Böyrək transplantasiyası

Böyrək transplantasiyası donor böyrəyinin böyrək funksiyası ciddi şəkildə pozulmuş xəstəyə köçürülməsidir. Bu müalicə əsasən son mərhələli xroniki böyrək xəstəliyində tətbiq olunur. Məqsəd qanın süzülməsi, artıq mayenin və maddələr mübadiləsi məhsullarının xaric edilməsi kimi həyati funksiyaların bərpasıdır.

Uyğun xəstələrdə transplantasiya dializdən asılılığı aradan qaldıra, həyat keyfiyyətini və ömür uzunluğunu yaxşılaşdıra bilər. Lakin əməliyyat bütün xəstələr üçün uyğun deyil və sonrasında davamlı tibbi nəzarət tələb olunur. Bəzi hallarda transplantasiya dializ müalicəsinə başlanmazdan əvvəl də həyata keçirilə bilər.

Canlı və vəfat etmiş donor

Köçürülən böyrək canlı və ya vəfat etmiş donordan əldə oluna bilər. Canlı donor sağlamlıq vəziyyəti ətraflı qiymətləndirilmiş və donorluğa könüllü razılıq vermiş şəxsdir. Müayinələr donorun bir böyrəklə yaşamasının onun sağlamlığı üçün yaradacağı riskləri qiymətləndirməyə yönəlir.

Donorla böyrəyi qəbul edən şəxs — resipiyent arasında qan qrupu və immunoloji uyğunluq araşdırılır. Çarpaz uyğunluq testi resipiyentin qanında donor hüceyrələrinə qarşı reaksiya verən anticisimlərin olub-olmadığını yoxlayır. Uyğunluq nəticələri transplantasiya planının mühüm hissəsidir.

Əməliyyata hazırlıq

Transplantasiyadan əvvəl xəstənin ürək-damar sistemi, infeksiyalar və digər yanaşı xəstəliklər baxımından vəziyyəti qiymətləndirilir. Müayinələrin həcmi fərdi risklərə uyğun müəyyənləşdirilir. Dərmanların düzgün qəbuluna və sonrakı müayinələrə davamlı riayət etmək imkanı da nəzərə alınır.

Aktiv infeksiya və bəzi onkoloji xəstəliklər transplantasiyanın təxirə salınmasına səbəb ola bilər. Qərar transplantasiya komandası tərəfindən gözlənilən faydalar və risklər müqayisə edilərək verilir.

Böyrəyin köçürülməsi

Əməliyyat ümumi anesteziya altında aparılır. Donor böyrəyi adətən qarının aşağı hissəsində yerləşdirilir. Onun damarları resipiyentin qan damarlarına, sidik axarı isə sidik kisəsinə birləşdirilir.

Xəstənin öz böyrəkləri xüsusi tibbi səbəb olmadıqda çıxarılmır. Köçürülən böyrək dərhal işləməyə başlaya bilər, lakin bəzi hallarda funksiyanın formalaşması vaxt aparır. Bu müddətdə müvəqqəti dializ tələb oluna bilər; belə vəziyyət öz-özlüyündə transplantasiyanın uğursuz olması demək deyil.

Əməliyyatdan sonra müalicə və nəzarət

İmmunitet sistemi donor böyrəyini yad toxuma kimi qəbul edə bilər. Rəddetmə riskini azaltmaq üçün immunosupressiv dərmanlar təyin olunur. Köçürülən böyrək fəaliyyət göstərdiyi müddətdə bu müalicə adətən davam etdirilir. Dərmanları həkimlə razılaşdırmadan dayandırmaq və ya dozalarını dəyişmək təhlükəlidir.

Nəzarət müayinələrində kreatinin səviyyəsi, sidik göstəriciləri, arterial təzyiq və bəzi dərmanların qandakı konsentrasiyası izlənilir. Rəddetmə həmişə aydın simptomlarla müşayiət olunmadığından müntəzəm analizlər vacibdir.

Mümkün ağırlaşmalar arasında infeksiya, qanaxma, damar trombozu, sidik yolları ilə bağlı problemlər və rəddetmə yer alır. İmmunosupressiv müalicə infeksiyalara və bəzi şiş xəstəliklərinə həssaslığı artıra bilər.

Yeni Klinikada böyrək transplantasiyası

Yeni Klinikada canlı donordan böyrək köçürülməsi icbari tibbi sığortanın Xidmətlər Zərfi çərçivəsində həyata keçirilib. Müəssisənin fəaliyyətinə dair 2026-cı ilin martında yayımlanan məlumatda bu əməliyyatların başlanmasından sonrakı bir il ərzində yeddi transplantasiya aparıldığı bildirilib.

Klinikanın açıqladığı fərdi hallardan birində 38 yaşlı pasiyentə 33 yaşlı qardaşının böyrəyi köçürülüb. Digər məlumatda isə beşinci mərhələ xroniki böyrək çatışmazlığı olan 23 yaşlı qadına transplantasiya aparıldığı qeyd olunub. Bu nümunələr canlı donor transplantasiyasının klinik tətbiqini əks etdirir.