Dilənçi

Dilənçi gündəlik həyatda insanlardan pul, qida və ya başqa maddi yardım istəyən şəxsə verilən addır. Bu söz əsasən küçə, bazar, nəqliyyat qovşaqları, dini məkanların ətrafı və insanların sıx olduğu digər yerlərdə ianə və yardım istəyən şəxslər üçün işlədilir. Dilənçilik anlayışı sosial, iqtisadi və hüquqi baxımdan müxtəlif səbəb və şəraitlərlə əlaqəli ola bilər.

Dilənçilik nədir?
Dilənçilik şəxsin öz ehtiyaclarını qarşılamaq məqsədilə başqa insanlardan birbaşa yardım istəməsi formasıdır. Yardım pul, qida, geyim və ya digər gündəlik ehtiyaclar şəklində ola bilər.

Dilənçilik bəzi hallarda müvəqqəti maddi çətinliklə, digər hallarda isə uzunmüddətli yoxsulluq və sosial problemlərlə əlaqəli olur.

Dilənçi və ehtiyacı olan şəxs fərqi
Maddi çətinlik yaşayan hər insan dilənçi deyil. Bir şəxs işsiz, evsiz və ya aşağı gəlirli ola bilər, lakin insanlardan birbaşa yardım istəməyə bilər.

“Dilənçi” sözü daha çox yardımın açıq şəkildə istənilməsi davranışını ifadə edir.

Dilənçiliyin səbəbləri
Dilənçiliyin yaranmasına yoxsulluq, işsizlik, evsizlik, ailə dəstəyinin olmaması, sosial təcrid və müxtəlif iqtisadi böhranlar təsir göstərə bilər.

Bəzi hallarda fiziki imkanların məhdudluğu, yaşlılıq və ya sosial xidmətlərə çıxışın zəif olması da insanı başqalarından yardım istəməyə sövq edə bilər.

Küçə dilənçiliyi
Küçə dilənçiliyi ən görünən formalardan biridir. İnsanlar piyadalardan və sürücülərdən birbaşa pul və ya yardım istəyirlər.

Bu davranış xüsusilə insanların çox olduğu turistik və ticarət ərazilərində daha çox nəzərə çarpa bilər.

Uşaqların dilənçiliyə cəlb edilməsi
Uşaqların dilənçiliyə cəlb edilməsi xüsusilə ciddi sosial problemdir. Belə hallarda uşağın təhsil, təhlükəsizlik və normal inkişaf imkanları pozula bilər.

Uşağın gəlir əldə etmək məqsədilə küçədə dilənməyə məcbur edilməsi istismar əlaməti daşıya bilər və dövlət müdaxiləsini tələb edən məsələdir.

Məcburi dilənçilik
Bəzi hallarda insan könüllü şəkildə deyil, başqa şəxslərin təzyiqi altında dilənməyə məcbur edilə bilər.

Məcburi dilənçilik insan istismarı və insan alveri ilə əlaqəli ola biləcəyi üçün adi yardım istəmək davranışından fərqli qiymətləndirilir.

Dilənçilik və evsizlik
Dilənçilik və evsizlik tez-tez bir-biri ilə əlaqələndirilsə də, eyni anlayış deyil.

Evsiz insan küçədə yaşamaya bilər və yardım istəməyə bilər. Eyni zamanda dilənçilik edən hər şəxsin də evsiz olması vacib deyil.

Dilənçilik və yoxsulluq
Yoxsulluq insanların əsas ehtiyaclarını ödəmək üçün kifayət qədər gəlir və resursa malik olmaması vəziyyətidir.

Dilənçilik yoxsulluğun mümkün nəticələrindən biri ola bilər, lakin yoxsulluq daha geniş iqtisadi və sosial anlayışdır.

Tarixdə dilənçilik
Dilənçilik qədim dövrlərdən müxtəlif cəmiyyətlərdə mövcud olub. Tarixi şəhərlərdə məbədlər, bazarlar və dini ziyarət yerləri yardım istəyən insanların toplandığı məkanlardan sayılırdı.

Bir çox dini və mədəni ənənədə kasıblara yardım və sədəqə vermək mənəvi borc kimi qəbul edilib.

Dini ənənələrdə yardım
İslamda zəkat və sədəqə, xristianlıqda xeyriyyəçilik və digər dini ənənələrdə ehtiyacı olan insanlara yardım mühüm sosial dəyər hesab olunur.

Bu yanaşmalar dilənçiliyin özündən daha çox ehtiyac içində olan şəxslərə dəstək göstərilməsi üzərində qurulur.

Sosial yardım sistemi
Müasir dövlətlərdə ehtiyacı olan insanların yalnız fərdi ianələrdən asılı qalmaması üçün müxtəlif sosial yardım proqramları mövcuddur.

Maddi yardım, sosial mənzil, işlə təminat, qida proqramları və reabilitasiya xidmətləri insanların daha davamlı şəkildə dəstəklənməsinə yönəlir.

Dilənçilik və hüquq
Dilənçiliklə bağlı hüquqi yanaşma ölkədən ölkəyə dəyişir. Bəzi dövlətlərdə müəyyən yerlərdə və ya müəyyən üsullarla dilənmək məhdudlaşdırıla bilər.

Xüsusilə insanların təqib edilməsi, zorla pul tələb olunması və uşaqların istismarı daha sərt hüquqi məsuliyyət yarada bilər.

Mütəşəkkil dilənçilik
Bəzən dilənçilik fərdi deyil, təşkilatlanmış formada həyata keçirilə bilər. Belə sistemlərdə bir qrup insan başqa şəxslər tərəfindən idarə oluna və əldə etdikləri pulun müəyyən hissəsini verməyə məcbur edilə bilər.

Bu hallar sosial yardım məsələsindən çıxaraq istismar və cinayət xarakterli fəaliyyətə çevrilə bilər.

İnsanların dilənçiyə münasibəti
Cəmiyyətdə dilənçilərə münasibət müxtəlifdir. Bəzi insanlar birbaşa pul verir, digərləri isə xeyriyyə təşkilatları vasitəsilə yardım etməyi üstün tutur.

Birbaşa yardımın və institusional sosial dəstəyin effektivliyi şəraitdən və konkret ehtiyacdan asılıdır.

Xeyriyyə təşkilatlarının rolu
Xeyriyyə təşkilatları qida, geyim, yaşayış yeri, tibbi yardım və sosial xidmətlər təqdim etməklə küçədə yardım istəyən insanların problemlərinin daha sistemli həllinə çalışırlar.

Belə təşkilatlar ehtiyacın səbəbini müəyyənləşdirmək və insanın sosial həyata yenidən inteqrasiyasına dəstək göstərmək üçün də fəaliyyət göstərə bilər.

Dilənçi sözünün məcazi istifadəsi
“Dilənçi” sözü bəzən ədəbiyyat və danışıq dilində məcazi mənada da işlədilir. Bu istifadə adətən davamlı şəkildə başqasından nəsə istəyən və ya asılı vəziyyətdə olan insanı təsvir etmək üçün seçilir.

Məcazi istifadədə sözün mənası birbaşa maddi yardım istəməklə məhdudlaşmaya bilər.

Dilənçilik sosial problem kimi
Dilənçilik yalnız fərdi davranış deyil, eyni zamanda sosial bərabərsizlik, yoxsulluq və sosial müdafiə sistemləri ilə əlaqəli məsələdir.

Bu problemin uzunmüddətli həlli adətən sosial yardım, məşğulluq, təhsil, mənzil və müdafiə xidmətlərinin birlikdə işləməsini tələb edir.