Diplom

Diplom şəxsin müəyyən təhsil pilləsini, proqramını və ya ixtisas üzrə hazırlığı müvəffəqiyyətlə başa vurduğunu təsdiq edən rəsmi sənəddir. Təhsil sistemində diplom məzunun əldə etdiyi təhsil səviyyəsini və müvafiq hallarda ixtisas və ya kvalifikasiyanı təsdiqləmək üçün istifadə olunur. Azərbaycanda orta ixtisas, peşə və ali təhsilin müvafiq səviyyələrini başa vuran şəxslərə qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada diplom verilir.

Diplomun statusu onu verən müəssisədən və təhsil proqramından asılıdır. Buna görə hər hansı özəl kursun təqdim etdiyi “diplom” avtomatik olaraq dövlət tərəfindən tanınan təhsil haqqında dövlət sənədi hesab edilmir.

Ali təhsil diplomu

Ali təhsildə diplom bakalavriat və magistratura səviyyələrini başa vuran məzunlara verilən əsas təhsil sənədidir. Azərbaycanda bakalavr və magistr diplomlarının adi və fərqlənmə növləri nəzərdə tutulur. Rəsmi qaydalara əsasən, bakalavr və magistr diplomları müvafiq təhsil səviyyəsini başa vurmuş şəxslərə verilir.

Diplom məzunun ali təhsil aldığını göstərməklə yanaşı, onun sonrakı təhsil və peşə fəaliyyəti üçün də əhəmiyyət daşıyır. Məsələn, magistratura səviyyəsinə qəbul zamanı bakalavr təhsilinin, müəyyən işlərə qəbul zamanı isə tələb olunan ixtisas üzrə ali təhsilin təsdiqlənməsi lazım ola bilər.

Diploma əlavə nədir?

Diplomla birlikdə verilən vacib sənədlərdən biri diploma əlavədir. Diplom əsas təhsil sənədi olduğu halda, diploma əlavədə təhsil müddətində əldə edilmiş nəticələr haqqında daha ətraflı məlumat göstərilir.

Müvafiq qaydalarda diploma əlavənin diplomun tərkib hissəsi olduğu müəyyən edilir. Təhsil müəssisələrinin nizamnamələrində də diploma əlavədə tələbənin mənimsədiyi fənlərin, onların kredit həcminin və qiymətlərinin göstərilməsi nəzərdə tutulur.

Bu səbəbdən işə qəbul, xaricdə təhsilin davam etdirilməsi və ya akademik sənədlərin qiymətləndirilməsi zamanı şəxsdən yalnız diplom deyil, onun əlavəsi də tələb oluna bilər.

Peşə təhsili diplomu

Diplom yalnız universitet məzunlarına verilmir. Azərbaycanda peşə təhsilini bitirən şəxslərə də müvafiq dövlət sənədi — diplom təqdim olunur. 7 yanvar 2026-cı ildə təsdiq edilmiş qaydalara əsasən, peşə təhsilini bitirən şəxslərə diplom və diploma əlavə, qısamüddətli kursları bitirənlərə isə sertifikat verilir. Peşə təhsilini xüsusi nailiyyətlərlə başa vuran məzunlar fərqlənmə diplomu ala bilərlər.

Həmin qaydalara görə peşə təhsili haqqında dövlət sənədləri elektron formada yaradılır. Peşə təhsili diplomu müvafiq ixtisas üzrə əmək fəaliyyətinə başlamaq, müəyyən hallarda isə növbəti təhsil səviyyəsində təhsili davam etdirmək üçün əsas hesab olunur.

Orta ixtisas təhsili diplomu

Kolleclərdə və digər müvafiq təhsil müəssisələrində orta ixtisas təhsilini başa vuran məzunlara da diplom verilir. “Təhsil haqqında” Qanuna əsasən, orta ixtisas təhsilini bitirən şəxs müvafiq qaydada təhsil haqqında dövlət sənədi — diplom alır. Orta ixtisas təhsili haqqında dövlət sənədi ali təhsil müəssisəsinə daxil olmaq hüququ yaradır və növbəti təhsil pilləsində təhsil almaq üçün əsas sayılır.

Orta ixtisas təhsilində də adi və fərqlənmə diplomları nəzərdə tutulur.

Fərqlənmə diplomu nədir?

Fərqlənmə diplomu təhsilini müəyyən edilmiş yüksək akademik göstəricilərlə başa vuran məzunlara verilən diplom növüdür. Onun verilməsi üçün sadəcə yaxşı nəticə göstərmək kifayət deyil; konkret təhsil pilləsi üzrə qanunvericilikdə və müvafiq qaydalarda müəyyən edilmiş şərtlər yerinə yetirilməlidir.

Azərbaycanda həm ali təhsildə bakalavr və magistr səviyyələri, həm orta ixtisas, həm də peşə təhsilində adi və fərqlənmə diplomlarının verilməsi nəzərdə tutulur.

Diplom və sertifikat arasındakı fərq

Diplom və sertifikat eyni sənəd deyil. Diplom adətən müəyyən təhsil pilləsinin və ya rəsmi təhsil proqramının tamamlanmasını təsdiqləyir. Sertifikat isə qısamüddətli kursun, təlimin, müəyyən proqramın və ya konkret səriştənin əldə edilməsini təsdiqləyə bilər.

Məsələn, 2026-cı ildən qüvvədə olan peşə təhsili sənədləri üzrə qaydalarda bu fərq aydın göstərilir: peşə təhsilini bitirənlərə diplom, qısamüddətli kursları bitirənlərə isə sertifikat verilir.

Bununla yanaşı, əlavə təhsil çərçivəsində yenidənhazırlanma proqramını tam mənimsəyərək dövlət attestasiyasından uğurla keçən şəxslərə də diplom verilə bilər. Lakin belə yenidənhazırlanma diplomu ayrıca ali və ya orta ixtisas təhsili haqqında müstəqil sənəd hesab edilmir.

Diplomun əhəmiyyəti

Diplom şəxsin təhsil tarixçəsini təsdiqləyən əsas sənədlərdən biridir. İşə qəbul, növbəti təhsil səviyyəsinə müraciət, xaricdə təhsilin davam etdirilməsi və ixtisas tələb edən müəyyən peşələrdə fəaliyyət zamanı diplomun təqdim edilməsi lazım ola bilər.

Bununla belə, diplomun olması şəxsin bütün peşə fəaliyyətlərinə avtomatik icazə alması demək deyil. Bəzi peşələrdə diplomdan əlavə sertifikasiya, lisenziya, xüsusi hazırlıq, imtahan, iş təcrübəsi və ya digər hüquqi tələblər mövcud ola bilər. Buna görə diplom şəxsin təhsilini təsdiqləyən sənəd kimi onun konkret istifadə məqsədi ilə birlikdə qiymətləndirilməlidir.