Dərman preparatları

Dərman preparatları xəstəliklərin qarşısının alınması, diaqnostikası, müalicəsi, simptomların yüngülləşdirilməsi və ya orqanizmin müəyyən fizioloji funksiyalarının dəyişdirilməsi üçün istifadə olunan maddələr və ya maddə kombinasiyalarıdır. Avropa Dərman Agentliyi dərman məhsulunu xəstəliyi müalicə, profilaktika və ya diaqnostika etmək, yaxud farmakoloji, immunoloji və ya metabolik təsir vasitəsilə fizioloji funksiyaları bərpa etmək, düzəltmək və dəyişdirmək üçün istifadə olunan maddə və ya maddələr kombinasiyası kimi müəyyən edir.

Dərman preparatları həkim resepti ilə və ya bəzi hallarda reseptsiz istifadə edilə bilər. Onların seçimi preparatın təsiredici maddəsindən, istifadə məqsədindən, dozasından, xəstənin yaşından, sağlamlıq vəziyyətindən və digər dərmanlarla qarşılıqlı təsirindən asılıdır.

Dərman preparatının tərkibi nədən ibarətdir?

Hazır dərman məhsulunda əsas rol təsiredici maddəyə məxsusdur. Məhz bu maddə orqanizmdə nəzərdə tutulan farmakoloji təsiri yaradır.

Bununla yanaşı, preparatın tərkibində köməkçi maddələr də ola bilər. Onlar tabletin formasını saxlamaq, preparatın sabitliyini qorumaq, dadını və ya həll olma xüsusiyyətini yaxşılaşdırmaq üçün istifadə edilir.

FDA dərman məhsulunu bir və ya bir neçə aktiv maddə ilə yanaşı aktiv olmayan komponentlər də ehtiva edə bilən hazır dozaj forması kimi izah edir.

Dərman preparatlarının hansı formaları var?

Dərmanlar müxtəlif dozaj formalarında hazırlanır. Ən geniş yayılmış formalar tabletlər, kapsullar, siroplar, məhlullar, kremlər, məlhəmlər, spreylər, damcılar və inyeksiyalardır.

FDA dozaj formasını dərman məhsulunun istehsal və istifadə edilən fiziki forması kimi müəyyən edir. Məsələn, tablet, kapsul və inyeksiya ayrıca dozaj formalarıdır.

Preparatın forması onun necə qəbul edilməsinə və orqanizmə necə çatdırılmasına təsir edir. Məsələn, tablet ağızdan qəbul edilə bilər, krem dəriyə çəkilir, inyeksiya isə dərialtı, əzələdaxili və ya venadaxili yolla tətbiq oluna bilər.

Reseptli və reseptsiz dərmanlar

Bəzi dərmanların istifadəsi həkim nəzarəti tələb edir və onlar yalnız resept əsasında verilir. Bunun səbəbi preparatın ciddi yan təsirlər, qarşılıqlı təsirlər və yanlış istifadə riski daşıması ola bilər.

Reseptsiz dərmanlar isə müəyyən şərtlərlə həkim resepti olmadan əldə edilə bilər. Buna baxmayaraq, “reseptsiz” olması preparatın tam təhlükəsiz olduğu mənasını vermir. Dozanın aşılması və ya digər dərmanlarla uyğun olmayan şəkildə istifadəsi problem yarada bilər.

Buna görə hətta gündəlik istifadə olunan preparatlarda belə təlimatın oxunması vacibdir.

Dərman dozası nədir?

Doza müəyyən vaxtda qəbul edilməli olan dərman miqdarıdır. Eyni preparatın dozası uşaqlar və böyüklər, eləcə də müxtəlif xəstəlik və sağlamlıq vəziyyətləri üçün fərqli ola bilər.

Dozanın həkim və ya preparatın rəsmi təlimatı ilə müəyyən ediləndən çox qəbul edilməsi yan təsir və zəhərlənmə riskini artıra bilər. Az doza isə preparatın gözlənilən təsiri göstərməməsinə səbəb ola bilər.

Dərmanın gündə neçə dəfə və hansı intervalda qəbul edilməsi də müalicənin mühüm hissəsidir.

Yan təsir nədir?

Dərmanın əsas müalicəvi təsiri ilə yanaşı arzuolunmaz reaksiyalar da yarana bilər. Bunlar yan təsirlər adlanır.

Yan təsirlər yüngül baş ağrısı, ürəkbulanma və yuxululuq kimi əlamətlərdən daha ciddi allergik və sistem reaksiyalarına qədər dəyişə bilər. Hər dərmanın mümkün yan təsirləri eyni deyil.

