Beynəlxalq Sülhü Dəstəkləmə Təlim Mərkəzi (İPSTC)

Beynəlxalq Sülhü Dəstəkləmə Təlim Mərkəzi (International Peace Support Training Centre – IPSTC) Keniyanın paytaxtı Nayrobidə fəaliyyət göstərən sülh və təhlükəsizlik üzrə beynəlxalq təlim, təhsil və tədqiqat mərkəzidir. IPSTC hərbi qulluqçuların, polis əməkdaşlarının və mülki mütəxəssislərin sülhə dəstək əməliyyatlarında iştirak üçün bilik və bacarıqlarının inkişaf etdirilməsinə yönəlmiş proqramlar həyata keçirir.

Mərkəzin fəaliyyəti sülhməramlı əməliyyatlar, münaqişələrin idarə edilməsi, humanitar fəaliyyət, mina təhlükəsinə qarşı mübarizə və sülh və təhlükəsizliklə əlaqəli digər istiqamətləri əhatə edir.

IPSTC nədir?

IPSTC Şərqi Afrikada sülhə dəstək əməliyyatları üzrə ixtisaslaşmış təlim və tədqiqat qurumudur. Mərkəz öz missiyasını hərbi, polis və mülki personalın sülhə dəstəyin müxtəlif istiqamətləri üzrə potensialının artırılması və onların qlobal sülh və təhlükəsizliyə effektiv töhfə verməyə hazırlanması kimi müəyyənləşdirir.

IPSTC həm nəzəri təhsil, həm praktiki hazırlıq, həm də sülh və təhlükəsizlik məsələləri üzrə tədqiqat fəaliyyəti həyata keçirir.

Mərkəzin yaranması

IPSTC-nin formalaşması 2001-ci ilin yanvarında Keniya Müdafiə Qərargah Kollecinin tərkibində Sülhü Dəstəkləmə Təlim Mərkəzinin – Peace Support Training Centre (PSTC) yaradılması ilə başlayıb.

İlkin mərhələdə əsas diqqət Keniya hərbçilərinin BMT-nin sülhməramlı missiyalarında iştiraka hazırlanmasına yönəldilmişdi. Sonradan fəaliyyət Afrika İttifaqının sülhə dəstək əməliyyatlarını da əhatə etməyə başladı.

2009-cu ildə PSTC Beynəlxalq Mina Fəaliyyəti Təlim Mərkəzi – International Mine Action Training Centre (IMATC) ilə birləşdirildi və Beynəlxalq Sülhü Dəstəkləmə Təlim Mərkəzi – IPSTC formalaşdırıldı.

IPSTC harada yerləşir?

IPSTC-nin baş qərargahı Keniyanın paytaxtı Nayrobinin Karen ərazisində yerləşir.

Mərkəzin strukturunda müxtəlif istiqamətlər üzrə fəaliyyət göstərən təlim və tədqiqat bölmələri mövcuddur. Bu struktur sülh və təhlükəsizlik məsələlərinə yalnız hərbi deyil, çoxşaxəli yanaşmanın tətbiqinə imkan verir.

Sülh və Münaqişə Araşdırmaları Məktəbi

Peace and Conflict Studies School (PCSS) IPSTC-nin əsas təlim platformalarından biridir.

Məktəb strateji və əməliyyat səviyyəsində sülhə dəstək fəaliyyətləri üzrə təlim və təhsilə fokuslanır. Burada hərbi, polis və mülki strukturların nümayəndələrinin mürəkkəb sülh əməliyyatlarında qərarvermə və idarəetmə imkanlarının inkişaf etdirilməsinə yönəlmiş proqramlar həyata keçirilir.

PCSS Şərqi Afrika regionunun sülh və təhlükəsizlik ehtiyaclarına uyğun mütəxəssis hazırlığında mühüm rol oynayır.

Humanitar Sülhü Dəstəkləmə Məktəbi

Humanitarian Peace Support School (HPSS) IPSTC strukturunda fəaliyyət göstərən digər əsas təlim platformasıdır.

Bu məktəbin tarixi Beynəlxalq Mina Fəaliyyəti Təlim Mərkəzi ilə bağlıdır. 2009-cu ildə IPSTC yaradılarkən IMATC Humanitarian Peace Support School adlandırıldı.

HPSS humanitar və sülhə dəstək missiyaları ilə əlaqəli müxtəlif praktiki təlimlərin keçirilməsinə xidmət edir. Mina təhlükəsinə qarşı mübarizə və humanitar fəaliyyətlə əlaqəli hazırlıq da bu istiqamətdə xüsusi yer tutur.

Sülh və Təhlükəsizlik Tədqiqatları Departamenti

Peace and Security Research Department (PSRD) IPSTC-nin tədqiqat istiqamətini təmsil edir.

Departament sülh, təhlükəsizlik və münaqişələrlə bağlı araşdırmalar aparır və müxtəlif tədqiqat təşəbbüslərində iştirak edir.

Beləliklə, IPSTC yalnız təlim keçirən qurum deyil. Tədqiqat nəticələrinin təhsil və hazırlıq proqramlarının inkişafına inteqrasiyası mərkəzin fəaliyyət modelinin mühüm hissəsidir.

