Əcnəbi

Əcnəbi müəyyən ölkənin vətəndaşı olmayan, başqa dövlətin vətəndaşlığını daşıyan şəxsdir. Bu anlayış hüquq, miqrasiya, əmək münasibətləri, təhsil, turizm və gündəlik ünsiyyətdə geniş istifadə olunur. Məsələn, Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı olmayan, lakin başqa dövlətin vətəndaşlığına malik şəxs Azərbaycan ərazisində əcnəbi hesab olunur.

Əcnəbi və vətəndaş fərqi
Vətəndaş müəyyən dövlətlə daimi hüquqi bağlılığı olan şəxsdir. Əcnəbi isə həmin dövlətin vətəndaşı deyil.

Bu fərq səsvermə hüququ, dövlət qulluğunda işləmək, ölkədə daimi yaşamaq, torpaq və əmlak hüquqları kimi məsələlərdə hüquqi əhəmiyyət daşıya bilər.

Əcnəbi və vətəndaşlığı olmayan şəxs fərqi
Əcnəbi başqa dövlətin vətəndaşıdır. Vətəndaşlığı olmayan şəxs isə heç bir dövlət tərəfindən öz vətəndaşı hesab edilmir.

Bu iki anlayış miqrasiya qanunvericiliyində ayrı hüquqi kateqoriyalar kimi qiymətləndirilir.

Əcnəbinin ölkəyə daxil olması
Əcnəbinin başqa ölkəyə daxil olması pasport, viza və digər sərhəd sənədləri ilə bağlı ola bilər. Tələblər ölkədən, səfərin məqsədindən və ikitərəfli razılaşmalardan asılıdır.

Bəzi ölkələr arasında vizasız gediş-gəliş tətbiq oluna bilər, digər hallarda isə əvvəlcədən viza almaq tələb olunur.

Müvəqqəti yaşamaq
Əcnəbilər müəyyən hallarda başqa ölkədə müvəqqəti yaşamaq üçün icazə ala bilərlər. Belə icazə iş, təhsil, ailə birləşməsi, sahibkarlıq və digər əsaslarla verilə bilər.

İcazənin müddəti və verilmə şərtləri milli qanunvericiliklə müəyyən edilir.

Daimi yaşamaq
Uzun müddət ölkədə qanuni yaşayan bəzi əcnəbilər daimi yaşamaq üçün müraciət edə bilərlər.

Daimi yaşayış statusu adətən şəxsin ölkədə daha sabit hüquqi mövqeyə malik olmasına imkan verir, lakin onu avtomatik olaraq həmin ölkənin vətəndaşına çevirmir.

Əcnəbilərin əmək fəaliyyəti
Bir çox ölkədə əcnəbilərin işləməsi üçün ayrıca iş icazəsi tələb olunur. İşəgötürən və işçi əmək və miqrasiya qaydalarına əməl etməlidir.

Bəzi peşələr və ya şəxslər üçün xüsusi istisnalar da mövcud ola bilər.

Əcnəbi tələbələr
Xarici ölkədə təhsil alan tələbələr də əcnəbi statusunda ola bilərlər. Onlardan tələbə vizası, yaşayış icazəsi və təhsil müəssisəsinin qəbul sənədləri tələb edilə bilər.

Təhsil müddətində işləmək hüququ da ölkəyə görə fərqlənir.

Əcnəbilərin hüquqları
Əcnəbilər yaşadıqları ölkənin qanunlarına əməl etməklə yanaşı, həmin ölkənin qanunvericiliyi və beynəlxalq hüquqla qorunan bir sıra əsas hüquqlara malikdirlər.

Bunlara şəxsi təhlükəsizlik, məhkəməyə müraciət, mülkiyyət və müəyyən hallarda əmək və sosial hüquqlar daxil ola bilər.

Əcnəbilər üçün məhdudiyyətlər
Əcnəbilər vətəndaşlarla eyni hüquqlara malik olmaya bilərlər. Xüsusilə siyasi hüquqlar, bəzi dövlət vəzifələri və müəyyən əmlak növləri üzrə məhdudiyyətlər tətbiq oluna bilər.

Bu məhdudiyyətlər konkret ölkənin qanunlarından asılıdır.

Miqrasiya qeydiyyatı
Bəzi ölkələrdə əcnəbinin müəyyən müddətdən artıq qalması yaşayış yeri üzrə qeydiyyat tələb edə bilər.

Bu prosedur dövlətin ölkədə yaşayan və ya müvəqqəti qalan xarici vətəndaşlar haqqında məlumat saxlamasına xidmət edir.

Əcnəbi və turist fərqi
Hər turist əcnəbi ola bilər, lakin hər əcnəbi turist deyil. Əcnəbi daha geniş hüquqi anlayışdır.

Turist müəyyən müddət üçün istirahət və səyahət məqsədi ilə ölkəyə gələn şəxsdir. Əcnəbi isə işləyən, oxuyan, yaşayan və ya başqa məqsədlə ölkədə olan xarici vətəndaşı da ifadə edə bilər.

Əcnəbi və miqrant anlayışı
“Miqrant” yaşayış yerini müvəqqəti və ya daimi dəyişən şəxs üçün işlədilən daha geniş anlayışdır. Əcnəbi isə vətəndaşlıq statusunu ifadə edir.

Bu səbəbdən eyni şəxs həm əcnəbi, həm də miqrant ola bilər.

Əcnəbilər və sərhəd nəzarəti
Sərhəddə əcnəbinin şəxsiyyəti, pasportun etibarlılığı, viza və ölkəyə giriş hüququ yoxlanılır.

Bəzi hallarda səfərin məqsədini və qalma müddətini təsdiqləyən əlavə sənədlər də tələb oluna bilər.

Əcnəbinin deportasiyası
Əcnəbi ölkədə qalma qaydalarını pozduqda və ya qanunvericilikdə nəzərdə tutulan digər əsaslar yarandıqda ölkədən çıxarıla bilər.

Bu proses inzibati və ya məhkəmə qərarı əsasında həyata keçirilə bilər və milli qanunvericiliklə tənzimlənir.

Əcnəbilərin cəmiyyətə inteqrasiyası
Uzun müddət başqa ölkədə yaşayan əcnəbilər dil, təhsil, əmək bazarı və sosial həyat vasitəsilə yerli cəmiyyətə inteqrasiya edə bilərlər.

İnteqrasiya həm hüquqi, həm sosial, həm də mədəni prosesdir və ölkədən ölkəyə fərqli şəkildə təşkil olunur.