Cərrahiyyə əməliyyatı

Cərrahiyyə əməliyyatı xəstəliyin, zədənin, anatomik və ya funksional problemin müalicəsi, aradan qaldırılması və ya diaqnostik qiymətləndirilməsi məqsədilə aparılan tibbi müdaxilədir. Əməliyyatın növündən asılı olaraq cərrah toxumaların bərpası, patoloji sahənin çıxarılması, zədələnmiş strukturun rekonstruksiyası və digər tibbi müdaxilələr həyata keçirə bilər. Cərrahi müalicə yalnız əməliyyatın özündən deyil, əməliyyatdan əvvəlki hazırlıq, anesteziya və əməliyyatdan sonrakı müşahidə və bərpa mərhələlərindən ibarət bütöv prosesdir.

Cərrahiyyə əməliyyatı nədir?

Cərrahiyyə əməliyyatı tibbi göstəriş əsasında həyata keçirilən invaziv və ya minimal invaziv müdaxilədir. Onun məqsədi konkret xəstəlik və ya problemdən asılı olaraq dəyişir.

Bəzi əməliyyatlar xəstə toxumanın çıxarılması, digərləri zədələnmiş orqanın və ya toxumanın bərpası üçün aparılır. Cərrahi müdaxilə diaqnostik məqsədlə də həyata keçirilə bilər.

Hər xəstəlik cərrahi əməliyyat tələb etmir. Müalicə üsulunun seçilməsi xəstənin vəziyyəti, diaqnozu və mövcud müalicə imkanları əsasında həkim tərəfindən qiymətləndirilir.

Planlı cərrahiyyə əməliyyatı

Planlı əməliyyat əvvəlcədən müəyyən edilmiş tarixdə həyata keçirilən cərrahi müdaxilədir.

Belə hallarda əməliyyatdan əvvəl xəstənin sağlamlıq vəziyyətini qiymətləndirmək, lazımi analiz və müayinələri aparmaq, anesteziya risklərini müəyyənləşdirmək və əməliyyat planını hazırlamaq üçün vaxt olur.

Planlı əməliyyatın təxirə salınmasının mümkün olub-olmaması konkret xəstəliyin xüsusiyyətindən asılıdır.

Təcili cərrahiyyə əməliyyatı

Təcili cərrahiyyə xəstənin həyatı və ya sağlamlığı üçün ciddi təhlükə yaradan vəziyyətlərdə qısa müddətdə aparılması tələb olunan müdaxilədir.

Ağır travmalar, daxili qanaxma və bəzi kəskin cərrahi xəstəliklər təcili müdaxilə tələb edə bilər.

Belə vəziyyətlərdə hazırlıq müddəti planlı əməliyyatla müqayisədə daha məhdud ola bilər. Bununla belə, xəstənin vəziyyətinin qiymətləndirilməsi və təhlükəsiz anesteziya və cərrahiyyə üçün zəruri tədbirlər mümkün qədər həyata keçirilir.

Açıq cərrahiyyə

Açıq cərrahiyyədə əməliyyat sahəsinə çatmaq üçün cərrahi kəsik yaradılır. Kəsiyin ölçüsü və yerləşməsi aparılan əməliyyatdan asılıdır.

Açıq üsul müxtəlif orqan və toxumalarda aparılan əməliyyatlarda istifadə edilə bilər. Bəzi mürəkkəb və geniş müdaxilələrdə cərrahın əməliyyat sahəsinə birbaşa çıxışı tələb oluna bilər.

Müasir tibbdə açıq cərrahiyyə ilə yanaşı daha kiçik kəsiklərdən istifadə edən minimal invaziv üsullar da geniş tətbiq olunur.

Minimal invaziv cərrahiyyə

Minimal invaziv cərrahiyyədə böyük cərrahi kəsik əvəzinə daha kiçik girişlərdən və xüsusi alətlərdən istifadə edilə bilər.

Laparoskopik və bəzi endoskopik cərrahi müdaxilələr bu yanaşmaya nümunədir. Müəyyən əməliyyatlarda kamera sistemi cərraha əməliyyat sahəsini monitorda izləməyə imkan verir.

Minimal invaziv üsulun uyğun olub-olmaması əməliyyatın növündən, xəstəliyin xüsusiyyətlərindən və xəstənin vəziyyətindən asılıdır.

Cərrahiyyənin əsas sahələri

Cərrahiyyə çoxsaylı tibbi ixtisasları əhatə edir. Ümumi cərrahiyyə ilə yanaşı neyrocərrahiyyə, ürək-damar cərrahiyyəsi, uşaq cərrahiyyəsi, plastik cərrahiyyə, torakal cərrahiyyə, travmatologiya-ortopediya və digər cərrahi istiqamətlər mövcuddur.

Məsələn, torakal cərrahiyyə döş qəfəsində yerləşən ağciyər, plevra, traxeya, bronxlar və digər strukturların bir sıra xəstəliklərinin cərrahi müalicəsini əhatə edir.

Əməliyyatın hansı mütəxəssis tərəfindən aparılması müdaxilə edilən orqan və xəstəliyin növündən asılıdır.

Əməliyyatdan əvvəl müayinə

Əməliyyatdan əvvəl xəstənin sağlamlıq vəziyyətinin qiymətləndirilməsi cərrahi prosesin mühüm mərhələsidir.

Həkim xəstənin tibbi tarixçəsini, mövcud xəstəliklərini və istifadə etdiyi dərmanları qiymətləndirə bilər. Əməliyyatın xüsusiyyətindən asılı olaraq qan analizləri, elektrokardioqrafiya, rentgen, ultrasəs, KT, MRT və digər müayinələr tələb oluna bilər.