Kimlər üçün təlim keçirilir?

IPSTC-nin əsas xüsusiyyətlərindən biri müxtəlif peşə qruplarının birgə hazırlanmasına əsaslanan yanaşmadır.

Mərkəzin proqramları hərbi qulluqçular, polis əməkdaşları və mülki mütəxəssislər üçün nəzərdə tutulur. Bu yanaşma müasir sülh əməliyyatlarının yalnız hərbi qüvvələrdən ibarət olmaması ilə əlaqədardır.

Mürəkkəb böhran və münaqişə şəraitində hərbi, hüquq-mühafizə və mülki strukturlar arasında koordinasiya tələb olunduğundan onların bir-birinin funksiyalarını və fəaliyyət prinsiplərini anlaması mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Sülhə dəstək əməliyyatları

Peace Support Operations (PSO) IPSTC-nin fəaliyyətinin əsas istiqamətlərindən biridir.

Sülhə dəstək əməliyyatları münaqişələrin qarşısının alınması, sülhün qorunması və münaqişədən sonrakı sabitliyin təmin edilməsinə yönəlmiş müxtəlif fəaliyyətləri əhatə edə bilər.

IPSTC bu əməliyyatlarda iştirak edə biləcək personalın hazırlanmasını təlim, təhsil və tədqiqat vasitəsilə dəstəkləyir.

Mərkəzin rəsmi məlumatına görə, onun tədris proqramlarında Afrika İttifaqının müvafiq doktrinaları nəzərə alınır və IPSTC BMT-nin Integrated Training Service (ITS) akkreditasiyasına malikdir.

Mina fəaliyyəti və humanitar hazırlıq

IPSTC-nin tarixində mina fəaliyyəti üzrə hazırlıq xüsusi yer tutur. Bunun əsas səbəblərindən biri mərkəzin 2009-cu ildə International Mine Action Training Centre ilə birləşməsi və həmin strukturun HPSS-ə çevrilməsidir.

Humanitar minatəmizləmə münaqişədən sonrakı bərpanın mühüm istiqamətlərindən biridir. Mina və partlamamış hərbi sursatların mövcudluğu insanların təhlükəsiz qayıdışına, infrastrukturun bərpasına və torpaqların yenidən istifadəsinə mane ola bilər.

Bu səbəbdən mina fəaliyyəti üzrə mütəxəssis hazırlığı IPSTC-nin humanitar təhlükəsizlik istiqaməti ilə birbaşa əlaqəlidir.

IPSTC və Azərbaycan arasında əməkdaşlıq

IPSTC ilə Azərbaycan arasında humanitar minatəmizləmə sahəsində əlaqələr də formalaşıb.

2026-cı ildə IPSTC-nin direktoru general-mayor Çarlz Lenjo Mvaziqenin rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti Azərbaycanda mina fəaliyyəti sahəsində həyata keçirilən işlərlə tanış olub. Nümayəndə heyəti Azərbaycan Respublikasının Minatəmizləmə Agentliyinin – ANAMA-nın Göygöl Təlim Mərkəzinə səfər edib və Azərbaycanın minatəmizləmə sahəsində təcrübəsi ilə maraqlanıb.

Tərəflər arasında humanitar minatəmizləmə, mütəxəssis hazırlığı, təcrübə mübadiləsi və innovativ yanaşmalar üzrə əməkdaşlıq imkanları müzakirə olunub.

Bu əlaqələr IPSTC-nin sülhə dəstək və humanitar təhlükəsizlik sahəsində beynəlxalq tərəfdaşlığa əsaslanan fəaliyyətinin nümunələrindən biridir.

IPSTC-nin rəhbərliyi

IPSTC-yə 2026-cı ildə general-mayor Çarlz Lenjo Mvaziqe (Charles Lenjo Mwazighe) rəhbərlik edir.

O, 4 iyul 2025-ci ildə general-mayor Coys Sitieneyidən rəhbərliyi təhvil alaraq mərkəzin direktoru vəzifəsinin icrasına başlayıb.

IPSTC-nin rəsmi strukturunda direktorla yanaşı HPSS və PCSS rəhbərləri, tədqiqat, planlaşdırma və digər istiqamətlər üzrə məsul şəxslər fəaliyyət göstərirlər.

IPSTC-nin beynəlxalq rolu

IPSTC özünü qlobal səviyyədə sülhə dəstək üzrə aparıcı təlim, tədqiqat və təhsil mərkəzlərindən biri kimi inkişaf etdirməyi qarşıya məqsəd qoyur.

Mərkəz iki onillikdən artıq müddətdə sülh əməliyyatları üçün hərbi, polis və mülki personalın hazırlanması istiqamətində fəaliyyət göstərir. Onun yerləşdiyi Keniya isə BMT və Afrika İttifaqının sülh əməliyyatlarında uzunmüddətli iştirak təcrübəsinə malikdir.

Təlim, tədqiqat və beynəlxalq tərəfdaşlığı birləşdirən IPSTC modeli sülhməramlı missiyalarda və münaqişədən sonrakı humanitar fəaliyyətlərdə iştirak edəcək mütəxəssislərin kompleks hazırlanmasına yönəlib.