Çoxmərtəbəli bina

Çoxmərtəbəli bina bir neçə mərtəbədən ibarət olan, yaşayış, iş və ya digər istifadə məqsədləri üçün nəzərdə tutulan tikilidir. Belə binalar şəhərlərdə məhdud torpaq sahəsindən daha səmərəli istifadə etməyə və müxtəlif funksiyaları bir məkanda birləşdirməyə imkan verir.

Çoxmərtəbəli tikililərə yaşayış binaları, ofislər, mehmanxanalar və qarışıq təyinatlı komplekslər daxildir. Onların memarlıq həlli və mühəndis sistemləri binanın təyinatına, hündürlüyünə və yerləşdiyi ərazinin xüsusiyyətlərinə uyğun layihələndirilir.

Çoxmərtəbəli və hündürmərtəbəli bina anlayışları

“Çoxmərtəbəli bina” və “hündürmərtəbəli bina” ifadələri yaxın mənada işlədilsə də, texniki baxımdan həmişə eyni kateqoriyanı bildirmir. Təsnifat müvafiq tikinti normalarında müəyyən edilmiş hündürlük, mərtəbə sayı və digər meyarlardan asılıdır.

Göydələnlər isə xüsusilə böyük hündürlüyü ilə seçilən tikililərdir. Buna görə hər çoxmərtəbəli binanı göydələn adlandırmaq düzgün deyil.

Konstruksiya və tikinti xüsusiyyətləri

Çoxmərtəbəli binanın əsas konstruktiv hissələrinə bünövrə, daşıyıcı divarlar və ya karkas, mərtəbəarası örtüklər və dam daxildir. Bu elementlər binaya təsir edən yüklərin təhlükəsiz şəkildə qrunt əsasına ötürülməsini təmin edir.

Tikintidə monolit dəmir-beton, yığma dəmir-beton, polad və müxtəlif kombinə edilmiş konstruktiv sistemlərdən istifadə olunur. Material və sistem seçimi binanın ölçüləri, təyinatı, geoloji şərait və seysmik tələblərlə əlaqəlidir.

Layihələndirmə zamanı binanın öz çəkisi ilə yanaşı, insanların, avadanlıqların, küləyin və zəlzələnin yaratdığı təsirlər də nəzərə alınır. Mərtəbə sayının artması konstruktiv hesablamalara və mühəndis həllərinə əlavə tələblər yaradır.

Liftlər və mühəndis sistemləri

Çoxmərtəbəli binalarda mərtəbələrarası hərəkət pilləkənlər və liftlər vasitəsilə təşkil olunur. Liftlərin sayı, tutumu və yerləşməsi binanın təyinatına və istifadəçi sıxlığına uyğun müəyyənləşdirilir.

Su təchizatı, kanalizasiya, elektrik, isitmə, havalandırma və rabitə sistemləri binanın gündəlik istifadəsini təmin edir. Hündürlük artdıqca su təzyiqinin tənzimlənməsi və sistemlərin müxtəlif zonalar üzrə təşkili kimi məsələlər xüsusi əhəmiyyət qazanır.

Ümumi istifadə sahələrinin işıqlandırılması, avadanlıqlara texniki xidmət və mühəndis xətlərinin sazlığı binanın təhlükəsiz istismarının əsas şərtlərindəndir.

Yanğın təhlükəsizliyi və təxliyə

Çoxmərtəbəli binalarda yanğın təhlükəsizliyi layihələndirmədən başlayaraq tikinti və istismar mərhələlərini əhatə edir. Təxliyə yolları, pilləkən qəfəsləri, yanğına davamlı konstruksiyalar və müvafiq xəbərdarlıq sistemləri bu təhlükəsizliyin əsas elementləridir.

Binanın xüsusiyyətlərindən asılı olaraq tüstüdən mühafizə, avtomatik yanğınsöndürmə və digər qoruyucu sistemlər nəzərdə tutulur. Yanğınsöndürmə texnikasının binaya yaxınlaşması üçün keçidlərin açıq saxlanılması da vacibdir.

Dəhlizlərdə və pilləkənlərdə təxliyəyə mane olan əşyaların yerləşdirilməsi təhlükə yaradır. Adi sərnişin liftləri yanğın zamanı təxliyə vasitəsi kimi istifadə edilməməlidir.

Yaşayış mühiti və şəhərsalma

Çoxmərtəbəli yaşayış binasının rahatlığı yalnız mənzillərin sahəsi və planlaşdırılması ilə müəyyənləşmir. Təbii işıqlandırma, səs izolyasiyası, havalandırma və ümumi məkanların əlçatanlığı da yaşayış keyfiyyətinə təsir göstərir.

Ərazinin planlaşdırılmasında yaşıllıqlar, uşaq meydançaları, piyada yolları və nəqliyyat əlaqələri nəzərə alınmalıdır. Əhali sıxlığının artması məktəb, səhiyyə, ictimai nəqliyyat və kommunal xidmətlərə tələbatı yüksəldir.

Binalar arasındakı məsafə, günəş işığından istifadə və ətraf tikililərlə uyğunluq şəhərsalmanın mühüm məsələlərindəndir. Düzgün planlaşdırma sıx tikinti şəraitində də rahat və təhlükəsiz mühit yaratmağa kömək edir.

Azərbaycanda çoxmərtəbəli binalar

Çoxmərtəbəli binalar Bakının və Azərbaycanın digər şəhərlərinin memarlıq görünüşündə mühüm yer tutur. Müxtəlif dövrlərdə tikilmiş yaşayış massivləri, müasir yaşayış kompleksləri və ofis binaları şəhər mühitinin fərqli inkişaf mərhələlərini əks etdirir.

Azərbaycanda belə tikililərin layihələndirilməsində ərazinin seysmik xüsusiyyətləri və mühəndis-geoloji şəraiti nəzərə alınmalıdır. Binanın təhlükəsizliyi yalnız mərtəbə sayından deyil, layihənin düzgünlüyündən, tikinti keyfiyyətindən və istismar qaydalarına əməl olunmasından asılıdır.