Cümə məscidi

"Cümə məscidi" termini İslam mədəniyyətində həmin şəhərin və ya bölgənin ən böyük, mərkəzi məscidini ifadə edir. Azərbaycanda Cümə məscidləri sadəcə ibadət yeri deyil, həm də xalqımızın tarixi keçmişini, dözümlülüyünü və yüksək memarlıq zövqünü nümayiş etdirən canlı abidələrdir. Şamaxı Cümə məscidi: Qafqazın ən qədim ibadətgahı Azərbaycanın dini tarixindən bəhs edərkən ilk növbədə Şamaxı Cümə məscidini qeyd etmək lazımdır. 743-cü ildə inşa edilən bu məscid, Dərbənd Cümə məscidindən sonra Cənubi Qafqazın ən qədim məscidi hesab olunur. Tarixi dözümlülük: Əsrlər boyu baş verən dağıdıcı zəlzələlərə və müharibələrə baxmayaraq, məscid dəfələrlə bərpa edilmiş və öz əzəmətini qorumuşdur. Memarlıq quruluşu: Məscidin daxili planı üç müstəqil bölmədən ibarətdir ki, bu da böyük kütlələrin eyni vaxtda ibadət etməsinə imkan verir. Bakı və Gəncə Cümə məscidləri Azərbaycanın digər böyük şəhərlərindəki Cümə məscidləri də özünəməxsusluğu ilə seçilir: Bakı (İçərişəhər) Cümə məscidi: Orta əsr memarlığının incisidir. Muzey-məscid kimi də fəaliyyət göstərmiş bu məkanın minarəsi 15-ci əsrə aid nadir kitabələrlə bəzədilib. Gəncə Cümə məscidi (Şah Abbas məscidi): 1606-cı ildə memar Şeyx Bahəddin tərəfindən inşa edilib. Bişmiş kərpicdən tikilən bu bina özünəməxsus akustikası və günəş saatı funksiyasını yerinə yetirən küncü ilə məşhurdur. Müasir dövrdə bərpa və dövlət qayğısı Azərbaycan müstəqillik qazandıqdan sonra tarixi Cümə məscidlərimiz dövlət tərəfindən əsaslı şəkildə bərpa olunmuşdur. Xüsusilə Şamaxı Cümə məscidinin 2013-cü ildəki genişmiqyaslı yenidənqurma işləri onun həm qədim görünüşünü qaytarmış, həm də müasir infrastrukturla təmin etmişdir.