Dovşan

Dovşan nədir və onun əsas xüsusiyyətləri hansılardır?

Dovşan Leporidae fəsiləsinə aid kiçik məməli heyvandır. Yumşaq tük örtüyü, uzun qulaqları, qısa quyruğu və güclü arxa ayaqları onun ən asan tanınan xüsusiyyətləridir. Dovşanlar bitki mənşəli qida ilə qidalanır, sürətli hərəkət edə və güclü arxa ayaqları sayəsində sıçraya bilirlər. Ev dovşanlarının əcdadı Avropa dovşanıdır — Oryctolagus cuniculus.

Dovşanlar həm təbiətdə yaşayan vəhşi heyvanlar, həm də insan tərəfindən saxlanılan ev heyvanları kimi tanınır. Ev dovşanlarının müxtəlif ölçü, rəng və tük quruluşuna malik çoxsaylı cinsləri formalaşdırılıb. Onların saxlanılması sadə görünsə də, düzgün qidalanma, geniş hərəkət sahəsi, uyğun temperatur və mütəmadi baytarlıq nəzarəti tələb edir.

Dovşanın bədən quruluşu

Dovşanın bədəni sürətli hərəkətə uyğunlaşıb. Arxa ayaqları ön ayaqlardan daha güclü və uzundur. Bu xüsusiyyət ona təhlükə zamanı sürətlə qaçmağa və uzun sıçrayışlar etməyə imkan verir.

Uzun qulaqlar yalnız eşitmə funksiyası daşımır. Onlar ətraf səslərin daha yaxşı qəbul edilməsinə kömək edir və dovşanın ətraf mühitdə baş verən dəyişiklikləri tez hiss etməsini təmin edir.

Dovşanın gözləri başın yan hissələrində yerləşdiyinə görə geniş görmə sahəsinə malikdir. Bu quruluş təbiətdə yırtıcıları daha tez görməyə kömək edir.

Onun tük örtüyü isə həm bədəni xarici təsirlərdən qoruyur, həm də temperaturun saxlanmasına kömək edir. Ev dovşanlarında tükün uzunluğu və sıxlığı cinsdən asılı olaraq dəyişə bilər.

Dovşan nə ilə qidalanır?

Dovşan ot yeyən heyvandır. Onun həzm sistemi yüksək lifli bitki qidasına uyğunlaşıb. Ev dovşanının sağlam rasionunun əsasını keyfiyyətli ot təşkil etməlidir.

Merck Veterinary Manual sağlam dovşan rasionunun təxminən 85–90 faizinin ot olması lazım gəldiyini bildirir. Bundan əlavə, müəyyən miqdarda keyfiyyətli qranul yem və təzə tərəvəz verilə bilər. Meyvə isə yüksək şəkər miqdarına görə yalnız az miqdarda və nadir hallarda verilməlidir. Təmiz içməli su daim əlçatan olmalıdır.

Otun əsas üstünlüklərindən biri tərkibində yüksək miqdarda lif olmasıdır. Lif dovşanın bağırsaqlarının normal hərəkətini dəstəkləyir və həzm problemlərinin riskini azaldır.

Ev dovşanına yalnız qranul yem vermək düzgün deyil. Həddindən artıq kalorili və az lifli rasion piylənməyə və həzm sistemində problemlərə səbəb ola bilər.

Dovşan niyə öz yumşaq nəcisini yeyir?

Dovşanın həzm sisteminin maraqlı xüsusiyyətlərindən biri sekotrofiya prosesidir.

Dovşan adi quru nəcis dənəcikləri ilə yanaşı, sekotroplar adlanan yumşaq ifrazat da əmələ gətirir. Heyvan bu yumşaq ifrazatı birbaşa yeyir. Bu davranış normaldır və xəstəlik əlaməti hesab edilmir.

Sekotroplarda bağırsaq mikroorqanizmləri tərəfindən yaranan zülal, vitaminlər və digər qida maddələri olur. Onların yenidən qəbul edilməsi dovşana həmin maddələrdən daha effektiv istifadə etməyə imkan verir.