Bütün xəstələr üçün eyni müayinələrin aparılması zəruri deyil. Müayinələr fərdi risklər və planlaşdırılan əməliyyata uyğun seçilir.

Anesteziya

Bir çox cərrahiyyə əməliyyatında ağrının qarşısının alınması və müdaxilənin təhlükəsiz aparılması üçün anesteziyadan istifadə edilir.

Ümumi anesteziyada xəstə əməliyyat müddətində şüursuz vəziyyətdə olur. Regional anesteziya bədənin daha geniş müəyyən hissəsində hissiyyatın müvəqqəti bloklanmasına imkan verir. Yerli anesteziyada isə yalnız müdaxilə edilən kiçik nahiyədə hissiyyat azaldılır və ya aradan qaldırılır.

Anesteziya üsulunun seçilməsi əməliyyatın növü, xəstənin sağlamlıq vəziyyəti və digər tibbi amillər nəzərə alınmaqla müəyyən edilir.

Əməliyyat otağı

Cərrahiyyə əməliyyatları uyğun tibbi avadanlıq, sterilizasiya və infeksiyaya nəzarət imkanları olan əməliyyat otaqlarında həyata keçirilir.

Əməliyyatda cərrahla yanaşı anestezioloq-reanimatoloq, əməliyyat tibb bacısı və digər səhiyyə mütəxəssisləri iştirak edə bilər.

Komandanın tərkibi əməliyyatın mürəkkəbliyi və tibbi ehtiyaclara görə dəyişir.

Cərrahi təhlükəsizlik

Pasiyent təhlükəsizliyi cərrahiyyənin əsas prinsiplərindən biridir. Əməliyyatdan əvvəl xəstənin şəxsiyyəti, aparılacaq prosedur və əməliyyat sahəsi kimi vacib məlumatların təsdiqlənməsi təhlükəsizlik prosesinin tərkib hissəsidir.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı cərrahi komandalara əməliyyatın mühüm mərhələlərində əsas təhlükəsizlik məsələlərini sistemli şəkildə yoxlamağa kömək etmək üçün Cərrahi Təhlükəsizlik Yoxlama Siyahısı hazırlayıb.

Təhlükəsiz cərrahiyyə yalnız cərrahın fəaliyyətindən deyil, bütün əməliyyat komandasının koordinasiyasından asılıdır.

Əməliyyatdan sonrakı dövr

Cərrahiyyə əməliyyatı başa çatdıqdan sonra xəstənin vəziyyəti nəzarətdə saxlanılır. İlkin mərhələdə tənəffüs, nəbz, arterial təzyiq, şüur səviyyəsi, ağrı və əməliyyat sahəsinin vəziyyəti kimi göstəricilər qiymətləndirilə bilər.

Əməliyyatın növündən asılı olaraq xəstə eyni gün evə buraxıla və ya müəyyən müddət xəstəxanada qala bilər.

Əməliyyatdan sonrakı nəzarətin məqsədi bərpanı izləmək və mümkün ağırlaşmaları vaxtında müəyyən etməkdir.

Əməliyyatdan sonra bərpa

Bərpa müddəti bütün cərrahiyyə əməliyyatlarında eyni deyil. Kiçik müdaxilələrdən sonra insan qısa müddətdə gündəlik fəaliyyətinə qayıda bildiyi halda, böyük əməliyyatlardan sonra həftələr və ya daha uzun reabilitasiya tələb oluna bilər.

Bərpa dövründə ağrının idarə edilməsi, yaranın qulluğu, uyğun fiziki aktivlik, qidalanma və həkimin təyin etdiyi müalicənin davam etdirilməsi əhəmiyyətlidir.

Bəzi əməliyyatlardan sonra fizioterapiya və xüsusi reabilitasiya proqramı da tələb oluna bilər.

Cərrahiyyə əməliyyatının mümkün riskləri

Hər cərrahi müdaxilənin müəyyən riskləri mövcuddur. Riskin səviyyəsi əməliyyatın növündən, mürəkkəbliyindən, anesteziyadan və xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyətindən asılıdır.

Mümkün ağırlaşmalara qanaxma, infeksiya, anesteziya ilə əlaqəli problemlər, qan laxtalarının yaranması və əməliyyat olunan orqan və toxumalarla bağlı spesifik ağırlaşmalar daxil ola bilər.

Konkret əməliyyatın riskləri və gözlənilən faydaları əməliyyatdan əvvəl pasiyentlə müzakirə edilməlidir.

Məlumatlandırılmış razılıq

Cərrahi müdaxilədən əvvəl məlumatlandırılmış razılıq mühüm tibbi və etik prinsipdir.

Pasiyentə planlaşdırılan əməliyyat, onun məqsədi, gözlənilən faydaları, əsas riskləri və mümkün alternativləri barədə başa düşülən məlumat verilməlidir.

Bu proses pasiyentin öz müalicəsi ilə bağlı məlumatlı qərar verməsinə imkan yaradır.

Cərrahiyyə əməliyyatının tibbdə rolu

Cərrahiyyə travmalardan və infeksiyalardan şiş xəstəliklərinə, anadangəlmə problemlərə və digər patologiyalara qədər geniş spektrli vəziyyətlərin müalicəsində istifadə olunur.

Müasir cərrahi yardım əməliyyatın özünü, anesteziyanı, infeksiyaya nəzarəti, pasiyent təhlükəsizliyini və əməliyyatdan sonrakı bərpanı vahid proses kimi birləşdirir.

Ən uyğun cərrahi metod isə konkret diaqnoz və pasiyentin fərdi vəziyyəti əsasında müəyyən edilir.