#cəbrayıl şəhəri
Cəbrayıl şəhəri
Cəbrayıl Azərbaycanın cənub-qərbində yerləşən, eyniadlı rayonun inzibati mərkəzi olan şəhərdir. Qarabağın tarixi yaşayış məntəqələrindən biri olan Cəbrayıl Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonuna daxildir. Şəhərin tarixi Azərbaycanın mədəni irsi, işğal dövrü və Vətən müharibəsində qazanılmış Zəfərlə sıx bağlıdır.
2020-ci il oktyabrın 4-də Azərbaycan Ordusu Cəbrayıl şəhərini işğaldan azad edib. Bu hadisə 44 günlük Vətən müharibəsinin mühüm mərhələlərindən biri olub. Hər il oktyabrın 4-ü Cəbrayıl Şəhəri Günü kimi qeyd edilir.
Coğrafi mövqeyi və rayonun mərkəzi kimi rolu
Cəbrayıl şəhəri Kiçik Qafqazın cənub-şərq ətəklərində yerləşir. İnzibati mərkəzi olduğu Cəbrayıl rayonu Araz çayı boyunca İranla həmsərhəddir. Şəhərin özü ilə rayonun sərhədyanı əraziləri fərqli coğrafi məkanlardır: Arazboyu ərazilər rayonun cənub hissəsini əhatə edir.
Cəbrayıl tarixən ətraf kəndlər üçün inzibati, ticarət və sosial xidmət mərkəzi rolunu oynayıb. Rayon əhalisinin təsərrüfat həyatında əkinçilik, üzümçülük və heyvandarlıq mühüm yer tutub.
Tarixi və mədəni irsi
Cəbrayıl və ətraf ərazilər qədim yaşayış izləri, dini tikililər, qəbiristanlıqlar və memarlıq abidələri ilə tanınır. Bu irs bölgənin müxtəlif tarixi dövrlərdəki həyatını, sənətkarlıq ənənələrini və mədəni əlaqələrini əks etdirir.
Cəbrayıl rayonunun ən tanınmış tarixi abidələri arasında Araz çayı üzərindəki Xudafərin körpüləri xüsusi yer tutur. Körpülər Cəbrayıl şəhərinin daxilində deyil, rayon ərazisində yerləşir. Onlar Azərbaycanın memarlıq və mühəndislik irsinin mühüm nümunələrindəndir.
İşğal dövrü
Cəbrayıl şəhəri 1993-cü il avqustun 23-də Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olunub. İşğal nəticəsində şəhərin azərbaycanlı sakinləri doğma yurdlarını tərk etməyə məcbur qalıb və uzun illər məcburi köçkün həyatı yaşayıblar.
İşğal dövründə şəhərin yaşayış məhəllələri, ictimai binaları və infrastrukturu geniş dağıntılara məruz qalıb. Cəbrayıl azad edildikdən sonra şəhərin yenidən yaşayış üçün qurulması genişmiqyaslı bərpa işlərini zəruri edib.
Cəbrayılın işğaldan azad edilməsi
2020-ci il oktyabrın 4-də Cəbrayıl şəhərinin azad olunması Vətən müharibəsinin cənub istiqamətində əldə edilən mühüm hərbi uğurlardan biri olub. Cəbrayıl 44 günlük müharibə zamanı işğaldan azad edilən ilk rayon mərkəzi olub.
Cəbrayıl istiqamətində aparılan əməliyyatlar Azərbaycan Ordusunun sonrakı irəliləyişi üçün mühüm əhəmiyyət daşıyıb. Şəhərin azad edilməsi uzun illər yurd həsrəti yaşayan sakinlərin geri qayıtması üçün yol açıb.
Bərpa və Böyük Qayıdış
İşğaldan azad edildikdən sonra Cəbrayıl şəhərində yeni yaşayış məhəllələrinin və sosial infrastrukturun yaradılmasına başlanılıb. Yenidənqurma işləri yaşayış binalarını, təhsil müəssisələrini, yolları, mühəndis-kommunikasiya sistemlərini və ictimai məkanları əhatə edir.
“Böyük Qayıdış” proqramı çərçivəsində sakinlərin doğma şəhərə qayıdışı Cəbrayılda həyatın bərpasının əsas istiqamətlərindəndir. Bu proses yalnız mənzillərin tikintisini deyil, məşğulluq imkanlarının, sosial xidmətlərin və gündəlik yaşayış üçün zəruri şəraitin yaradılmasını da nəzərdə tutur.
Ərazilərin mina və partlamamış sursatlardan təmizlənməsi təhlükəsiz qayıdış və quruculuq işləri üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Cəbrayıl Şəhəri Günü
Oktyabrın 4-də qeyd olunan Cəbrayıl Şəhəri Günü şəhərin azad edilməsini və onun tarixində başlayan yeni mərhələni simvolizə edir. Bu tarix Cəbrayıl uğrunda döyüşlərdə qəhrəmanlıq göstərmiş hərbçilərin xidmətlərinin və şəhidlərin xatirəsinin yad edilməsi baxımından xüsusi məna daşıyır.
Müasir Cəbrayıl Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində aparılan bərpa və quruculuq prosesinin mühüm məkanlarından biridir.
