun yarpaqlarını, zoğlarını və gövdə hissələrini yeyirlər.

Sürətli böyüməsi, geniş istifadə imkanları və müxtəlif iqlimlərə uyğunlaşan çoxsaylı növlərinin olması bambuku həm kənd təsərrüfatı və sənaye, həm də landşaft dizaynı üçün maraqlı bitkiyə çevirir.