Əbülhəsən Bəhmənyar ibn Mərzban büstü

Əbülhəsən Bəhmənyar ibn Mərzban əl-Azərbaycani (993 – 1067, bəzi mənbələrdə 1066) orta əsr Azərbaycan fəlsəfəsinin ən görkəmli nümayəndələrindən biridir. O, Şərq peripatetizminin, yəni Aristotel ənənəsinə əsaslanan İslam dünyası fəlsəfi məktəbinin təmsilçisi və Azərbaycan fəlsəfi məktəbinin banisi hesab olunur. Bəhmənyar böyük alim İbn Sinanın şagirdi və fikirlərinin davamçısı kimi tanınır. Onun adındakı «əl-Azərbaycani» nisbəsi mənşəyinə və elmi mühitə mənsubiyyətinə işarədir.

Elmi irsi və fəlsəfi görüşləri

Bəhmənyar məntiq, metafizika, varlıq nəzəriyyəsi və idrak məsələləri ilə məşğul olmuşdur. Onun əsərlərindən ən çox xatırlananı «Təhsil kitabı»dır (ərəbcə «Kitab ət-təhsil»). Bu əsər peripatetik fəlsəfənin əsas problemlərini sistemli şəkildə şərh edir. Bəhmənyarın ideyaları sonrakı əsrlərdə Yaxın və Orta Şərqin fəlsəfi düşüncəsinə təsir göstərmiş, onun adı Azərbaycan elm və mədəniyyət tarixində mühüm yer tutmuşdur.

Büst janrı və təsvir xüsusiyyətləri

Büst insanın başını, çiyinlərini və döş qəfəsinin yuxarı hissəsini əks etdirən heykəltəraşlıq növüdür. Bəhmənyar kimi orta əsr alimlərinin ömürlük portretləri günümüzə çatmadığından, onların büstləri tarixi mənbələrə, dövrün geyim və mədəniyyətinə əsaslanan bədii obrazlardır. Belə əsərlərdə adətən mütəfəkkirə xas ağıl, ciddilik və mənəvi dərinlik vurğulanır. Büstlər bürünc, mərmər, qranit, gips və ya digər materiallardan hazırlana bilər və ictimai məkanlarda, elm və təhsil müəssisələrində, muzeylərdə və sərgilərdə nümayiş etdirilir.

Mədəni və təhsil əhəmiyyəti

Bəhmənyar büstü Azərbaycanın elmi və fəlsəfi irsinin vizual simvollarından biridir. Bu obraz fəlsəfə tarixi, orta əsr elmi, Azərbaycan mədəniyyəti, təhsil layihələri, muzeylər və elmi tədbirlər mövzularında istifadə üçün uyğundur. O, həm də gənc nəslə Azərbaycan torpağında yetişmiş mütəfəkkirlərin Şərq elminə verdiyi töhfəni xatırladır.