canamaz

Canamaz (və ya geniş yayılmış digər adı ilə Səccadə), İslam mədəniyyətində namaz qılarkən bədənin və geyimin yerdəki toz, rütubət və natəmizliklərdən qorunması, ibadətin təmiz bir səth üzərində icra edilməsi üçün istifadə olunan xüsusi ölçülü xalça, parça və ya həsir örtükdür.Sözün etimologiyası fars dilindəki "ca" (yer) və "namaz" sözlərinin birləşməsindən yaranıb, "namaz qılınan yer" mənasını verir. Canamaz sadəcə funksional bir məişət əşyası deyil, həm də İslam toxuculuq və dizayn sənətinin, xüsusilə də Şərq və Azərbaycan xalçaçılıq məktəblərinin ən zərif ornamental nümunələrini özündə birləşdirən bədii sənət əsəridir.Canamazın Anatomiyası və Ornamental StrukturuKlassik bir canamaz xalçasının dizaynı təsadüfi naxışlardan ibarət olmur. Onun vizual arxitekturası müəyyən bir həndəsi və teoloji nizam daxilində qurulur:Mehrab (Tağ) Motivləri: Canamazların ən xarakterik xüsusiyyəti onun mərkəzində yer alan qövs formalı tağ — mehrab təsviridir. Bu təsvir məscidlərdəki qibləni göstərən mehrabın simvolik əksidir. Namaz qılarkən xalça elə sərilir ki, mehrabın zirvəsi birbaşa Məkkəyə (Qibləyə) doğru istiqamətlənsin.Həyat Ağacı və Çıraq motivləri: Mehrab tağının içindən aşağıya doğru asılan çıraq (kəndil) təsviri İlahi nuru simvullaşdırır. Yanlarda yer alan "Həyat ağacı", budaqlar və simmetrik gül-çiçək elementləri isə cənnət bağlarına işarə edir.Əl və Ayaq Biçimləri: Bəzi xalqların (məsələn, Dağıstan və ya Anadolu) toxuduğu canamazlarda namaz zamanı səcdəyə gedərkən əllərin və ayaqların qoyulacağı yerlər xüsusi kiçik həndəsi naxışlarla və ya ulduzlarla vizual olaraq işarələnir.Azərbaycan Xalçaçılıq Məktəbində CanamazlarAzərbaycanın qədim xalçaçılıq məktəblərində (Təbriz, Quba, Şirvan, Gəncə, Qazax, Qarabağ) canamaz xalçaları xüsusi çəkiyə malik olmuşdur. Yerli sənətkarlar bu növü "Namazlıq", "Ceynamaz" və ya "Səccadə" adlandırmışlar:Xalçaçılıq MəktəbiDizayn və Naxış XüsusiyyətləriTipik PalitrasıTəbriz Məktəbiİncə toxunuşlu, mürəkkəb bitki motivləri, künclərdə dini kitabələrlə (ayələr) zəngin mehrab dizaynı.Sürməyi, krem, firusəyi və qızılı tonlar.Quba-Şirvan MəktəbiKiçik ölçülü, həndəsiləşdirilmiş kiçik bitki və ulduz naxışları ilə doldurulmuş zərif kompozisiya.Tünd göy, narıncı və fil sümüyü rəngi.Gəncə-Qazax MəktəbiDaha uzun və qalın xovlu, iri, lakonik, şimal tayfalarına xas antropomorf və həndəsi elementlər.Parlaq qırmızı, göy və təbii yun rəngləri.Canamazın Hazırlanma Maddəsi və İstehsal MexanizmiMüasir dövrdə canamazlar sənaye üsulu ilə müxtəlif materiallardan istehsal edilsə də, bədii dəyərini qoruyan toxuma növləri fərqli mərhələlərlə ərsəyə gəlir:1.İpliklərin Seçimi və Təbii Boyama:Materialın (yun, ipək, pambıq) hazırlanması.Əgər canamaz əllə toxunacaqsa, yüksək keyfiyyətli quzu yunu və ya xalis ipək seçilir. İplər bitki mənşəli boyalarla (məsələn, qoz qabığı, boyaqotu, kkoşnil) rənglənir ki, zamanla rəngləri solmasın.2.Həndəsi Quruluş və Düyünlərin Vurulması:Mehrabın və naxışların toxunması.Xalça dəzgahında (hana) toxucu öncədən hazırlanmış canamaz eskizinə (milli dildə desək, kartonuna) uyğun olaraq andamento xətləri boyunca millimetrik düyünlər vurur. Mehrab qövsünün simmetriyası ciddi şəkildə qorunur.3.Son Tamamlama və Hazır Vəziyyətə Gətirilmə:Xovun kəsilməsi və yuyulma.Toxunma bitdikdən sonra xalçanın xovu xüsusi qayçılarla eyni səviyyədə hamarlanır, yuyulur və qurudulur. Müasir sənaye istehsalında isə jakkard toxuma dəzgahlarında sintetik və ya kətan parçalardan saniyələr içində qəliblənərək kəsilir.Müasir İnteryer və Rəqəmsal Dizaynda CanamazDizayner və Memar Qeydi: Müasir neoklassik və ya etnik üslublu şərq interyerlərinin (AutoCAD/3D Max layihələrində) vizuallaşdırılmasında ibadət otaqlarının (dua otaqlarının) dizaynı zamanı canamaz mühüm tekstura elementi rolunu oynayır. Corona və ya V-Ray material redaktorunda canamaz xalçasına fotorealist tekstura vermək üçün Velvet (məxmər) və ya Falloff xəritələrindən istifadə olunmalıdır. Çünki namazlıqların üzərinə düşən işıq bucağı dəyişdikcə materialın parıltısı və mikroskopik xov tellərinin kölgələnməsi dəyişir. Səthə çox yüngül Displacement və ya Fur (tük) modifikatoru tətbiq etmək render zamanı onun hamar bir kağız kimi deyil, əsl yumşaq toxuma məhsulu kimi canlanmasını təmin edəcəkdir.