Binokl

Binokl uzaqda yerləşən obyektləri hər iki gözlə böyüdülmüş şəkildə müşahidə etməyə imkan verən optik cihazdır. Onun əsas hissələrinə obyektiv linzaları, okulyarlar, fokuslama mexanizmi və əksər müasir modellərdə prizmalar daxildir. Binokllar təbiət və quş müşahidəsi, turizm, dənizçilik, astronomiya, idman yarışları və digər uzaq məsafəli müşahidələrdə istifadə olunur. Cihazın üzərində göstərilən 8×42 və ya 10×50 kimi rəqəmlər onun böyütmə dərəcəsi və obyektiv diametri haqqında məlumat verir.

Binokl nədir?

Binokl mahiyyət etibarilə yanaşı yerləşdirilmiş iki optik müşahidə sistemindən ibarətdir. İstifadəçi obyektə hər iki gözü ilə baxdığı üçün müşahidə monoklla müqayisədə daha təbii və rahat ola bilər.

Binoklun əsas məqsədi uzaqdakı obyektin görünən ölçüsünü böyütmək və onun detallarını daha yaxşı müşahidə etməyə imkan yaratmaqdır.

Müasir binokllar ölçü və təyinatına görə fərqlənir. Kiçik qatlanan modellər səyahət və tədbirlər üçün əlverişli olduğu halda, böyük obyektivli modellər təbiət və astronomik müşahidələrdə daha çox işıq toplamaq üçün istifadə edilə bilər.

Binokl necə işləyir?

Binoklun ön hissəsində yerləşən obyektiv linzaları müşahidə edilən obyektdən gələn işığı toplayır və optik sistemə yönəldir.

Daxildəki prizma sistemi görüntünün düzgün istiqamətdə təqdim edilməsinə və optik yolun daha kompakt korpus daxilində yerləşdirilməsinə imkan verir.

Okulyar isə formalaşmış görüntünü müşahidəçinin gözü üçün böyüdür.

Beləliklə, obyektiv, prizma və okulyar birlikdə işləyərək uzaqdakı obyektin böyüdülmüş görüntüsünü yaradır.

8×42 və 10×50 nə deməkdir?

Binoklun üzərindəki rəqəmlər onun əsas texniki xüsusiyyətlərini göstərir.

Məsələn, 8×42 binoklda “8×” səkkizqat böyütməni, “42” isə hər obyektiv linzasının effektiv diametrinin 42 millimetr olduğunu bildirir.

8× böyütmə o deməkdir ki, obyekt binoklla çılpaq gözlə müqayisədə təxminən səkkiz dəfə böyük görünür. Başqa sözlə, 800 metr məsafədəki obyekt təxminən 100 metrdən çılpaq gözlə baxılan ölçüdə görünə bilər.

10×50 modeldə isə böyütmə 10 dəfə, obyektiv diametri 50 mm-dir.

Böyütmə dərəcəsi

Binokl seçərkən ən çox diqqət çəkən göstəricilərdən biri böyütmə dərəcəsidir. Lakin daha yüksək böyütmə həmişə daha yaxşı müşahidə demək deyil.

Böyütmə artdıqca əl hərəkətlərinin görüntüyə təsiri daha nəzərəçarpan olur. Eyni zamanda görünüş sahəsi darala və görüntünün parlaqlığı azala bilər.

Bu səbəbdən əl ilə istifadə edilən universal binokllarda 8× və 10× kimi böyütmələr geniş yayılıb. Çox yüksək böyütməli optik cihazlarda sabit görüntü üçün ştativdən istifadə tələb oluna bilər.

Obyektiv diametri

Obyektiv diametri binoklun ön linzasının effektiv ölçüsünü millimetrlə ifadə edir.

Eyni böyütmə səviyyəsində daha böyük obyektiv daha çox işıq toplaya bilər. Bu xüsusiyyət səhər tezdən, axşam və digər zəif işıqlı şəraitdə üstünlük yarada bilər.

Lakin obyektiv böyüdükcə binoklun ölçüsü və çəkisi də adətən artır.

Məsələn, 8×25 modeli daha kompakt ola bilər, 8×42 isə daha böyük obyektiv hesabına zəif işıqda daha əlverişli görüntü təmin edə bilər.

Çıxış bəbəyi

Binoklun mühüm optik göstəricilərindən biri çıxış bəbəyidir. Bu, okulyardan çıxaraq gözə daxil olan işıq şüasının diametridir.

Çıxış bəbəyi obyektivin effektiv diametrinin böyütmə dərəcəsinə bölünməsi ilə hesablanır.

Məsələn, 8×42 binoklda:

42 ÷ 8 = 5,25 mm.

Deməli, çıxış bəbəyi təxminən 5,3 mm-dir.

Çıxış bəbəyinin böyük olması xüsusilə zəif işıq şəraitində daha parlaq görüntü əldə etməyə kömək edə bilər. Buna görə bu göstərici yalnız texniki rəqəm deyil, binoklun müxtəlif işıq şəraitində istifadəsinə təsir edən amillərdən biridir.

