#bəxtiyar vahabzadə
Bəxtiyar Vahabzadə
Bəxtiyar Mahmud oğlu Vahabzadə Azərbaycan şairi, dramaturq, ədəbiyyatşünas alim, pedaqoq və ictimai xadimdir. Azərbaycanın Xalq şairi və Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü olan Vahabzadə XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatının tanınmış nümayəndələrindən biridir. Onun poeziyasında Vətən, ana dili, milli kimlik, azadlıq, istiqlal, insan və mənəvi dəyərlər əsas mövzular sırasında yer alır.
Bəxtiyar Vahabzadənin həyatı və təhsili
Bəxtiyar Vahabzadə 16 avqust 1925-ci ildə Şəki şəhərində anadan olub. 1934-cü ildə ailəsi ilə Bakıya köçüb və orta təhsilini burada başa vurub. 1942-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin — indiki Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinə daxil olub və 1947-ci ildə ali təhsilini tamamlayıb. 1947–1950-ci illərdə həmin universitetin aspiranturasında təhsil alıb.
1951-ci ildə “Səməd Vurğunun lirikası” mövzusunda namizədlik dissertasiyasını, 1964-cü ildə isə “Səməd Vurğunun həyat və yaradıcılığı” mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib. 1966-cı ildə professor elmi adını alıb. 1950-ci ildən Azərbaycan Dövlət Universitetində müəllim, dosent və professor kimi fəaliyyət göstərərək ədəbiyyatşünasların və filoloqların hazırlanmasında iştirak edib.
Ədəbi yaradıcılığının başlanğıcı
Bəxtiyar Vahabzadənin ilk şeiri olan “Ana və şəkil” 1943-cü ildə çap edilib. Bundan sonra onun şeirləri, poemaları, pyesləri, elmi məqalələri və publisistik yazıları müntəzəm nəşr olunmağa başlayıb. İlk kitablarından biri “Mənim dostlarım” adlanır.
Şairin yaradıcılığında fərdi hisslərlə ictimai və milli məsələlər bir-birini tamamlayır. Vətənə bağlılıq, xalqın tarixi yaddaşı, milli özünüdərk, ana dilinin qorunması, azadlıq və ədalət anlayışları onun əsərlərində davamlı şəkildə işlənən mövzulardır. AMEA-nın məlumatına görə, Vahabzadənin yetmişdən çox şeir kitabı, monoqrafiyaları, elmi-publisistik kitabları və yüzlərlə məqaləsi nəşr olunub.
“Gülüstan” poeması və milli azadlıq mövzusu
Bəxtiyar Vahabzadənin yaradıcılığında xüsusi yer tutan əsərlərdən biri “Gülüstan” poemasıdır. Şair bu əsəri 1959-cu ildə yazıb. Poemada Azərbaycanın tarixi parçalanması və xalqın milli birliyi məsələsi poetik şəkildə ifadə olunur. Əsər Vahabzadənin milli azadlıq və istiqlal ideyalarının ədəbi ifadəçisi kimi tanınmasında mühüm rol oynayıb.
Sonrakı yaradıcılığında da bu xətt davam edib. “Azərbaycan”, “Bayraq”, “Atatürk”, “İstiqlal”, “Qarabağ”, “Şəhidlər”, “Vətəndən vətənə” kimi əsərlərində dövlətçilik, milli yaddaş, azadlıq və Vətən mövzularına müraciət edib.
Ana dili Bəxtiyar Vahabzadənin yaradıcılığında
Ana dili şairin poeziyasının əsas mövzularından biridir. Vahabzadə dili yalnız ünsiyyət vasitəsi kimi deyil, xalqın tarixi yaddaşını və milli kimliyini nəsildən-nəslə ötürən mənəvi sərvət kimi təqdim edirdi. Buna görə onun ana dilinə həsr olunmuş əsərləri Azərbaycan ədəbiyyatında milli özünüdərk mövzusu ilə sıx əlaqələndirilir.
Şairin yaradıcılığında Azərbaycan mövzusu yalnız coğrafi Vətən anlayışı ilə məhdudlaşmır. Tarix, dil, mədəniyyət, milli yaddaş və mənəvi bağlılıq vahid ideya xəttinin tərkib hissəsi kimi təqdim olunur.
