çəng

Çəng aləti: Qədim Azərbaycan musiqi alətinin tarixi və quruluşu Azərbaycanın zəngin və qədim musiqi mədəniyyətində simli simfonik və xalq çalğı alətləri xüsusi yer tutur. Bu qədim və nadir alətlərdən biri də çəngdir. Şərq xalqlarının musiqi tarixində dərin köklərə malik olan çəng, özünəməxsus zərif səsi və estetik görünüşü ilə seçilir. Orta əsr miniatürlərində və klassik şeirlərimizdə tez-tez təsvir olunan bu alət unudulmaq təhlükəsindən qurtarılaraq, müasir dövrdə yenidən bərpa edilmiş və xalq çalğı alətləri orkestrində öz layiqli yerini tutmuşdur. Çəng alətinin tarixi və mənşəyi Arxeoloji qazıntılar və tarixi mənbələr göstərir ki, çəng tipli simli alətlər b.e.ə. III-II minilliklərdə Qədim Şərqdə, xüsusilə Mesopotamiya və İranda geniş yayılmışdır. Azərbaycanda isə çəng sənəti orta əsrlərdə, xüsusilə XVI-XVII əsrlərdə yüksək inkişaf dövrünü yaşamışdır. Nizami Gəncəvi, Füzuli kimi dahi şairlərin əsərlərində çəngin adı məhəbbətlə çəkilmiş, onun məlahətli səsi vəhdət və gözəllik rəmzi kimi təsvir olunmuşdur. XVII əsrdən sonra müəyyən səbəblərdən tədricən unudulan bu alət, XX əsrin sonlarında görkəmli musiqi xadimlərinin tədqiqatları sayəsində yenidən rekonstruksiya edilmişdir. Çəngin quruluşu və texniki xüsusiyyətləri Çəng qədim arfa ailəsinə daxil olan şaquli simli çəng alətidir. Onun konstruksiyası bir neçə əsas hissədən ibarətdir: Çanaq (korpus): Səsin rezonansını təmin edən taxta hissə. Adətən qoz və ya tut ağacından hazırlanır. Sütun və qol: Simlərin gərginliyini saxlayan və alətin ümumi həndəsi formasını müəyyən edən taxta konstruksiya. Simlər: Əvvəllər heyvan bağırsağından və ya ipdən hazırlanan simlər, müasir dövrdə xüsusi metal və ya neylondan düzəldilir. Müasir Azərbaycan çəngində adətən 30-dan çox sim olur ki, bu da müxtəlif lad və köklərdə ifa etməyə imkan verir. İfa tərzi və musiqidə rolu Çəng barmaqların ucu ilə simlərə toxunmaqla (çalmaqla) səsləndirilir. Alətdə ifa edən şəxsə çəngnəvaz deyilir. Səsi çox zərif, melankolik və həzin olduğundan, çəng əsasən solo şəkildə və ya instrumental ansamblların tərkibində səslənir. O, dinləyicidə xüsusi mənəvi rahatlıq və estetik zövq yaradır.