Çərşənbə bayramı

Azərbaycanda Novruz bayramından əvvəl qeyd olunan dörd çərşənbə – Su, Od, Yel və Torpaq çərşənbələri qədim insanların dünya və kainatın quruluşu haqqındakı mifoloji təsəvvürlərini əks etdirir. Hər bir çərşənbə təbiətin bir ünsürünün oyanmasını və yazın gəlişinə hazırlığı simvolizə edir. 1. Su Çərşənbəsi (Əzəl Çərşənbə) Baharın ilk müjdəçisidir. İnanclara görə, bu gün su təzələnir, buzlar əriyir və çaylara yeni can gəlir. Ayinlər: Sübh tezdən axar suyun üstünə getmək, suyun üzərindən atlanmaq və təzə su gətirmək ənənəvi adətdir. Su saflıq və aydınlıq rəmzi hesab olunur. 2. Od Çərşənbəsi Günəşin istisinin artmasını, torpağın isinməsini və insanların mənəvi təmizlənməsini ifadə edir. Simvolizm: Bu çərşənbə qədim atəşpərəstlik ənənələri ilə bağlıdır. Həyətlərdə tonqallar qalanır. İnsanlar inanırlar ki, odun üzərindən tullanmaqla bütün köhnə ilin ağırlığını və bəlasını odda yandırırlar. 3. Yel Çərşənbəsi Küləyin təbiəti oyatdığı, ağacların tumurcuqlanmasına kömək etdiyi gündür. İnanc: Xalq arasında deyilənə görə, bu gün əsən külək (Yel baba) artıq isinmiş suyu və torpağı sığallayaraq baharı bütün dünyaya yayır. Bu çərşənbədə "Yel baba"ya nəğmələr oxunur. 4. Torpaq Çərşənbəsi (İlaxır Çərşənbə) Çərşənbələrin ən təntənəlisi və sonuncusudur. Torpağın oyanışı ilə artıq yazın tam gəldiyi və əkin-biçin mövsümünün başladığı müjdələnir. Xüsusiyyəti: Bu gün bayram xonçası hazırlanır, səməni qoyulur və bütün evlərdə bayram şamı yandırılır. Adətlər: Qapıpusma (fala baxma), şal sallama və qulaq falı kimi qədim sınaqlar məhz bu axşam həyata keçirilir. Çərşənbə süfrəsi və xüsusi təamlar Hər bir çərşənbə axşamı evlərdə bayram plovu dəmlənir, qoz-fındıq, kişmiş və milli şirniyyatlarla (şəkərbura, paxlava) bəzədilmiş süfrələr açılır. Şamların sayı ailə üzvlərinin sayına uyğun olmalıdır, çünki şam nurun və həyatın davamlılığının rəmzidir.