#beluqa balığı
Beluqa balığı
Beluqa balığı (latınca Huso huso) Azərbaycan dilində «bölgə» və ya «adi ağ balıq» adlanır. O, nərəkimilər dəstəsinin nərələr fəsiləsinə aid olan iri şirin və duzlu su balığıdır. Beluqa Xəzər dənizinin ən iri balığı kimi tanınır və dünyanın ən iri şirin su balıqlarından biri sayılır. Rus dilindəki «белуга» adı Azərbaycan dilinə də «beluqa» formasında keçib. Eyniadlı ağ delfin (Delphinapterus leucas) dəniz məməlisidir və bu balıqla əlaqəsi yoxdur.
Ölçüsü və ömür müddəti
Mənbələrdə beluqanın 500 kq-a qədər çəkidə tutulduğu qeyd olunur, ən iri fərdlərin çəkisinin 1000 kq-a, uzunluğunun isə 5-6 metrə çata biləcəyi bildirilir. Balığın ömrü 100 ildən çox ola bilər. Bu göstəricilər tarixi qeydlərə və ümumi biologiya məlumatlarına əsaslanır. Müasir dövrdə belə nəhəng nümunələrə demək olar ki, rast gəlinmir. Beluqa yırtıcı balıqdır, əsasən digər balıqlarla qidalanır və uzun müddət böyüyür. Cinsi yetkinliyə gec çatması, yəni illərlə gözləməsi növün bərpa olunma sürətini aşağı salır.
Yaşayış yeri və artımı
Beluqa anadrom balıqdır: ömrünün çox hissəsini dənizdə keçirir, kürü tökmək üçün isə çaylara qalxır. Xəzərdə əsas kürütökmə çayları Volqa və Ural olub, Kür çayı da tarixən bu balıqların yolu sayılıb. Çaylarda bəndlərin tikilməsi, suyun çirklənməsi və yırtıcı balıqçılıq növün sayının kəskin azalmasına səbəb olub. Beluqa nəsli kəsilməkdə olan növ kimi beynəlxalq qorunma altındadır, onun qara kürüsünün ticarəti isə CITES konvensiyası ilə tənzimlənir.
Qara kürü və qida dəyəri
Beluqa ən bahalı qara kürü mənbəyidir, beluqa kürüsü (beluga caviar) dünyada ən nadir və qiymətli delikateslərdən sayılır. Balıq əti ağ rəngdədir, protein, omega-3 yağ turşuları və vitaminlərlə zəngindir. Bu da onu ürək, beyin və immun sisteminin dəstəklənməsi baxımından dəyərli edir. Azərbaycan mətbəxində nərə balıqları, o cümlədən beluqa, ənənəvi olaraq kabab, hisə verilmiş balıq və xüsusi bayram yeməkləri üçün işlədilib. Hazırda ov məhdudlaşdırıldığı üçün bazardakı məhsulların bir hissəsi süni şəraitdə yetişdirilən nərə balıqlarından əldə olunur.