Görüş sahəsi

Görüş sahəsi binoklu hərəkət etdirmədən müşahidəçinin görə bildiyi ərazinin genişliyini göstərir.

Bu göstərici dərəcə ilə və ya müəyyən məsafədə görünən sahənin eni ilə təqdim edilə bilər. Məsələn, texniki göstəricilərdə 1000 metr məsafədə neçə metr enində sahənin göründüyü qeyd edilə bilər.

Geniş görüş sahəsi hərəkət edən obyektlərin izlənməsində xüsusilə faydalıdır. Quşların, heyvanların və idmançıların müşahidəsində obyektin görüntü daxilində saxlanılması daha asan olur.

Böyütmə artdıqca görüş sahəsinin daralması geniş yayılmış optik xüsusiyyətdir.

Porro və Roof prizmalı binokllar

Müasir prizmalı binoklların əsas konstruksiyalarından ikisi Porro və Roof prizma sistemləridir.

Porro prizmalı binokllarda obyektivlər və okulyarlar eyni düz xətt üzərində yerləşmir. Belə modellər xarici görünüşünə görə klassik binokl formasını xatırladır.

Roof prizmalı modellərdə isə obyektiv və okulyarlar daha çox eyni xətt boyunca yerləşir. Bu quruluş daha dar və kompakt korpus yaratmağa imkan verir.

Hər iki konstruksiya keyfiyyətli optik sistemlərdə yaxşı görüntü təmin edə bilər. Görüntü keyfiyyəti yalnız prizmanın növündən deyil, optik şüşə, linza örtükləri və istehsal keyfiyyətindən də asılıdır.

Fokuslama və dioptriya tənzimlənməsi

Binoklda görüntünün aydınlaşdırılması üçün fokuslama mexanizmi istifadə edilir.

Mərkəzi fokuslama sistemi olan modellərdə bir fokus çarxı hər iki optik kanalı birlikdə tənzimləyir. Bir çox binoklda istifadəçinin sağ və sol gözündəki görmə fərqini kompensasiya etmək üçün ayrıca dioptriya tənzimləyicisi də mövcuddur.

Bundan başqa, iki okulyar arasındakı məsafə istifadəçinin göz bəbəkləri arasındakı məsafəyə uyğunlaşdırıla bilər.

Düzgün tənzimlənmiş binoklda istifadəçi iki ayrı dairə əvəzinə vahid və rahat görüntü görür.

Binokl harada istifadə olunur?

Binoklun istifadə sahəsi genişdir. Təbiət müşahidəsi və quş müşahidəçiliyi onun ən tanınmış tətbiqlərindəndir.

Turistlər və yürüş iştirakçıları uzaqdakı landşaftları və obyektləri müşahidə etmək üçün binokldan istifadə edə bilərlər. Stadion və yarış meydanlarında uzaqdakı hadisələri daha yaxından izləmək üçün də kompakt binokllar əlverişlidir.

Dənizçilik və balıqçılıqda su üzərindəki obyektlərin müşahidəsi üçün suya davamlı modellər istifadə olunur. Astronomiyada isə Ay, ulduz topaları və bəzi digər səma obyektlərini müşahidə etmək üçün böyük obyektivli binokllardan yararlanmaq mümkündür.

Teatr və konsertlər üçün daha kiçik və yüngül optik modellər də istehsal olunur.

Binokl və monokl arasındakı fərq

Binokl iki gözlə, monokl isə bir gözlə müşahidə üçün nəzərdə tutulur.

Monokl adətən daha kiçik, yüngül və daşınması rahat olur. Binokl isə hər iki gözün istifadəsinə imkan verdiyindən uzunmüddətli müşahidədə daha rahat ola bilər.

Binoklun iki optik kanalı olduğuna görə onun ölçüsü və çəkisi oxşar xüsusiyyətli monokldan adətən daha böyükdür.

Hansı cihazın daha uyğun olması müşahidənin məqsədindən və istifadəçinin portativliyə verdiyi əhəmiyyətdən asılıdır.

Binoklun seçilməsində əsas göstəricilər

Binoklun xüsusiyyətlərini qiymətləndirərkən yalnız böyütmə dərəcəsinə baxmaq kifayət deyil. Obyektiv diametri, görüş sahəsi, çıxış bəbəyi, göz məsafəsi, yaxın fokus məsafəsi, çəki və suya davamlılıq da nəzərə alınan göstəricilərdir.

Eynək istifadə edən insanlar üçün “eye relief” adlandırılan göz məsafəsi xüsusilə əhəmiyyətli ola bilər. Bu göstərici gözlə okulyar arasında tam görüş sahəsinin görünməsinə imkan verən məsafəni ifadə edir.

Açıq havada istifadə üçün nəzərdə tutulan bəzi binokllarda suya davamlı korpus və daxili buğulanmanın qarşısını almağa yönəlmiş konstruksiya tətbiq edilir.

Binoklun optimal xüsusiyyətləri onun harada və hansı məqsədlə istifadə ediləcəyindən asılıdır.