Əcəmi Naxçıvaninin heykəli

Əcəmi Naxçıvaninin heykəli Əcəmi Naxçıvaninin heykəli Azərbaycan memarlıq tarixinin görkəmli nümayəndələrindən birinin xatirəsini əbədiləşdirən mühüm mədəniyyət abidələrindən biri kimi nəzərdə tutulub. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 18 sentyabr 2025-ci il tarixli Sərəncamına əsasən, görkəmli memar Əcəmi Naxçıvaninin abidəsi Naxçıvan şəhərində ucaldılmalıdır. Sərəncamda bu qərarın memarın xatirəsinin əbədiləşdirilməsi məqsədi daşıdığı qeyd olunur. Bu qərar xüsusilə əhəmiyyətlidir, çünki Əcəmi Naxçıvani orta əsrlər Azərbaycan memarlığının ən tanınmış sənətkarlarından biri hesab olunur. Onun yaradıcılığı Naxçıvan memarlıq məktəbinin formalaşmasında mühüm rol oynayıb. Əcəmi Naxçıvani kimdir? Əcəmi ibn Əbubəkr Naxçıvani XII əsrdə yaşamış Azərbaycan memarıdır. Rəsmi mənbələrdə o, Naxçıvan memarlıq məktəbinin banisi kimi təqdim olunur. Onun fəaliyyəti əsasən Atabəylər dövlətinin paytaxtı olmuş Naxçıvan şəhəri ilə bağlıdır. Əcəmi Naxçıvani yalnız tikililərin memarı kimi deyil, həm də dövrünün mühəndislik və bədii düşüncəsini birləşdirən sənətkar kimi tanınır. Onun əsərlərində həndəsi quruluş, memarlıq kompozisiyası, daş üzərində dekorativ elementlər və yazı nümunələri diqqət çəkir. Azərbaycan Milli Kitabxanasının Əcəmi Naxçıvaninin 900 illiyinə həsr olunmuş materiallarında da memarın Azərbaycan memarlığının inkişafındakı xüsusi rolu vurğulanır. Əcəmi Naxçıvaninin ən məşhur əsərləri Əcəmi Naxçıvaninin adı ilk növbədə Naxçıvan şəhərində yerləşən iki mühüm memarlıq abidəsi ilə bağlıdır. Bunlardan biri Möminə xatun türbəsi, digəri isə Yusif ibn Küseyir türbəsidir. Möminə xatun türbəsi Əcəmi yaradıcılığının ən tanınmış nümunələrindən biridir. Monumental quruluşu, kərpic üzərində yaradılmış mürəkkəb həndəsi ornamentləri və ümumi kompozisiyası ilə seçilən abidə Azərbaycan orta əsr memarlığının qiymətli nümunələrindən hesab olunur. Yusif ibn Küseyir türbəsi də Əcəmi Naxçıvaninin yaradıcılığının mühüm nümunəsidir. Bu abidələr onun memarlıq üslubunun xüsusiyyətlərini və Naxçıvan memarlıq məktəbinin yüksək səviyyəsini nümayiş etdirir. Prezidentin 2025-ci il Sərəncamında da hər iki türbə Əcəmi Naxçıvaninin yaratdığı və İslam aləminin mühüm memarlıq nümunələri sırasında yer alan abidələr kimi qeyd edilir. Naxçıvanda Əcəmi Naxçıvaninin abidəsi Əcəmi Naxçıvaninin heykəlinin Naxçıvan şəhərində ucaldılması onun irsinin doğma şəhərinin mədəni mühitində daha geniş şəkildə tanıdılmasına imkan verəcək. Prezidentin Sərəncamına əsasən, abidənin ucaldılması ilə bağlı tədbirlər Naxçıvan Muxtar Respublikasının Nazirlər Kabineti və Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən həyata keçirilməlidir. Bu təşəbbüs 2026-cı ildə Əcəmi Naxçıvaninin 900 illiyinin qeyd edilməsi ilə də əlaqəlidir. Prezidentin digər Sərəncamında 2026-cı ildə memarın 900 illiyinin tamam olduğu və onun Naxçıvan memarlıq məktəbinin banisi kimi xüsusi əhəmiyyət daşıdığı bildirilir. Əcəmi Naxçıvaninin Azərbaycan mədəniyyətində rolu Əcəmi Naxçıvaninin irsi Azərbaycan memarlığının tarixində xüsusi yer tutur. Onun yaratdığı əsərlər orta əsrlərdə Naxçıvanda memarlıq və sənətin yüksək inkişaf səviyyəsinə çatdığını göstərən nümunələrdir. Əcəmi irsinin əsas xüsusiyyətlərindən biri memarlıq və dekorativ sənətin bir-birini tamamlamasıdır. Türbələrdə istifadə olunan həndəsi naxışlar, kərpic düzümü və kitabə elementləri tikililərə həm estetik görünüş, həm də fərqli memarlıq xarakteri verir. Bu irs bu gün də memarlar, tədqiqatçılar və sənətsevərlər üçün maraq doğurur. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının materiallarında Əcəmi Naxçıvaninin Möminə xatun və Yusif Küseyir oğlu türbələri kimi əsərləri onun memarlıq dahiliyinin əsas nümunələri kimi təqdim edilir.