Əfzələddin Xəqani

Əfzələddin İbrahim oğlu Əli Nəccar Xəqani Şirvani (təxminən 1121 – 1199) Azərbaycanın görkəmli şairlərindən və XII əsr Yaxın Şərq ədəbiyyatının klassiklərindən biridir. Şirvanşahlar dövlətində yaşamış Xəqani, poeziyada qəsidə janrının ən böyük ustalarından biri kimi tanınır. Xəqaninin yaradıcılığı dərin bilik, mürəkkəb təşbehlər və güclü tənqidi ruh ilə fərqlənir. Onun şeirlərində dövrünün ictimai, siyasi və mədəni həyatı, həmçinin şairin şəxsi iztirabları və qəriblik motivləri öz əksini tapmışdır. "Şirvan şahzadələrinə vəzir" kimi fəaliyyət göstərsə də, saray həyatının ədalətsizlikləri onun siyasi qəsidələrində kəskin tənqid olunur. Onun "Töhfətül-İraqeyn" ("İki İraqın Hədiyyəsi") məsnəvisi şairin məşhur Məkkə və İraqa səyahətlərini təsvir edir. Əsərlərini əsasən fars dilində yazan Xəqani, türk və ərəb dilindəki sözlərdən də məharətlə istifadə etmişdir. Xəqaninin yaradıcılığı ədəbi sənətkarlıq baxımından əvəzsizdir və Şərq poeziyasına böyük təsir göstərmişdir.