buynuz

Buynuz: Təbiətin bəxş etdiyi müdafiə və güc simvolu Heyvanlar aləmində sağ qalmaq, nəsli davam etdirmək və ərazini qorumaq üçün təkamül prosesində müxtəlif adaptasiya mexanizmləri yaranmışdır. Bu mexanizmlər arasında ən diqqətçəkən və vizual olaraq heybətli görünən orqanlardan biri də buynuzdur. Əsasən məməli heyvanların baş hissəsində yerləşən bu sərt çıxıntılar, təbiətdə çoxşaxəli funksiyaları yerinə yetirən unikal bir bioloji quruluşdur. Buynuzun əsas bioloji növləri və quruluşu Xarici görünüşcə bir-birinə bənzəsə də, heyvanlar aləmində buynuzlar formalaşma strukturuna və tərkibinə görə bir neçə əsas qrupa bölünür: Həqiqi (Boşbuynuzlular) buynuzlar: İnək, qoyun, keçi, ceyran və kəllərin buynuzları bu qrupa daxildir. Bu buynuzların mərkəzində kəllə sümüyünün çıxıntısı yerləşir və onun üzəri bərk keratin (dırnaq və tüklərimizin tərkibində olan maddə) təbəqəsi ilə örtülmüşdür. Bu növ buynuzlar budaqlanmır və heyvanın ömrü boyu böyüməyə davam edərək heç vaxt tökülmür. Maral buynuzları (Buynuzvari sümüklər): Maral fəsiləsinə aid heyvanların buynuzları tamamilə sümük toxumasından ibarətdir. Həqiqi buynuzlardan fərqli olaraq, maral buynuzları çox budaqlı olur və hər il tökülərək yenidən bitir. İnkişaf dövründə onların üzəri qan damarları ilə zəngin olan zərif "məxmər" dəri ilə örtülü olur, böyümə tamamlandıqdan sonra isə bu dəri soyulur. Kərgədan buynuzları: Kərgədanların burnunun üstündəki buynuz digərlərindən tamamilə fərqlənir. Onun daxilində sümük yoxdur. Bu struktur, bir-birinə çox sıx şəkildə yapışmış keratin liflərindən və tüklərdən formalaşmış bərk bir kütlədir. Heyvanların həyatında buynuzun funksiyaları Buynuzlar heyvanlar üçün sadəcə estetik bir bəzək deyil, onların gündəlik həyat mübarizəsində həyati əhəmiyyət kəsb edən alətdir: Müdafiə və Hücum: Ot yeyən heyvanlar yırtıcılardan (şir, canavar, bəbir və s.) qorunmaq üçün buynuzlarından əsas silah kimi istifadə edirlər. Növ daxili rəqabət: Çütləşmə mövsümündə erkək heyvanlar dişilərin diqqətini cəlb etmək və sürüdə liderliyi ələ keçirmək üçün bir-biri ilə buynuz savaşına çıxırlar. Bu döyüşlər fiziki gücün nümayişidir. Termorequlyasiya (Bədən temperaturunun tənzimlənməsi): Bəzi heyvanların (məsələn, Afrika keçilərinin) buynuzlarının daxilində sıx qan damarları şəbəkəsi olur. İsti havalarda qan buynuzlardan keçərək soyuyur və bu, heyvanın bədən temperaturunu normada saxlamağa kömək edir. Buynuz, təbiətin mühəndislik möcüzələrindən biridir. O, heyvanın növündən asılı olaraq həm sümük, həm də keratin strukturunda formalaşaraq canlıların ətraf mühitə uyğunlaşmasını təmin edir. İnsan fəaliyyətində də qədim dövrlərdən bəri buynuzdan müxtəlif məişət əşyaları, musiqi alətləri (bərgu, buynuz şeyfuru) və bəzək əşyaları hazırlanmış, bu da onun mədəniyyətdəki yerini möhkəmləndirmişdir.