Cüdo

Cüdo Yaponiyada yaranmış döyüş sənəti və müasir Olimpiya idman növüdür. Onun əsasını rəqibin tarazlığını pozmaq, atma fəndləri tətbiq etmək və yerdə nəzarət üsullarından istifadə etmək təşkil edir. Cüdo yalnız fiziki gücə əsaslanmır: texnika, tarazlıq, çeviklik, düzgün zamanlama və rəqibin hərəkətindən səmərəli istifadə mühüm rol oynayır. Beynəlxalq Cüdo Federasiyası cüdonu həm yarış idmanı, həm də fiziki, intellektual və mənəvi tərbiyə metodu kimi təqdim edir.

Cüdonu kim yaradıb?

Cüdonun yaradıcısı yapon pedaqoqu Ciqoro Kano (Jigoro Kano) hesab olunur. O, ənənəvi yapon döyüş sistemlərini öyrənərək onların texnikalarını yeni təlim və tərbiyə prinsipləri ilə birləşdirib. 1882-ci ildə Kano öz metodunu cüdo adlandırıb və Kodokan məktəbinin əsasını qoyub.

Kanonun məqsədi yalnız döyüşdə qalib gəlməyi öyrədən sistem yaratmaq deyildi. O, cüdonu insanın fiziki hazırlığını, intizamını və xarakterini inkişaf etdirən təhsil vasitəsi kimi formalaşdırmağa çalışırdı. Sonradan bu sistem Yaponiyanın hüdudlarından kənara yayılaraq beynəlxalq idman növünə çevrildi.

Cüdo necə keçirilir?

Cüdo qarşılaşması xüsusi örtük — tatami üzərində keçirilir. İki cüdoçu bir-birinə qarşı mübarizə aparır və müəyyən edilmiş texnikalar vasitəsilə üstünlük qazanmağa çalışır. Yarışlarda idmançılar yaş və çəki kateqoriyalarına uyğun bölünürlər.

Cüdoda ayaqüstü mübarizə ilə yanaşı, yerdə mübarizə də mövcuddur. Atma texnikaları, rəqibi tatamidə nəzarətdə saxlama və qaydaların icazə verdiyi müəyyən digər texnikalar yarışın əsas elementləridir. Beynəlxalq yarışların qaydaları IJF tərəfindən müəyyənləşdirilir və zaman-zaman yenilənir. 2026-cı ilin avqustunda IJF özünün Sport and Organisation Rules sənədinin yenilənmiş versiyasını dərc edib.

İppon nədir?

Cüdoda ippon tam qələbə verən ən yüksək qiymətləndirmədir. İdmançı qaydalarda nəzərdə tutulan tələblərə uyğun uğurlu texnika yerinə yetirdikdə ippon qazana və qarşılaşmanı dərhal başa çatdıra bilər.

Bundan başqa, yarış qaydalarında waza-ari kimi qiymətləndirmələr və qayda pozuntularına görə verilən shido cəzaları mövcuddur. Konkret qiymətləndirmə meyarları IJF-nin qüvvədə olan yarış və hakimlik qaydalarına əsasən tətbiq edilir.

Cüdo geyimi

Cüdoçuların istifadə etdiyi xüsusi geyim cüdoqi (judogi) adlanır. O, möhkəm gödəkçə, şalvar və kəmərdən ibarətdir. Yarışlarda cüdoqinin ölçüləri, materialı, üzərindəki işarələr və digər xüsusiyyətlər müəyyən qaydalara uyğun olmalıdır. IJF beynəlxalq yarışlar üçün cüdoqi ilə bağlı ayrıca texniki tələblər müəyyən edir.

Kəmər eyni zamanda cüdoçunun hazırlıq səviyyəsini göstərən dərəcə sisteminin bir hissəsidir. Təcrübə və texniki səviyyə artdıqca idmançı müxtəlif dərəcələr əldə edə bilər. IJF rəsmi dan dərəcələrinin verilməsi üçün ayrıca qaydalar tətbiq edir.

