Duzlu göl

Duzlu göl suyunda həll olmuş mineral duzların miqdarının yüksək olduğu təbii su hövzəsidir. Belə göllər əsasən suyun xaricə axınının məhdud olduğu qapalı hövzələrdə formalaşır. Su buxarlandıqca onun tərkibindəki minerallar göldə qalır və zaman keçdikcə duzluluq artır. Duzlu göllər təbii landşaftın, mineral ehtiyatların və özünəməxsus ekosistemlərin formalaşmasında mühüm rol oynayır.

Duzlu göl nədir?

Duzlu göl şirin su göllərindən ilk növbədə suyundakı həll olmuş duzların yüksək konsentrasiyası ilə fərqlənir. Bu duzların tərkibində natrium, xlorid, maqnezium, sulfat və digər ionlar ola bilər.

Göllərin duzluluq səviyyəsi eyni deyil. Bəzi su hövzələri nisbətən az duzlu olduğu halda, digərlərində duz konsentrasiyası çox yüksək səviyyəyə çata bilər. Suyun kimyəvi tərkibi gölün yerləşdiyi ərazinin geoloji quruluşundan və onu qidalandıran su mənbələrindən də asılıdır.

Duzlu göllər necə yaranır?

Duzlu göllərin yaranmasında iqlim və hidroloji şərait mühüm rol oynayır. Xüsusilə quraq və yarımquraq ərazilərdə buxarlanmanın yağıntı və su axınından yüksək olması duzların tədricən toplanmasına səbəb ola bilər.

Çaylar, yeraltı sular və ya yağıntılar müxtəlif mineralları göl hövzəsinə daşıyır. Əgər gölün okeana, dənizə və ya başqa su hövzəsinə təbii çıxışı yoxdursa, su əsasən buxarlanma yolu ilə azalır. Su buxarlanır, lakin onun tərkibindəki duzların böyük hissəsi hövzədə qalır.

Bu proses uzun müddət davam etdikdə gölün duzluluğu arta və sahillərdə duz çöküntüləri yarana bilər.

Duzlu göl və şirin su gölü arasındakı fərq

Əsas fərq suda həll olmuş duz və mineralların miqdarıdır. Şirin su göllərində duzluluq aşağı olduğu halda, duzlu göllərdə mineral maddələrin konsentrasiyası daha yüksəkdir.

Bu xüsusiyyət göldə yaşayan canlıların növünə də təsir göstərir. Yüksək duzluluğa uyğunlaşa bilməyən bir çox su orqanizmi belə mühitdə yaşaya bilmir. Əvəzində duzlu şəraitə uyğunlaşmış mikroorqanizmlər və digər canlılar üçün xüsusi ekosistem yarana bilər.

Duzlu göllərin rəngi niyə dəyişə bilər?

Bəzi duzlu göllər adi mavi və ya boz rəngdən fərqli görünüşü ilə seçilir. Suyun çəhrayı, qırmızımtıl və ya başqa çalarlarda görünməsinə duzluluq səviyyəsi, mikroorqanizmlər, yosunlar, minerallar və mövsümi şərait təsir göstərə bilər.

Rəng il ərzində sabit qalmaya da bilər. Temperatur, su səviyyəsi, duz konsentrasiyası və bioloji proseslər dəyişdikcə gölün görünüşündə də fərqlər yaranır.

Duzlu göllərdə həyat

Yüksək duzluluq canlılar üçün xüsusi yaşayış şəraiti yaradır. Buna görə duzlu göllərin bioloji müxtəlifliyi şirin su hövzələrindən fərqlənə bilər.

Belə mühitlərdə yüksək duz konsentrasiyasına uyğunlaşmış mikroorqanizmlər, yosunlar və bəzi kiçik su canlıları yaşaya bilir. Onlar öz növbəsində müəyyən quş növləri üçün qida mənbəyi rolunu oynaya bilər.

Duzluluq həddindən artıq yüksəldikdə isə göldə yaşaya bilən növlərin sayı əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşır.

Duzlu göllərin təsərrüfat əhəmiyyəti

Bəzi duzlu göllər mineral ehtiyat mənbəyi kimi istifadə edilir. Suyun buxarlanması nəticəsində əmələ gələn duz və digər mineral çöküntüləri sənaye və məişət məqsədləri üçün əhəmiyyət daşıya bilər.

Bununla yanaşı, hər duzlu gölün mineral tərkibi eyni olmadığından onun iqtisadi istifadəsi ayrıca geoloji və kimyəvi qiymətləndirmə tələb edir.

Azərbaycanda duzlu göllər

Azərbaycanın, xüsusilə Abşeron yarımadasının təbii landşaftında müxtəlif duzlu göllərə rast gəlinir. Quraq iqlim, yüksək buxarlanma və ərazinin geoloji xüsusiyyətləri belə su hövzələrinin formalaşmasına şərait yaradır.

Abşeronda yerləşən Masazır gölü duzluluğu ilə tanınan göllərdən biridir. Göl həm təbii xüsusiyyətləri, həm də duz ehtiyatları ilə diqqət çəkir. Abşeronun digər göllərinin də bir hissəsi müxtəlif dərəcədə minerallaşmış və duzlu suya malikdir.

Duzlu göllərin ekoloji əhəmiyyəti

Duzlu göllər ilk baxışdan canlı həyatının məhdud olduğu su hövzələri kimi görünsə də, onların özünəməxsus ekoloji sistemi mövcuddur. Duzlu mühitə uyğunlaşmış orqanizmlər və bu ərazilərdən istifadə edən quşlar həmin ekosistemin bir hissəsidir.

Su səviyyəsinin kəskin dəyişməsi, çirklənmə və göl ətrafındakı insan fəaliyyəti təbii tarazlığa təsir göstərə bilər. Buna görə duzlu göllər həm su hövzəsi, həm də xüsusi təbii yaşayış mühiti kimi əhəmiyyət daşıyır.