Bu səbəbdən dovşanın həzm sistemi digər bir çox ev heyvanından fərqli işləyir və onun qidalanma rejiminə xüsusi diqqət tələb olunur.

Dovşanın dişləri niyə vacibdir?

Dovşan daim çeynəməyə ehtiyac duyan heyvandır. Yüksək lifli ot həm bağırsaqların normal fəaliyyəti, həm də dişlərin düzgün aşınması üçün vacibdir.

Dovşanın dişləri həyat boyu böyüməyə davam etdiyinə görə onların normal şəkildə aşınması lazımdır. Qidalanma düzgün olmadıqda dişlərin həddindən artıq uzanması çeynəmədə çətinlik, ağız yaraları və iştahanın azalması kimi problemlərə səbəb ola bilər.

Məhz buna görə baytar müayinəsi zamanı dovşanın dişləri də qiymətləndirilir. Merck Veterinary Manual dovşanların ilkin olaraq əldə edildikdən sonra və daha sonra ən azı ildə bir dəfə baytarlıq müayinəsindən keçirilməsini tövsiyə edir.

Dovşan necə davranır?

Dovşan sakit görünməsinə baxmayaraq aktiv və sosial heyvandır. Yumşaq münasibət göstərildikdə oynaq və insanla ünsiyyətə açıq ola bilər. Bununla belə, bütün dovşanlar qucaqda saxlanılmağı sevmir.

Təbiətdə dovşan potensial yırtıcılardan qorunmaq məcburiyyətində olduğuna görə qəfil səs və hərəkətlərə həssasdır.

Ev şəraitində də onu qəfil tutmaq, arxadan yaxınlaşmaq və ya zorla qucaqda saxlamaq stres yarada bilər.

Dovşanlar ətraf mühiti araşdırmağı, əşyaları iyləməyi və çeynəməyi sevirlər. Buna görə evdə sərbəst buraxıldıqda elektrik kabelləri, xalçalar və zərər verə biləcək digər əşyalar əlçatmaz olmalıdır.

Dovşan harada yaşaya bilər?

Ev dovşanı həm ev daxilində, həm də uyğun şərait yaradıldıqda açıq sahədə saxlanıla bilər. Lakin dovşan temperatur dəyişikliklərinə və pis havalandırmaya həssasdır.

Merck Veterinary Manual xüsusilə isti və rütubətli mühitdə dovşanlarda istilik stresinin yarana biləcəyini bildirir. Uzun müddət 27°C-dən yüksək temperaturda qalmaq sağlamlıq üçün təhlükəli ola bilər.

Dovşan üçün yaşayış sahəsi yalnız kiçik qəfəsdən ibarət olmamalıdır. Heyvanın uzanması, rahat dönməsi və hərəkət etməsi üçün kifayət qədər yer olmalıdır.

Gündəlik fiziki aktivlik də vacibdir. Daim dar qəfəsdə saxlanılması həm fiziki, həm də davranış problemlərinə səbəb ola bilər.

Dovşanların çoxalması

Dovşanlar yüksək çoxalma potensialına malikdirlər. Cinsi yetkinliyə çatma yaşı cinsin ölçüsündən asılı olaraq dəyişir.

Merck Veterinary Manual-a görə, kiçik cinslər təxminən 3,5–4 aylıq, orta ölçülü dovşanlar 4–4,5 aylıq, iri cinslər isə 6–9 aylıq dövrdə cinsi yetkinliyə çata bilər.

Dovşanlarda yumurtlama cütləşmə nəticəsində stimullaşır. Buna görə erkək və dişi dovşanların nəzarətsiz birlikdə saxlanılması qısa müddətdə arzuolunmaz balaların yaranmasına gətirib çıxara bilər.

Ev heyvanı kimi saxlanılan dovşanlarda çoxalmanın qarşısının alınması üçün baytarla sterilizasiya məsələsinin müzakirə edilməsi faydalıdır.

Dovşan balası necə adlanır?

Yeni doğulmuş dovşan balası ingilis zooloji terminologiyasında “kit” adlandırılır. Erkək dovşan “buck”, dişi isə “doe” kimi göstərilir.

