#dövlət vergi xidməti (dvx)
Dövlət Vergi Xidməti (DVX)
Dövlət Vergi Xidməti (DVX) Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyinin strukturuna daxil olan və ölkədə vergi inzibatçılığını həyata keçirən dövlət qurumudur. Xidmət vergilərin, məcburi dövlət sosial sığorta, işsizlikdən sığorta və icbari tibbi sığorta haqlarının, eləcə də qanunvericiliklə onun səlahiyyətlərinə aid edilmiş digər icbari ödənişlərin vaxtında və tam yığılmasının təmin edilməsi sahəsində dövlət nəzarətini həyata keçirir. DVX həmçinin dövlət vergi siyasətinin formalaşdırılmasında iştirak edir, vergi nəzarətini təşkil edir və müəyyən hüquqi şəxslərin dövlət qeydiyyatını həyata keçirir.
Dövlət Vergi Xidmətinin yaranması və vergi sisteminin inkişafı
Azərbaycanda dövlət vergi orqanlarının müasir institusional inkişafı bir neçə mərhələdən keçib. Vergi orqanları əvvəlcə Maliyyə Nazirliyinin strukturunda fəaliyyət göstərib. 1991-ci ilin oktyabrında vergi nəzarəti sistemi ayrıca quruma çevrilərək Azərbaycan Respublikası Baş Dövlət Vergi Müfəttişliyi yaradılıb. 11 fevral 2000-ci ildə Baş Dövlət Vergi Müfəttişliyinin bazasında Vergilər Nazirliyi təşkil edilib.
23 oktyabr 2019-cu il tarixli Prezident fərmanı ilə Vergilər Nazirliyi dövlət xidməti statusunda İqtisadiyyat Nazirliyinin strukturuna daxil edilib. Dövlət Vergi Xidmətinin Əsasnaməsi isə Azərbaycan Prezidentinin 12 may 2020-ci il tarixli 1017 nömrəli fərmanı ilə təsdiqlənib. DVX keçmiş Vergilər Nazirliyinin hüquqi varisidir.
Vergilərin və digər icbari ödənişlərin idarə olunması
Dövlət Vergi Xidmətinin əsas vəzifələrindən biri vergi qanunvericiliyinə əməl olunmasına nəzarət etmək və dövlət büdcəsinə daxilolmaların qanunvericiliyə uyğun təmin edilməsidir. Xidmət vergi ödəyicilərinin uçotu, vergi bəyannamələri, kameral və səyyar vergi yoxlamaları, operativ vergi nəzarəti, vergi borclarının idarə edilməsi və vergi risklərinin qiymətləndirilməsi kimi müxtəlif istiqamətlər üzrə fəaliyyət göstərir.
DVX-nin səlahiyyətləri yalnız vergilərlə məhdudlaşmır. Qurum məcburi dövlət sosial sığorta, işsizlikdən sığorta və icbari tibbi sığorta haqlarının yığılmasının təmin edilməsində də iştirak edir. Vergi Məcəlləsində nəzərdə tutulan hallarda vergi nəzarətinin həyata keçirilməsi də Xidmətin əsas fəaliyyət istiqamətlərindən biridir.
Vergi ödəyicilərinin qeydiyyatı və elektron xidmətlər
Dövlət Vergi Xidməti vergi ödəyicilərinin qeydiyyatı və uçotunun aparılması ilə yanaşı, qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada kommersiya hüquqi şəxslərinin və publik hüquqi şəxslərin dövlət qeydiyyatını və dövlət reyestrinin aparılmasını təmin edir. Bu funksiyalar Azərbaycanda sahibkarlıq fəaliyyətinin rəsmiləşdirilməsi və hüquqi şəxslərin qeydiyyatı prosesində DVX-nin rolunu müəyyənləşdirir.
Vergi inzibatçılığında elektron xidmətlər və rəqəmsal texnologiyalar mühüm yer tutur. İnternet Vergi İdarəsi, elektron bəyannamə sistemi, elektron qaimə-faktura, onlayn kassa sistemləri və digər rəqəmsal həllər vergi ödəyiciləri ilə dövlət vergi orqanları arasında əməliyyatların elektron formada aparılmasına imkan verir. DVX-nin 2025–2028-ci illər üzrə strategiyasında da məlumatlara əsaslanan rəqəmsal ekosistemin inkişafı və data əsaslı qərarvermə əsas istiqamətlər sırasında müəyyən edilib.
Dövlət Vergi Xidmətinin strukturu
Dövlət Vergi Xidmətinin strukturu mərkəzi aparat və müxtəlif ixtisaslaşmış və ərazi qurumlarından ibarətdir. Aparatın strukturunda Vergi siyasəti, Vergi risklərinin idarə edilməsi, Vergi auditi, Rəqəmsal vergi inzibatçılığı, Beynəlxalq vergitutma və vergi monitorinqi, Hüquq, Daxili audit, İnsan resursları və Vergi ödəyicilərinə xidmət kimi baş idarələr fəaliyyət göstərir. Strukturda həmçinin Data analitika, Media və kommunikasiya və İnformasiya təhlükəsizliyi idarələri mövcuddur.
DVX-nin strukturuna Bakı şəhəri üzrə ixtisaslaşmış vergi qurumları, Milli Gəlirlər Baş İdarəsi, Vergi Cinayətlərinin İbtidai Araşdırılması Baş İdarəsi, İdxal-İxrac Əməliyyatları üzrə Nəzarət Baş İdarəsi, Aksizli və Markalanmalı Malların Dövriyyəsinə Nəzarət Baş İdarəsi, ərazi vergi idarələri və digər qurumlar daxildir. Xidmətin strukturuna daxil olmayan tabeli qurum kimi Tədris Mərkəzi fəaliyyət göstərir.
Vergi nəzarəti, risklərin idarə edilməsi və data analitikası
Müasir vergi inzibatçılığında risk əsaslı nəzarət və məlumatların analizi DVX-nin fəaliyyət istiqamətlərindən biridir. Vergi risklərinin idarə edilməsi vergi ödəyicilərinin fəaliyyəti və əməliyyatları üzrə məlumatların təhlilinə, mümkün risklərin müəyyənləşdirilməsinə və nəzarət tədbirlərinin daha məqsədyönlü təşkilinə xidmət edir.
DVX-nin mövcud strukturunda ayrıca Vergi risklərinin idarə edilməsi baş idarəsi və Data analitika idarəsinin fəaliyyət göstərməsi bu istiqamətin institusional səviyyədə təşkil olunduğunu göstərir. Rəqəmsal vergi inzibatçılığı, məlumatların təhlili və risk əsaslı yanaşmalar Xidmətin 2025–2028-ci illər üzrə strategiyasında da inkişaf etdirilməsi nəzərdə tutulan sahələrdəndir.
