#cərrahiyyə
Cərrahiyyə
Cərrahiyyə xəstəliklərin, zədələrin və müəyyən anadangəlmə pozuntuların əməliyyat üsulları ilə diaqnostikası və müalicəsi ilə məşğul olan tibb sahəsidir. Cərrahi müdaxilə zədələnmiş toxumanın bərpası, xəstəlik ocağının çıxarılması, orqan funksiyasının yaxşılaşdırılması və ya həyati təhlükənin aradan qaldırılması məqsədilə aparıla bilər.
Cərrahi müalicə yalnız əməliyyatın icrasından ibarət deyil. Xəstənin ilkin müayinəsi, müdaxiləyə hazırlıq, anesteziya seçimi, əməliyyatdan sonrakı müşahidə və reabilitasiya da bu prosesin mühüm hissələridir. Müalicə qərarı xəstəliyin xüsusiyyətləri, xəstənin ümumi vəziyyəti və alternativ üsullar nəzərə alınaraq verilir.
Cərrahiyyənin əsas istiqamətləri
Ümumi cərrahiyyə həzm sistemi, qarın divarı, yumşaq toxumalar və digər strukturlarla bağlı müxtəlif xəstəliklərin cərrahi müalicəsini əhatə edir. Appendisit, öd daşı xəstəliyinin müəyyən formaları və yırtıqlar bu sahədə əməliyyat tələb edə bilən vəziyyətlərdəndir.
Neyrocərrahiyyə baş beyin, onurğa beyni və periferik sinirlərin, ürək-damar cərrahiyyəsi isə ürək və damarların xəstəlikləri ilə məşğul olur. Torakal cərrahiyyə döş qəfəsi orqanlarının, uşaq cərrahiyyəsi uşaqlarda cərrahi xəstəliklərin müalicəsinə yönəlir.
Ortopediya və travmatologiyada sümük, oynaq və digər dayaq-hərəkət strukturlarının zədələri və xəstəlikləri müalicə edilir. Plastik və rekonstruktiv cərrahiyyə toxumaların forma və funksiyasının bərpasını, müəyyən hallarda isə estetik dəyişiklikləri əhatə edir.
Açıq və azinvaziv əməliyyatlar
Açıq əməliyyatda cərrah müvafiq nahiyədə kəsik apararaq əməliyyat sahəsinə birbaşa çıxış əldə edir. Bəzi mürəkkəb və təcili vəziyyətlərdə bu yanaşma zəruri olur.
Azinvaziv üsullarda müdaxilə daha kiçik kəsiklərdən və ya təbii anatomik yollardan istifadə etməklə həyata keçirilir. Laparoskopiya, torakoskopiya və artroskopiya belə yanaşmalara nümunədir. Kamera və xüsusi alətlər cərraha əməliyyat sahəsini ekranda izləməyə imkan verir.
Uyğun xəstələrdə azinvaziv üsullar ağrının və xəstəxanada qalma müddətinin azalmasına kömək edə bilər. Lakin bu üsullar bütün hallarda tətbiq edilmir. Robot-assistə olunan əməliyyatlarda da sistemi cərrah idarə edir; robot müstəqil müalicə qərarı vermir.
Planlı və təcili cərrahi müdaxilələr
Planlı əməliyyatlar əvvəlcədən təyin olunur və xəstənin müayinəsi, risklərin qiymətləndirilməsi, yanaşı xəstəliklərinin nəzarətə alınması üçün vaxt yaradır.
Təcili müdaxilələr isə gecikmənin həyat və ya orqan funksiyası üçün təhlükə yaratdığı hallarda aparılır. Nəzarətsiz daxili qanaxma, bəzi ağır travmalar və bağırsaq perforasiyası təcili cərrahi yardım tələb edə bilən vəziyyətlərdir. Müdaxilənin vaxtını və üsulunu tibbi komanda klinik vəziyyətə əsasən müəyyənləşdirir.
Anesteziya və təhlükəsizlik
Əməliyyatın növündən asılı olaraq yerli, regional və ya ümumi anesteziya tətbiq oluna bilər. Seçim müdaxilənin həcmi, xəstənin sağlamlıq vəziyyəti və təhlükəsizlik amilləri ilə əlaqəlidir.
Əməliyyatdan əvvəl xəstəyə müdaxilənin məqsədi, gözlənilən faydaları, əsas riskləri və mümkün alternativləri izah olunur. Sterillik qaydaları, xəstənin və əməliyyat nahiyəsinin yoxlanılması, həyati göstəricilərin izlənməsi təhlükəsizlik tədbirlərinə daxildir.
Əməliyyatdan sonra bərpa
Bərpa dövründə ağrının idarə olunması, yaranın vəziyyətinin izlənməsi, qidalanmanın və hərəkətliliyin uyğun şəkildə bərpası vacibdir. Ehtiyac olduqda trombozun qarşısının alınması və reabilitasiya tədbirləri də həyata keçirilir.
Sağalma müddəti əməliyyatın növünə, xəstənin yaşına, ümumi sağlamlığına və ağırlaşmaların olub-olmamasına görə dəyişir. Cərrahi müalicənin nəticəsi əməliyyatla yanaşı, sonrakı düzgün qulluq və tibbi müşahidədən də asılıdır.