Bəxtiyar Vahabzadə alim və professor kimi
Vahabzadə yalnız bədii yaradıcılıqla məşğul olmayıb, Azərbaycan ədəbiyyatının elmi tədqiqinə də uzun illər sərf edib. Xüsusilə Səməd Vurğunun yaradıcılığı, klassik və müasir Azərbaycan ədəbiyyatı, ədəbi proses və poeziya haqqında araşdırmalar aparıb.
1980-ci ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, 2000-ci ildə isə AMEA-nın həqiqi üzvü seçilib. Uzun illər universitet professoru kimi fəaliyyət göstərməsi onun yaradıcılıqla elmi-pedaqoji işi paralel aparmasına imkan verib.
İctimai və siyasi fəaliyyəti
Bəxtiyar Vahabzadə ictimai-siyasi həyatda da iştirak edib. O, 1990-cı ildə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı, 1995–2000-ci illərdə isə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin deputatı olub.
Onun ictimai mövqeyi ədəbi yaradıcılığı ilə sıx bağlı idi. Milli müstəqillik, dövlətçilik, dil və mədəniyyət məsələləri həm şeirlərində və publisistikasında, həm də ictimai fəaliyyətində ön plana çıxırdı.
Fəxri adları və mükafatları
Bəxtiyar Vahabzadə 1974-cü ildə Azərbaycanın Əməkdar incəsənət xadimi, 1984-cü ildə isə Azərbaycanın Xalq şairi fəxri adına layiq görülüb. 1976-cı ildə Azərbaycan Dövlət Mükafatını, 1984-cü ildə SSRİ Dövlət Mükafatını alıb. 1988-ci ildə M.F.Axundov adına ədəbi mükafata layiq görülüb.
O, “Qırmızı Əmək Bayrağı” və “Oktyabr İnqilabı” ordenləri ilə təltif edilib. 1995-ci ildə Azərbaycanın ən yüksək dövlət təltiflərindən biri olan “İstiqlal” ordeninə layiq görülüb. Həmin il Ankara Universitetinin fəxri doktoru seçilib.
Bəxtiyar Vahabzadə nə vaxt vəfat edib?
Bəxtiyar Vahabzadə 13 fevral 2009-cu ildə Bakıda vəfat edib. Görkəmli şair Bakıda Fəxri xiyabanda dəfn olunub.
Onun ədəbi və elmi irsinin araşdırılması ölümündən sonra da davam edir. Azərbaycan Milli Kitabxanası şairin əsərləri və onun haqqında materialları əhatə edən geniş biblioqrafik göstəricilər hazırlayıb. 2025-ci ildə Bəxtiyar Vahabzadənin anadan olmasının 100 illiyi dövlət səviyyəsində qeyd edilib. Prezidentin 21 fevral 2025-ci il sərəncamında onun ədəbi irsinin milli azadlıq idealları, ana dili, Vətən və milli-mənəvi dəyərlərlə bağlılığı xüsusi vurğulanıb.
Bəxtiyar Vahabzadənin Azərbaycan ədəbiyyatındakı yeri
Bəxtiyar Vahabzadənin yaradıcılığı poeziya ilə məhdudlaşmır. O, şair olmaqla yanaşı dramaturq, ədəbiyyatşünas, publisist və müəllim kimi fəaliyyət göstərib. Milli Kitabxananın biblioqrafik materiallarında onun 1943-cü ildən başlayaraq çap edilmiş əsərləri və haqqında aparılmış geniş tədqiqatlar sistemləşdirilib.
Vahabzadənin əsərlərinin uzun müddət diqqət mərkəzində qalmasının əsas səbəblərindən biri milli məsələləri insanın şəxsi hissləri və fəlsəfi düşüncələri ilə birləşdirməsidir. Xüsusilə Vətən, ana dili, azadlıq və milli kimlik mövzularında yazdığı əsərlər onun Azərbaycan ədəbi və ictimai fikir tarixindəki yerini müəyyənləşdirən əsas istiqamətlərdir.