Balalar həyatlarının ilk mərhələsində anadan asılı olurlar və onların qidalanması xüsusi həssaslıq tələb edir.

Gənc dovşanların rasionu yetkin dovşanlardan müəyyən qədər fərqlənə bilər. Məsələn, böyümə mərhələsində olan dovşanlara yonca əsaslı ot və yem verilə bilər, lakin yetkin dovşanlarda kalsiumu daha az olan timoti otu və digər çəmən otları üstün tutulur.

Dovşanın sağlam olduğunu necə anlamaq olar?

Sağlam dovşan adətən aktiv olur, normal qidalanır və müntəzəm nəcis ifraz edir.

Dovşanların xəstəliklərini gizlətmək xüsusiyyəti olduğuna görə davranışdakı kiçik dəyişikliklərə diqqət etmək lazımdır.

İştahanın itməsi, halsızlıq, nəfəs almaqda çətinlik, göz və burundan ifrazat, tüklərin tökülməsi, hərəkətin pozulması, ishal və ya uzun müddət nəcis ifraz etməmək xəstəlik əlaməti ola bilər. Merck Veterinary Manual 12 saatdan artıq nəcis olmamasını təcili baytarlıq qiymətləndirməsi tələb edə bilən xəbərdarlıq əlamətlərindən biri kimi göstərir.

Dovşanın yeməkdən imtina etməsi də ciddi qəbul edilməlidir, çünki onun həzm sistemi qidanın davamlı hərəkətinə uyğunlaşıb.

Dovşan nə qədər yaşayır?

Ev şəraitində düzgün qidalanan və sağlam şəraitdə saxlanılan dovşan uzun müddət yaşaya bilər.

Merck Veterinary Manual yaxşı qulluq olunan dovşanların təxminən 10–12 il və hətta daha uzun yaşaya bildiyini qeyd edir.

Ömür uzunluğuna cins, genetika, qidalanma, fiziki aktivlik, yaşayış şəraiti və baytarlıq nəzarəti təsir edir.

Bu səbəbdən dovşanı ev heyvanı kimi götürmək qısamüddətli qərar deyil. Sahib onun uzun illər ərzində qidalanması, yaşayış sahəsi və sağlamlığına cavabdeh olmağa hazır olmalıdır.

Dovşan və dovşankimilər haqqında yanlış təsəvvürlər

Dovşanlar çox vaxt gəmiricilərlə qarışdırılır. Əslində dovşanlar Rodentia deyil, Lagomorpha dəstəsinə daxildir.

Dovşanla dovşankimilərə daxil olan bəzi digər heyvanlar arasında da fərqlər mövcuddur. Məsələn, ingilis dilində “rabbit” və “hare” ayrı zooloji qruplar kimi fərqləndirilir. Hər ikisi Leporidae fəsiləsinə daxil olsa da, onların həyat tərzi, bədən quruluşu və balalarının inkişaf xüsusiyyətləri eyni deyil.

Ev şəraitində saxlanılan dovşanların böyük hissəsi isə Avropa dovşanından törəyib.

Ev dovşanına qulluq zamanı əsas məqamlar

Dovşanın sağlam saxlanılması üçün rasionun əsasını keyfiyyətli ot təşkil etməli, təmiz su daim əlçatan olmalı və heyvana gündəlik hərəkət imkanı verilməlidir.

Yaşayış sahəsi havasız və həddindən artıq isti olmamalıdır. Elektrik kabelləri və çeynədikdə təhlükə yarada biləcək əşyalar dovşanın çata bilmədiyi yerdə saxlanmalıdır.

Müntəzəm baytarlıq müayinəsi diş, dəri, çəki və ümumi sağlamlıq problemlərinin erkən müəyyən edilməsinə kömək edir.

Dovşan sakit və sevimli görünüşünə görə asan saxlanılan heyvan təsiri bağışlaya bilər. Əslində isə onun həzm sistemi, dişləri, temperatur həssaslığı və davranış ehtiyacları xüsusi qulluq tələb edir. Düzgün şərait yaradıldıqda dovşan sosial, aktiv və uzunömürlü ev heyvanı ola bilər.