Dağ Yəhudiləri Muzeyi

Dağ Yəhudiləri Muzeyi: Əsrlərin yaddaşını qoruyan unikal məkan Azərbaycanın zəngin mədəniyyət xəritəsində xüsusi yeri olan Quba rayonunun Qırmızı Qəsəbə yaşayış məskəni əsrlər boyu fərqli dinlərin və xalqların dinc yanaşı yaşamasının ən gözəl nümunələrindən biridir. Dağ yəhudilərinin yığcam şəkildə ömür sürdüyü bu tarixi məkanda onların çoxəsrlik irsini, unikal adət-ənənələrini və məişətini qoruyub saxlamaq məqsədilə olduqca mühüm bir mədəniyyət ocağı fəaliyyət göstərir. Bu, dünyada öz növünə və konseptinə görə ilk və yeganə olan Dağ Yəhudiləri Muzeyidir. Muzeyin binası özlüyündə böyük bir tarixi memarlıq incisidir. Belə ki, bu mədəniyyət mərkəzi 19-cu əsrin sonlarında inşa edilmiş və sovet dövründə fəaliyyəti dayandırılmış tarixi "Karçogi" (və ya digər adı ilə Kronshtadt) sinaqoqunun binasında yerləşir. Uzun illər baxımsız qalan və təyinatı üzrə istifadə olunmayan bu əzəmətli bina yerli və beynəlxalq yəhudi fondlarının, xeyriyyəçilərin dəstəyi ilə əsaslı şəkildə bərpa edilərək 2020-ci ildə muzey kimi qapılarını ziyarətçilərin üzərinə açıb. Binanın qədim kərpic memarlığı və daxili dizaynı müasir muzey standartları ilə elə birləşdirilib ki, bura daxil olan hər bir kəs özünü tarixin dərinliklərində hiss edir. Muzeyin ekspozisiyası olduqca zəngin və çoxşaxəlidir. Burada dağ yəhudilərinin qədim dövrlərdən bu günə qədər keçdiyi tarixi yol, onların mədəniyyəti, məişəti və sənətkarlıq nümunələri geniş şəkildə nümayiş etdirilir. Muzey eksponatları arasında qəsəbə sakinlərinin bağışladığı qədim geyimlər, məişət əşyaları, gümüş bəzəklər, toy adətlərini əks etdirən sənədlər və qədim xalçalar yer alır. Ekspozisiyanın ən dəyərli hissəsini isə nadir dini kitablar, qədim əlyazmalar və dağ yəhudilərinin ana dili olan "Cuhuri" dilində yazılmış tarixi sənədlər təşkil edir. Bu materiallar tədqiqatçılar üçün misilsiz bir mənbə rolunu oynayır. Dağ Yəhudiləri Muzeyi sadəcə keçmişin eksponatlarının saxlandığı quru bir sərgi zalı deyil. Bura həm də aktiv bir elmi-mədəni mərkəzdir. Muzeydə mütəmadi olaraq multikulturalizm, dini dözümlülük və xalqlararası dostluq mövzularında konfranslar, seminarlar və təqdimatlar keçirilir. Həmçinin muzey rəhbərliyi yox olmaq təhlükəsi ilə üzləşən Cuhuri dilinin qorunması və gənc nəslə öyrədilməsi üçün müxtəlif layihələr həyata keçirir. Nəticə etibarilə, Dağ Yəhudiləri Muzeyi Azərbaycanın dünyaya təqdim etdiyi ən uğurlu multikulturalizm layihələrindən biridir. Bura həm yerli vətəndaşların, həm də ölkəmizə gələn xarici turistlərin, diplomatların və dövlət rəsmilərinin böyük maraqla ziyarət etdiyi bir ünvandır. Bu muzey əsrlər boyu azərbaycanlılarla yəhudilər arasında qurulmuş sarsılmaz dostluq körpüsünün, qarşılıqlı hörmət və etimadın ən bariz və canlı rəmzi kimi gələcəyə doğru addımlayır.