WHO təhlükəsiz, effektiv və keyfiyyətli dərmanların səhiyyə sisteminin əsas elementlərindən olduğunu, keyfiyyətsiz və saxtalaşdırılmış preparatların isə müalicənin uğursuzluğuna və ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola biləcəyini bildirir.

Dərmanların qarşılıqlı təsiri

İki və ya daha çox dərman eyni vaxtda istifadə edildikdə onların təsiri dəyişə bilər. Bir preparat digərinin təsirini gücləndirə, zəiflədə və ya yan təsir riskini artıra bilər.

Dərmanların qida, alkoqol və bəzi bitki mənşəli məhsullarla da qarşılıqlı təsiri mümkündür. Buna görə daim dərman qəbul edən şəxsin yeni preparata başlamazdan əvvəl həkim və ya əczaçıya istifadə etdiyi digər vasitələr barədə məlumat verməsi vacibdir.

Antibiotiklər bütün xəstəlikləri müalicə edirmi?

Antibiotiklər bakterial infeksiyaların müalicəsi üçün istifadə edilir və viruslara qarşı təsirli deyil. Buna görə soyuqdəymə və qrip kimi virus mənşəli xəstəliklərdə antibiotikin özbaşına istifadəsi düzgün deyil.

Antibiotiklərin lazımsız və yanlış istifadəsi antimikrob rezistentliyinin inkişafına kömək edə bilər. WHO antimikrob müqavimətini dərmanların effektivliyini təhlükə altına alan mühüm qlobal sağlamlıq problemlərindən biri kimi qiymətləndirir.

Dərmanların düzgün saxlanması

Dərman preparatları istehsalçının göstərdiyi temperatur və saxlama şəraitində saxlanmalıdır. Bəzi preparatlar otaq temperaturunda, digərləri isə soyuducuda saxlanılmalıdır.

Birbaşa Günəş işığı, yüksək temperatur və rütubət bəzi dərmanların keyfiyyətinə təsir edə bilər. Buna görə preparatlar hamam kimi çox rütubətli yerlərdə saxlanmamalıdır.

Dərmanların uşaqların əli çatmayan yerdə saxlanması xüsusilə vacibdir. İstifadə müddəti bitmiş preparatların istifadəsi də tövsiyə edilmir.

Generik dərman nədir?

Generik dərman artıq tanınmış təsiredici maddəni ehtiva edən və müvafiq keyfiyyət və effektivlik tələblərinə cavab verməli olan dərman məhsuludur. O, adətən original və ya referens preparatla eyni təsiredici maddəyə malik olur.

Müxtəlif istehsalçıların preparatlarında rəng, forma, qablaşdırma və bəzi köməkçi maddələr fərqlənə bilər. Lakin təsiredici maddə və nəzərdə tutulan müalicəvi funksiya əsas müqayisə meyarlarıdır.

WHO “multisource”, yəni generik məhsullar üçün ayrıca keyfiyyət və qiymətləndirmə anlayışlarından istifadə edir.

Əsas dərmanlar nədir?

WHO “essential medicines” anlayışından istifadə edir. Bunlar əhalinin prioritet səhiyyə ehtiyaclarının qarşılanması üçün xüsusilə vacib hesab edilən dərmanlardır.

Belə preparatlar effektivlik, təhlükəsizlik, ictimai səhiyyə ehtiyacı və iqtisadi əlçatanlıq nəzərə alınaraq seçilir. WHO əsas dərmanların uyğun dozaj formalarında, kifayət qədər miqdarda və təmin edilmiş keyfiyyətlə səhiyyə sistemində əlçatan olmasını məqsədəuyğun hesab edir.

Dərman preparatlarından təhlükəsiz istifadə

Dərmanlardan istifadə zamanı ən vacib prinsiplərdən biri düzgün preparatın düzgün dozada və düzgün müddətdə qəbul edilməsidir.

Başqa şəxs üçün yazılmış resept dərmanını istifadə etmək, müalicə rejimini özbaşına dəyişmək və preparatı həkimin göstərişindən artıq qəbul etmək təhlükəli ola bilər.

Dərmanın adı ilə yanaşı onun təsiredici maddəsini, dozasını və istifadə qaydasını bilmək də faydalıdır. Xüsusilə bir neçə preparat eyni vaxtda qəbul edilirsə, həkim və əczaçı ilə məsləhətləşmək dərman səhvləri və qarşılıqlı təsir riskini azaltmağa kömək edir.