Çay yığımı

Çay yığımı çay kolunun (Camellia sinensis) emal üçün uyğun cavan yarpaq və tumurcuqlarının toplanması prosesidir. Bu mərhələ çay istehsalının ən vacib hissələrindən biridir, çünki yığılan yarpağın yaşı, keyfiyyəti və yığım üsulu son məhsulun dadına, ətrinə və ümumi keyfiyyətinə təsir göstərir. FAO çayın keyfiyyətinin plantasiyada yarpaqların düzgün yığılmasından başlayaraq sonrakı emal mərhələlərindən asılı olduğunu vurğulayır.

Çayın hansı hissəsi yığılır?

Çay istehsalı üçün əsasən kolun yeni əmələ gəlmiş yumşaq zoğları seçilir. Keyfiyyətli çay istehsalında geniş istifadə olunan yığım formalarından biri yuxarıdakı tumurcuq və ona yaxın cavan yarpaqların götürülməsidir. Yarpaq böyüyüb kobudlaşdıqca onun xüsusiyyətləri dəyişir və əldə edilən xammalın keyfiyyət göstəriciləri də fərqlənə bilər.

Bütün çaylar üçün eyni yığım standartı tətbiq edilmir. Hansı yarpaqların götürülməsi istehsal ediləcək çayın növündən, plantasiyanın xüsusiyyətlərindən və istehsalçının keyfiyyət tələblərindən asılıdır. FAO Azərbaycan və Gürcüstan çayçılığına dair araşdırmasında yaşıl yarpağın dəqiq yığılmasının yüksək keyfiyyətli məhsul əldə etmək üçün əsas amillərdən olduğunu bildirir.

Çay necə yığılır?

Çay yığımı əsasən əl ilə və mexanikləşdirilmiş üsulla həyata keçirilə bilər. Əllə yığım zamanı işçilər yetişmiş cavan zoğ və yarpaqları seçərək toplayırlar. Bu üsul yarpaqların daha dəqiq seçilməsinə imkan verir, lakin böyük əmək və vaxt tələb edir.

Mexanikləşdirilmiş yığımda xüsusi çayyığan maşın və avadanlıqlardan istifadə olunur. Bu üsul böyük plantasiyalarda məhsulun daha sürətli toplanmasına imkan verir. Lakin mexaniki yığım zamanı uyğun olmayan və daha yaşlı yarpaqların da xammala qarışması ehtimalı olduğundan avadanlığın düzgün tənzimlənməsi və yığımın idarə edilməsi vacibdir.

FAO Azərbaycan və Gürcüstanda çay sektorunun inkişafı üçün mexanikləşdirilmiş yığımın, xüsusilə müəyyən çay istehsalı istiqamətlərində, əmək məhsuldarlığını yüksəltmək imkanlarını qeyd edir.

Çay nə vaxt yığılır?

Çay yığımının vaxtı plantasiyanın yerləşdiyi bölgədən, temperaturdan, yağıntıdan, çay sortundan və vegetasiya şəraitindən asılıdır. İsti mövsümdə yeni zoğlar inkişaf etdikcə məhsul bir neçə mərhələdə toplana bilər.

Yığım zamanı əsas məqsəd yarpaqları həddindən artıq böyümədən uyğun inkişaf mərhələsində toplamaqdır. Buna görə plantasiyada bütün məhsulun yalnız bir dəfə yığılması əvəzinə vegetasiya dövründə yeni zoğların inkişafına uyğun olaraq təkrar yığımlar aparıla bilər.

İqlim şəraiti çayın inkişafına birbaşa təsir göstərir. FAO temperatur və yağıntı rejimində dəyişikliklərin çay istehsalına təsir etdiyini, iqlim dəyişmələrinin isə çayçılıq üçün uzunmüddətli risklər yaratdığını bildirir.

Azərbaycanda çay yığımı

Azərbaycanda çayçılıq əsasən ölkənin rütubətli subtropik iqlimə malik cənub bölgəsində inkişaf edib. Lənkəran-Astara iqtisadi rayonunun təbii şəraiti çay plantasiyalarının salınması üçün əlverişlidir. Çayçılıq burada uzun illərdir kənd təsərrüfatının ənənəvi istiqamətlərindən biri hesab olunur.

FAO-nun məlumatına görə, Azərbaycan və Gürcüstanda kommersiya çayçılığının tarixi XIX əsrə gedib çıxır. Sovet dövründə istehsal xeyli genişlənmiş, sonrakı illərdə isə çay plantasiyalarının sahəsi və istehsal həcmi azalmışdır. Müasir dövrdə sektorda yeni plantasiyaların yaradılması və daha yüksək keyfiyyətli məhsul istehsalının inkişaf etdirilməsi istiqamətində potensial mövcuddur.

Lənkəranda çay yığımı

Lənkəran Azərbaycanın çayçılıq ənənələri ilə ən çox tanınan bölgələrindən biridir. Buradakı çay plantasiyalarında məhsul yığımı kənd təsərrüfatı prosesi olmaqla yanaşı bölgənin mədəni və turistik obrazının da bir hissəsinə çevrilib.

Lənkərana səfər edən turistlər üçün çay plantasiyalarına ekskursiyalar təşkil olunur. Azerbaijan Travel çay plantasiyalarına səfər zamanı çayın yetişdirilməsi və istehsalı ilə tanış olmaq, bəzi təsərrüfatlarda isə mövsümə uyğun olaraq çay yarpaqlarının yığılmasında iştirak etmək imkanlarını təqdim edir.

Yığımdan sonra çay yarpağına nə olur?

Toplanmış çay yarpaqları plantasiyada uzun müddət saxlanılmır və mümkün qədər tez emal mərhələsinə göndərilir. Sonrakı proses hazırlanacaq çayın növünə görə dəyişir.

Qara çay istehsalında yarpaqlar soldurma, burma və ya digər formalaşdırma, oksidləşmə və qurutma kimi mərhələlərdən keçə bilər. Yaşıl çay istehsalında isə yarpaqlardakı fermentativ oksidləşməni erkən mərhələdə dayandırmaq üçün istilik tətbiq edilir. Məhz emal üsullarındakı fərqlər eyni Camellia sinensis bitkisindən müxtəlif çay növlərinin alınmasına imkan verir.

Çay yığımında keyfiyyət niyə vacibdir?

Çayın keyfiyyəti yalnız fabrikdəki emaldan asılı deyil. Keyfiyyət plantasiyadan başlayır. Uyğun olmayan yarpaqların yığılması, məhsulun zədələnməsi və yığımdan sonra xammalın düzgün daşınmaması son məhsulun xüsusiyyətlərinə təsir edə bilər.

Buna görə çay yığımı sadəcə yarpaqların koldan toplanması deyil. Yarpağın düzgün seçilməsi, vaxtında yığılması, zədələnmədən daşınması və tez bir zamanda emala çatdırılması vahid istehsal prosesinin hissələridir. Azərbaycan üçün də çay yığımının və sonrakı emalın düzgün təşkili yerli çayın keyfiyyətinin və bazar dəyərinin yüksəldilməsində əsas amillərdən biridir.