Çoban iti

Çoban iti — əsasən heyvandarlıqla məşğul olan insanların sürülərini (qoyun, inək və s.) yırtıcı heyvanlardan qorumaq və sürünün nizamlı hərəkətini təmin etmək üçün yetişdirilən it qruplarına verilən ümumi addır. Bu itlər fiziki gücü, dözümlülüyü, yüksək intellekti və müstəqil qərar vermə qabiliyyəti ilə seçilirlər. Çoban İtlərinin İki Əsas Funksiyası Çoban itləri yerinə yetirdikləri vəzifəyə görə iki qrupa bölünür: Sürü Qoruyucuları (Livestock Guardian Dogs): Bu itlərin əsas vəzifəsi sürünü canavar, ayı və digər yırtıcılardan müdafiə etməkdir. Onlar adətən iri cüssəli, ağır çəkili və çox cəsur olurlar (Məsələn: Qafqaz çoban iti, Kanqal). Sürü İdarəediciləri (Herding Dogs): Bu itlər sürünü bir yerə toplamaq, istiqamətləndirmək və dağılmasının qarşısını almaq üçün istifadə olunur. Onlar daha çevik, enerjili və sahibinin komandalarına anında reaksiya verən itlərdir (Məsələn: Border Kolli, Alman çoban iti). Azərbaycanın Milli Qüruru: Qafqaz Çoban İti (Qurdbasar) Azərbaycan ərazisində qədim zamanlardan bəri yetişdirilən və yerli şəraitə tam uyğunlaşmış çoban itləri dünya miqyasında tanınır: Qafqaz Çoban İti: Dağlıq və çətin relyefdə yaşamağa öyrəşmiş, qalın xəzli və çox güclü itlərdir. Qurdbasar (Azərbaycan Çoban İti): Azərbaycanın yerli it cinsidir. Onlar həm qoruyucu instinktləri, həm də sahibinə olan bağlılığı ilə seçilirlər. Qurdbasarlar tarixən köçəri heyvandarlıqla məşğul olan elatların ən yaxın dostu olmuşdur. Çoban İtlərinin Əsas Xüsusiyyətləri Müstəqillik: Sürü itləri bəzən sahibindən uzaqda, dağda təkbaşına sürünü qorumalı olduqları üçün müstəqil qərar vermə instinktinə malikdirlər. Ərazi Hissiyyatı: Öz ərazisini və qoruduğu canlını (sürünü) ailənin bir üzvü kimi qəbul edir və sonuna qədər müdafiə edir. Dözümlülük: Şaxtalı hava şəraitinə, aclığa və uzunmüddətli yol qət etməyə qarşı çox dözümlüdürlər. Təlim və Baxım Məsləhətləri Çoban itləri, xüsusilə iri növlər, düzgün sosiallaşma və təlim tələb edir: Erkən Sosiallaşma: Kiçik yaşlarından digər heyvanlar və insanlarla tanış edilməlidir ki, gələcəkdə həddindən artıq aqressiv olmasınlar. Fiziki Aktivlik: Bu itlər mənzil şəraitində yaşamaq üçün uyğun deyil. Onlara geniş ərazi və daimi hərəkət lazımdır. Liderlik: Sahibi mütləq itin gözündə dominant (lider) mövqedə olmalıdır, əks halda it öz bildiyi kimi hərəkət edəcəkdir.