bədii işləmə sənəti

Bədii işləmə sənəti: Materialın formaya və estetikaya çevrilmə prosesi Xalqımızın çoxəsrlik mədəni irsinin, estetik zövqünün və fəlsəfi təfəkkürünün ən bariz təzahürlərindən biri dekorativ-tətbiqi sənətdir. Bu geniş sənət dünyasında xüsusi çəkiyə malik olan bədii işləmə sənəti, müxtəlif xammalların (metal, ağac, daş, sümük, dəri) xüsusi alətlərlə emal edilərək bədii formaya salınması prosesidir. Bu sənət sadəcə məişət əşyalarının hazırlanması deyil, həm də ustad sənətkarların daxili dünyasının, milli ornamentlərin bərk materiallar üzərinə köçürülməsi elmidir. Bədii işləmə sənətinin əsas növləri və istiqamətləri İstifadə olunan materialın növündən və tətbiq edilən texnikadan asılı olaraq bədii işləmə sənəti bir neçə böyük qola ayrılır. Rəsmi sənətşünaslıq xronikalarında bu növlər aşağıdakı kimi təsnif edilir: Bədii metal işləmə (Döymə, Qazma, Şəbəkə): Azərbaycanın qədim sənətkarlıq mərkəzlərində (məsələn, Lahıcda) mis, bürünc, gümüş və qızıl üzərində tətbiq edilən zəngin bir sahədir. Metal üzərində döymə və qazma texnikası ilə silahlara, məişət qablarına və bəzək əşyalarına zərif naxışlar vurulur. Xüsusilə gümüş və qızıl tellərdən toxunan filoqran (şəbəkə) sənəti zərgərliyin zirvəsi hesab olunur. Bədii ağac işləmə (Oyma və Xatəmkarlıq): Ağacın bədii oyma üsulu ilə formaya salınması, daxili interyer elementlərinin, musiqi alətlərinin və milli mebellərin hazırlanmasında geniş istifadə olunur. Həndəsi və nəbati naxışların ağac səthinə həkk edilməsi böyük səbr və dəqiqlik tələb edir. Bədii daş işləmə: Memarlıq abidələrinin, qəbir daşlarının və relyeflərin bədii tərtibatında tətbiq olunan, daş üzərində oyma texnikasıdır. Şirvanşahlar sarayı və ya Qobustan petroqlifləri bu sahənin tarixi köklərindən xəbər verir. Milli ornamentlər və simvolların fəlsəfəsi Bədii işləmə sənətində təsadüfi xətlərə və formalara rast gəlinmir. Sənətkarın material üzərinə həkk etdiyi hər bir naxış müəyyən bir məna daşıyır. Azərbaycan sənətkarlıq məktəbində "buta" simvolu (atəş, sonsuzluq), "həyat ağacı" motivləri (nəsil artımı, təbiətin oyanışı) və həndəsi fiqurlar (kainatın nizamı) bədii işləmələrin ana xəttini təşkil edir. Bu naxışlar əşyaya təkcə vizual gözəllik deyil, həm də kulturoloji və mənəvi dəyər qazandırır. Sənətin müasir dövrdə qorunması və inkişafı Bu gün bədii işləmə sənəti sadəcə muzey eksponatı deyil, müasir dizaynda, memarlıqda və suvenir istehsalında aktiv tətbiq olunan canlı bir irsdir. Dövlət proqramları və yaradıcılıq ittifaqları tərəfindən bu qədim sənət növlərinin unudulmaması üçün ustad-şagird ənənələri davam etdirilir, xüsusi emalatxanalar və bərpa mərkəzləri fəaliyyət göstərir. Bədii işləmə sənəti, milli kimliyimizin və əl əməyinin estetik gücünü gələcək nəsillərə ötürən ən etibarlı mənəvi körpülərdən biridir.