Cüdo Olimpiya Oyunlarında

Cüdo ilk dəfə 1964-cü ildə Tokioda keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında rəsmi Olimpiya proqramına daxil edilib. Həmin yarışlarda kişilər arasında müxtəlif çəki kateqoriyaları və açıq kateqoriya üzrə mübarizə aparılıb.

Qadın cüdosu 1988-ci il Seul Olimpiadasında nümayiş idman növü kimi təqdim olunub. 1992-ci ildə Barselonada keçirilən Olimpiya Oyunlarından etibarən qadınların cüdo yarışları da rəsmi Olimpiya proqramının bir hissəsinə çevrilib.

Beynəlxalq Cüdo Federasiyası

Dünya cüdosunun əsas beynəlxalq idarəedici qurumu Beynəlxalq Cüdo Federasiyasıdır (IJF). Təşkilat 1951-ci ildə yaradılıb. IJF beynəlxalq yarış sistemini, qaydaları, dünya çempionatlarını və digər mühüm məsələləri idarə edir. Federasiya 200-dən çox milli federasiyanı və beş kontinental birliyi birləşdirir.

Dünya çempionatı və IJF World Judo Tour çərçivəsində keçirilən turnirlər dünyanın aparıcı cüdoçularının iştirak etdiyi əsas beynəlxalq yarışlar sırasındadır.

Azərbaycanda cüdo

Azərbaycanda cüdonun ayrıca idman növü kimi inkişafı 1972-ci ildən başlayır. Azərbaycan Cüdo Federasiyasının məlumatına görə, həmin il ölkədə xüsusi cüdo bölmələrinin yaradılmasına və yarışların təşkilinə başlanılıb. Respublika Cüdo Federasiyası da 1972-ci ildə yaradılıb. Azərbaycanda ilk rəsmi cüdo yarışlarından biri 2 noyabr 1972-ci ildə keçirilib və “Burevestnik” idman cəmiyyətinin gənclər birinciliyində 70 idmançı iştirak edib.

Azərbaycan cüdosunun ən mühüm tarixi nəticələrindən biri Nazim Hüseynovun 1992-ci il Barselona Olimpiadasında qazandığı qızıl medaldır. Bu uğur müstəqillik dövründə Azərbaycan cüdosunun beynəlxalq səviyyədə tanınmasında xüsusi yer tutur.

Azərbaycanda cüdonun inkişafı

Cüdo Azərbaycanda geniş yayılan idman növlərindən biridir. Azərbaycan Cüdo Federasiyasının 2026-cı ildə təqdim etdiyi göstəricilərə əsasən, federasiya sistemində 24 mindən çox cüdoçu, 227 lisenziyalaşdırılmış klub və 220 sertifikasiyadan keçmiş məşqçi qeyd olunur. Bu rəqəmlər ölkədə cüdonun geniş təşkilati bazaya malik olduğunu göstərir.

Federasiya milli komandaların hazırlanması, yerli yarışların təşkili, məşqçilərin sertifikasiyası və idman təşkilatlarının lisenziyalaşdırılması kimi istiqamətlər üzrə fəaliyyət göstərir. Yerli yarış qaydaları və milli komandaların formalaşdırılması ilə bağlı meyarlar federasiyanın rəsmi sənədlərində dərc edilir.

Cüdo nəyi inkişaf etdirir?

Cüdo məşqləri koordinasiya, tarazlıq, çeviklik, sürət və ümumi fiziki hazırlığın inkişafına yönəlir. Texnikaların düzgün yerinə yetirilməsi üçün idmançı rəqibin mövqeyini və hərəkətini izləməli, uyğun anda qərar verməlidir.

Ciqoro Kanonun yaratdığı sistemdə cüdo fiziki məşqdən daha geniş məna daşıyırdı. Özünə nəzarət, qarşı tərəfə hörmət, intizam və davamlı öyrənmə cüdo mədəniyyətinin əsas elementləri sırasında formalaşıb. Bu səbəbdən cüdo bu gün həm peşəkar yarış idmanı, həm də müxtəlif yaş qrupları üçün məşq və tərbiyə sistemi kimi dünyanın bir çox ölkəsində tətbiq olunur.