Çarıq

Çarıq — Azərbaycanın ənənəvi milli geyim dəstində mühüm yer tutan, əsasən xam gönlərdən (inək, camış və ya öküz dərisi) hazırlanan qədim ayaqqabı növüdür. Əsrlər boyu kəndli və şəhərli əhalinin, xüsusilə dağlıq bölgələrdə yaşayanların əvəzolunmaz geyimi olan çarıqlar, həm praktikliyi, həm də estetik naxışları ilə seçilmişdir. Çarıqların hazırlanma texnologiyası Çarığın keyfiyyəti onun hazırlandığı dəridən asılı idi. Ən möhkəm çarıqlar camışın bel nahiyəsinin dərisindən tikilirdi. Hazırlanma prosesi bir neçə mərhələdən ibarət idi: Dərinin emalı: Gön xüsusi məhlullarda saxlanılaraq yumşaldılır və tüklərdən təmizlənirdi. Biçim: Dəri ayağın ölçüsünə uyğun kəsilir, burun hissəsi yığılaraq büzülürdü. Hörüklər və Bağlar: Çarığın kənarlarından keçən gön və ya yun bağlar ("bağırsaq" və ya "təsmə") ayağa bərkidilməyə xidmət edirdi. Bu bağlar bəzən dizə qədər dolanaraq estetik bir görünüş yaradırdı. Azərbaycanın çarıq məktəbləri və növləri Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində çarıqlar həm formasına, həm də bəzəklərinə görə fərqlənirdi: Şirvan və Bakı çarıqları: Daha çox şəhər mühitinə uyğun, zərif və rəngli iplərlə işlənmiş növlər idi. Qarabağ və Gəncə çarıqları: "Üstü büzmə" və ya "təkbüzmə" növləri ilə məşhur idi. Xüsusi naxışlı hörükləri ilə tanınırdı. Naxçıvan çarıqları: "Qoşabüzmə" və ya "sadə" formaları daha çox yayılmışdı. Çarığın əsas növləri: Təkbüzmə Qoşabüzmə Şirazi Qızvəri Kalmanı Etnoqrafik əhəmiyyəti Çarıq sadəcə ayaqqabı deyil, həm də sosial statusun və bölgə mənsubiyyətinin göstəricisi idi. Bəzəkli, ipək və ya rəngli yun iplərlə işlənmiş çarıqları varlı təbəqənin nümayəndələri və ya gəlinlər geyinirdi. Çarığın alt hissəsinə qoyulan "corab" və ya "dolama" ayağı həm isti saxlayır, həm də uzun məsafəli piyada yollarda rahatlıq təmin edirdi. Müasir dövrdə çarıq sənəti Bu gün çarıqlar gündəlik geyim kimi istifadə olunmasa da, Azərbaycanın milli rəqs qruplarının geyimində və folklor ansambllarında geniş istifadə olunur. Həmçinin suvenir mağazalarında miniatür çarıqlar turistlər üçün ən populyar əl işlərindən biridir.